Του Γιώργου Ν. Παπαδάκη

Διάβαζα τις προάλλες την τοποθέτηση του βουλευτή Φλώρινας/Леринско της Νέας Δημοκρατίας Ε. Κωνσταντινίδη αναφορικά με την αναγκαιότητα διατήρησης του πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας ως ανεξάρτητη ακαδημαική οντότητα και τις σφοδρές του αντιρρήσεις για την νέα Διοικούσα Επιτροπή που δεν έχει, λέει, ούτε ένα μέλος από το υπάρχον διδακτικό προσωπικό.

Αναρωτήθηκα πως και «τον έπιασε ο πόνος» για τέτοια ζητήματα και αποφάσισα να διαβάσω και τη δευτερολογία του και την σχετική του επερώτηση για να καταλάβω. Και φυσικά, πολύ σύντομα η απορία μου είχε λυθεί.

«Το ζήτημα της αυτοδυναμίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας είναι μείζονος σημασίας για την περιοχή.Ζήτημα πνευματικής και οικονομικής ανάπτυξης, ζήτημα εθνικό σε έναν τόπο που δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί αφορμή επιβουλών και διεκδικήσεων.»,  είπε από το βήμα του Κοινοβουλίου ο αγλαός βουλευτής. Με άλλα λόγια, αδιάφορο με αφήνει το πανεπιστήμιο αυτό καθεαυτό αλλά με νοιάζει να μη φύγουν οι φοιτητές από άλλα μέρη της Ελλάδας που φοιτούν σ’ αυτό (και αφήνουν τα ωραία τους χρήματα). Επίσης, ξέρετε γιατί φτιάξαμε όλα αυτά τα τμήματα στη Φλώρινα. Για να τονίσουμε την ελληνικότητά της και να απαντήσουμε στους θρασύτατους Μακεδόνες, εντός και εκτός συνόρων, που προσπαθούν να την αμφισβητήσουν.

Ανέτρεξα σε παλαιότερες ερωτήσεις του μεγάλου αυτού πολιτικού. Μόλις τον περασμένο Απρίλιο είχε ψέξει τον υπουργό Άμυνας διότι απάλειψε τον ρατσιστικό όρο «Έλληνες το γένος» από τις προυποθέσεις για να γίνει δεκτός κάποιος στα ανώτερα και ανώτατα στρατιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Είναι  ο ίδιος όρος που χρησιμοποίησαν το 1982 οι υπουργοί του ΠΑΣΟΚ Γεννηματάς και Σκουλαρίκης για να αποτρέψουν την επιστροφή των χιλιάδων Μακεδόνων πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου. Και αντί εν έτει 2010 ο Κωνσταντινίδης να χαρεί που έστω από κάποιο νομοθέτημα αφαιρέθηκε, κατηγόρησε περίπου ως προδότη αυτόν που το έκανε.

Δυστυχώς, αυτός ο άνθρωπος εξελέγη και με τις ψήφους χιλιάδων Μακεδόνων, παρόλο που δείχνει το μένος του εναντίον τους με κάθε ευκαιρία. Και δεν είναι ο μόνος. Δεν χρειάζεται μάλιστα να πάμε και πολύ μακριά, αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στον  πρόεδρο της σημερινής Βουλής Φ. Πετσάλνικο(Пецалников). Μακεδόνας, απο το χωριο Μαυροχώρι/Маврово της Καστοριάς/Костурско. Κλασικό δείγμα ανθρώπου χωρίς σεβασμό στην καταγωγή του και στη γλώσσα που μιλούσαν οι πατεράδες και οι παπούδες του, ο Πετσάλνικος έχασε κάθε έλεγχο όταν έγινε πρόεδρος. Φτηνές επιθέσεις εναντίον του γερμανικού λαού («εμείς βγάλαμε ένα Χατζηδάκι κι ένα Θεοδωράκη, εσείς μήπως βγάλατε κανένα νέο Μπετόβεν και δε το πήραμε χαμπάρι;»), εθνικιστικές «κορώνες», μέχρι και καυγάς με τον υπουργό Εσωτερικών για να μην υπαχθεί ο δήμος του χωριού του στο δήμο Καστοριάς/Костур, ώστε να κατέβει ως υποψήφιος δήμαρχος ο αδελφός του και να έχει πιθανότητες επιτυχίας.

Τι να πούμε για το Γιώργο Λιάνη, τον «αίωνιο» βουλευτή Φλώρινας/Леринско που κάθε φορά που πλησιάζουν εκλογές θυμάται τους Μακεδόνες πολιτικούς  πρόσφυγές, καλεί την ΕΕΣ-Ουράνιο Τόξο σε διάλογο, ρίχνει και 2-3 γυροβολιές στα μακεδονικά πανηγύρια και προσπαθεί να πάρει όσους περισσότερους ψήφους Μακεδόνων μπορεί γιατί χωρίς αυτές δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Το ανησυχητικό είναι ότι το κόλπο πιάνει τα τελευταία 20 και πλέον χρόνια, παρόλο που μετά την εκλογή του, ο Γ. Λιάνης δεν κάνει απολύτως τίποτα για να υλοποιήσει τους προεκλογικούς του πομφόλυγες. Το αντίθετο μάλιστα. «Η Φλώρινα πρέπει να αντιμετωπίσει με ενιαία θέση το θέμα της ανύπαρκτης μειονότητας που τίθεται πλέον επίσημα και απο την Αμερική»,  έλεγε πριν από ένα χρόνο σε συνέντευξή του.Δε νομίζω ότι χρειάζεται άλλο σχόλιο για την απύθμενη υποκρισία αυτού του ανθρώπου που έχοντας θητεύσει κοντά στον μέγα λαοπλάνο Ανδρέα Παπανδρέου, χρησιμοποιεί και αρκετές από τις αποτελεσματικές τεχνικές του.

Ως πότε, λοιπόν, пријатели, θα ανέχεστε όλους αυτούς πάνω από τα κεφάλια σας; Ούτε τα παιδιά σας διόρισαν, ούτε κανένα άλλο σημαντικό πρόβλημα σας έλυσαν. Αντίθετα, σας έφτυσαν και σας φτύνουν καθημερινά χωρίς ντροπή αφού άλλωστε το ίδιο έκαναν με περισσή άνεση και στις μανάδες και τους πατεράδες τους. Αν νομίζετε ότι αυτή η συμπεριφορά σας αντιπροσωπεύει, τότε επανεκλέξτε τους. Επειδή όμως δεν έχετε τίποτα κοινό μ’ αυτούς, ανατρέψτε τους και σαρώστε τους.

Η λίστα είναι μακριά και επεκτείνεται και στην Πέλλα (Воденско, Мегленцко, Ениџе-Вардарско) με βουλευτές τύπου Δάνη Τζαμτζή, Πάκη Σιβένα, Παρθένας Φουντουκίδου, Γιώργου Πασχαλίδη τους οποίους ψήφισαν χωρίς αναστολές οι Μακεδόνες, στελνοντάς τους να συνεχίσουν τον αντιμακεδονικό τους αγώνα από τα έδρανα της Βουλής. «Αυτοί που κρατούν σλαβικά ονόματα και διαβατήρια και επιζητούν δήθεν μακεδονική υπηκοότητα και εθνότητα, δε μπορούν να έλθουν στην Ελλαδα», απαντούσε πριν μερικά χρόνια ο Τζαμτζής σε ερώτηση του «Ιού» της Ελευθεροτυπίας για την επιστροφή των Μακεδόνων πολιτικών προσφύγων.

Οι βουλευτές δεν είναι μόνοι τους , ωστόσο. Απο κοντά ακολουθούν και οι εκλεγμένοι τοπικοί άρχοντες στις περιοχές όπου ζουν Μακεδόνες. Κι εδώ τα παραδείγματα, δυστυχώς, πολλά. Ο γεννημένος στην αμιγώς μακεδονόφωνη Σκοπιά/Невољани σημερινός δήμαρχος Φλώρινας/Лерин Σ. Παπαναστασίου δηλώνει χωρίς ντροπή ότι «το τοπικό ιδίωμα δεν είναι γλώσσα, μακεδονική γλώσσα δεν υπάρχει » ενώ ο νομάρχης Φλώρινας/Леринско Ι. Βοσκόπουλος συμπληρώνει με το εξής απίθανο: «Το γλωσσικό ιδίωμα δημιουργήθηκε όταν ήμασταν σκλάβοι 400 χρόνια υπό το ζυγό της τουρκικής κατοχής»!  Λίγο αργότερα, στην ίδια συνέντευξη, παραλληλίζει τους μακεδονόφωνους της Φλώρινας με τους κατοίκους της Βόρειας Ιταλίας, οι οποίοι «επειδή είναι κοντά στα ελβετικά σύνορα μιλούν και ελβετικά»!!

Το χορό της αστειότητας κλείνει ο υποψήφιος δήμαρχος Φλώρινας/Лерин στις εκλογές του ερχόμενου Νοέμβρη και επι σειρά ετών δήμαρχος Περάσματος/Кучковени А. Аσπρίδης. «Στο χωριό μου, εμείς λέγαμε πάντα καλημέρα,όχι ντόμπαρ ντεν». Το «χωριό του» είναι το επίσης αμιγώς μακεδονόφωνο Лесковец/Λεπτοκαρυά…

Φταίνε όμως τελικά όλοι οι παραπάνω ή μήπως και όσοι τους ψηφίζουν; Όλα αυτά που κατα καιρούς εκστομίζουν αντιπροσωπεύουν τους ψηφοφόρους τους; Αν όχι, τότε γιατί εκλέγονται και επανεκλέγονται; Δεν είναι εύκολο να απαντήσει κανείς με απόλυτο τρόπο σ’ αυτά τα ερωτήματα. Είναι όμως βέβαιο ότι όλοι αυτοί υπάρχουν πολιτικά χάρις στην ψήφο των εθνικά Μακεδόνων και εξαρτούν την πολιτική τους επιβίωση από αυτούς. Χρησιμοποιούν δε αυτή την ψήφο για να διατρανώσουν ότι αυτοί που τους την έδωσαν, απλά δεν υπάρχουν ενώ η μητρική τους γλώσσα είναι ένα «άγραφο ιδίωμα» που καμία σχέση δεν έχει με την κατασκευασμένη «ψευτομακεδονική» του Τίτο.

Οι προσεχείς δημοτικές εκλογές είναι πολύ κοντά πια. Θα γίνουν και υπό νέους όρους, αυτούς που επιβάλλει ο «Καλλικράτης, σε ένα σκηνικό πρωτοφανούς κοινωνικής αναταραχής που προοιωνίζει ανατροπές σε όλα τα επίπεδα. Έχοντας ζήσει κοντά στους εθνικά Μακεδόνες της Ελλάδας, νομίζω ότι ο ασφαλέστερος τρόπος να τους κερδίσεις είναι να μιλήσεις στο θυμικό τους, στο συναίσθημα.  Ως πότε, λοιπόν, пријатели, θα ανέχεστε όλους αυτούς πάνω από τα κεφάλια σας; Ούτε τα παιδιά σας διόρισαν, ούτε κανένα άλλο σημαντικό πρόβλημα σας έλυσαν. Αντίθετα, σας έφτυσαν και σας φτύνουν καθημερινά χωρίς ντροπή αφού άλλωστε το ίδιο έκαναν με περισσή άνεση και στις μανάδες και τους πατεράδες τους. Αν νομίζετε ότι αυτή η συμπεριφορά σας αντιπροσωπεύει, τότε επανεκλέξτε τους. Επειδή όμως δεν έχετε τίποτα κοινό μ’ αυτούς, ανατρέψτε τους και σαρώστε τους.

«Η Ελληνική Δημοκρατία στερεί στους  Μακεδόνες πολιτικούς πρόσφυγές την ελπίδα επιστροφής στα σπίτια τους εξήντα τρία ολόκληρα χρόνια».

Πάνω από εξήντα τρία χρόνια πέρασαν και οι Μακεδόνες αγωνιστές της λευτεριάς, μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού καθώς και χιλιάδες παιδιά πρόσφυγες, θύματα τότε του εμφυλίου πολέμου, βρίσκονται σε αναγκαστική προσφυγιά. …Τασκένδη, Βουκουρέστι, Βάρνα, Βαρσοβία, Βουδαπέστη, Πράγα, Σκόπια, κρατούν ακόμη στην αγκαλιά παππούδες, πατεράδες, γιους και θυγατέρες μακριά από οικογένεια, συγγενείς, φίλους.

Η απάνθρωπη απόφαση των υπουργείων ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ της Ελλάδας κρατάει κλειστές τις πόρτες της επιστροφής.

ΚΟΙΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Αθήνα 29.12.1982

Θέμα: Ελεύθερος επαναπατρισμός και απόδοση της Ελληνικής Ιθαγένειας στους πολιτικούς πρόσφυγες.

Έχοντες υπ’ όψη: Τις διατάξεις του Νόμου 400 / 76 “Περί Υπουργικού Συμβουλίου και Υπουργείων” όπως τροποποιήθηκαν με το Ν. 1266 / 1982 και στα πλαίσια της πολιτικής της Κυβέρνησης για Εθνική συμφιλίωση και ομοψυχία,

ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΜΕ:

Μπορούν να επιστρέψουν στην Ελλάδα όλοι οι Έλληνες το γένος (η υπογράμμιση δική μας), που κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949 και λόγω αυτού κατέφυγαν στην αλλοδαπή ως πολιτικοί πρόσφυγες έστω και αν αποστερήθηκαν της Ελληνικής Ιθαγένειας…

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ

Γ. Γεννηματάς   Γιάννης Σκουλαρίκης

Πως είναι δυνατόν σε ένα νομικό κείμενο μιας ευρωπαϊκής χώρας όπως είναι η Ελλάδα να χρησιμοποιούνται τέτοιες εκφράσεις διαχωρίζοντας τους πολίτες με βάση “το γένος” θυμίζοντας απάρτχαϊτ ?

Είναι φανερό πως με τον όρο “Έλληνες το γένος” η απόφαση αυτή επιδιώκει τον αποκλεισμό κάποιων από το αναφαίρετο δικαίωμα της επιστροφής. Αυτών που κατά τα συμφέροντά τους κάποιοι ονόμαζαν και ονομάζουν βούλγαρους, σλαβόφωνους, σλαβομακεδόνες, δίγλωσσους, ανύπαρκτους…

Η ρατσιστικής έμπνευσης απόφαση των Υπουργείων ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ της Ελλάδας κρατάει κλειστές τις πόρτες της επιστροφής. Πολλοί από αυτούς συμπεριλαμβάνονται σε λίστες ανεπιθύμητων και δεν έχουν ούτε το δικαίωμα επίσκεψης στην Ελλάδα.

Με ποιο δικαίωμα κρατούν ακόμη και σήμερα χωρισμένες οικογένειες στερώντας τους το δικαίωμα τις γλυκές και τις πικρές στιγμές της ζωής να τις περνούν ενωμένοι?

Συχνά κάποιοι μιλούν για τους Έλληνες της Ίμβρου της Τενέδου, για τους Έλληνες της Ισταμπούλ / Κωνσταντινούπολης, για την Ελληνική μειονότητα στην Νότια Αλβανία, για ανθρώπινα δικαιώματα…

Όταν, μετά την απόφαση του Τουρκοκυπρίου ηγέτη Ντεκτάς, άνοιξαν τα σύνορα, όλοι στην Ελλάδα μιλούσαν για τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες της Κύπρου, και τη συγκίνηση που νιώθουν αντικρίζοντας μετά από χρόνια τις πατρογονικές τους εστίες, για την καρτερική τους υπομονή στη διαχωριστική γραμμή της Κύπρου για να περάσουν απέναντι, να δουν τα σπίτια τους, τον τόπο τους, να μυρίσουν τις λεμονιές στην αυλή του σπιτιού τους…

Σήμερα, σε μια (δημοκρατική) Ελλάδα, χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέλος του ΟΗΕ (UN), μέλος του ΣτΕ (COE) με υπουργική απόφαση αφαιρείτε το δικαίωμα στους Μακεδόνες πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και σε ορισμένους από αυτούς ακόμα και το δικαίωμα της επίσκεψης στην Ελλάδα.

Η Πολιτική Γραμματεία

Ουράνιου Τόξου

20 Ιουνίου – Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

Τιμούμε το κουράγιο, την δύναμη και την αποφασιστικότητα των γυναικών, των ανδρών και των παιδιών οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την μητρική τους γη υπό

συνθήκες απειλών,  βίας και συγκρούσεων.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟ ГЈОРГИ ВЛАХОВ – ΓΚΙΟΡΓΚΙ ΒΛΑΧΟΒ, ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΝΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ИНТЕРВЈУ СО ГЈОРГИ ВЛАХОВ, ПРЕТСЕДАТЕЛ НА АВСТРАЛИСКИ МАКЕДОНСКИ  КОМИТЕТ ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА

Πείτε μας λίγα λόγια για σας.

Ονομάζομαι Γκιόργκι Βλάχοβ-Гјорги Влахов, είμαι 41 ετών και ζω στη Μελβούρνη της Αυστραλίας. Οι γονείς μου κατάγονται από το χωριό Нерет-Νέρετ (Πολυπόταμο Φλώρινας) και το χωριό Кучковени-Κουτσσκόβενι (Πέρασμα Φλώρινας). Είμαι καθηγητής Φιλοσοφίας και διδάσκω στο Πανεπιστήμιο LaTrobe University της Μελβούρνης.

Ποιό είναι το μέγεθος της μακεδόνικης κοινότητας της Αυστραλίας και πότε μετανάστευσε εκεί;

Ο αριθμός είναι μεγάλος και σύμφωνα με υπολογισμούς μας αλλά και επίσημες απογραφές, κυμαίνεται μεταξύ 140.000 και 200.000 ατόμων. Υπάρχουν και Μακεδόνες, οι οποίοι κατάγονται από την Ελλάδα και που λόγω φόβου απαγόρεψης εισόδου στην Ελλάδα, δηλώνουν στις απογραφές Έλληνες ή μόνο Αυστραλοί.  Μεγάλο μέρος των Μακεδόνων κατέφτασε στην Αυστράλια την περίοδο του Μεσοπολέμου (1915-1940) και επίσης μεγάλος αριθμός μετανάστευσε αμέσως μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα. Δεν είναι μικρός ο αριθμός των ατόμων που

Γκιόργκι Βλάχοβ-Гјорги Влахов

κατέφτασαν και τις επόμενες δεκαετίες. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του κράτους, το ποσοστό των Μακεδόνων της Αυστραλίας που στο σπίτι τους χρησιμοποιούν ως πρώτη γλώσσα τη μακεδόνικη (αντί της αγγλικής), είναι ένα από τα υψηλότερα μεταξύ των εθνικών κοινοτήτων που ζουν στη χώρα.

Ποιά η συμπεριφορά του επίσημου κράτους της Αυστραλίας απέναντι στους Μακεδόνες και τις υπόλοιπες εθνικές κοινότητες της χώρας;

Η Αυστραλία είναι ένα πολυπολιτισμικό κράτος, το οποίο σέβεται τις συλλογικές και ατομικές ιδιαιτερότητες. Εκτός από την μακεδόνικη κοινότητα υπάρχει και πολυάριθμη ιταλική κοινότητα, ελληνική, ινδική, πολωνική, γερμανική, κινέζικη κτλ. Όλες οι εθνικές κοινότητες απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους και δεν υπάρχουν διακρίσεις σε κανένα τομέα. Ως εθνικά Μακεδόνες, είμαστε αναγνωρισμένοι από το κράτος και έχουμε πρόσβαση σε όλα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, διδασκόμαστε τη μακεδόνικη μας γλώσσα, ελεύθερα διατηρούμε την κουλτούρα μας και τις παραδόσεις μας και όλα αυτά όχι μετ’ εμποδίων από πλευράς κράτους, αλλά με τη βοήθειά του και την υποστήριξή του. Εκτός αυτού, λόγω της θετικής συμπεριφοράς του κράτους, οι Μακεδόνες κατάφεραν να ανταπεξέλθουν στις νέες συνθήκες ζωής και να γίνουν ένα προοδευτικό κομμάτι της κοινωνίας. Πολλοί Μακεδόνες μορφώνονται και τελειώνουν ανώτατες σχολές και είναι σήμερα επιτυχημένοι επιχειρηματίες, γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, αξιοσέβαστοι στον κύκλο τους και στη χώρα γενικότερα.

Από πού κατάγονται οι Μακεδόνες που ζουν στην Αυστραλία;

Ο μεγαλύτερος αριθμός κατάγεται από τα μακεδόνικα χωριά της Ελλάδας. Μεγάλο μέρος αυτών προέρχονται από τα χωριά του Леринско-Λέρινσκο (Φλώρινας). Υπάρχουν χωριά της περιοχής αυτής που έχουν περισσότερα άτομα στην Αυστραλία απ’ ότι σήμερα στην Ελλάδα, όπως το Нерет-Πολυπόταμος, το Турие-Τούριε-Κορυφή, Буф-Μπουφ-Ακρίτας κ.α. Επίσης μεγάλος αριθμός Μακεδόνων κατάγεται από τα χωριά του Костур-Καστοριάς, Кајларско-Κάιλαρσκο-Εορδαίας, Воденско-Βόντενσκο-Έδεσσας και μικρότερος αριθμός από τα χωριά του Негуш-Νέγκουςς-Νάουσας, Драм-Δράμας και Сер-Σερρών. Επίσης μεγάλος αριθμός κατάγεται από τη Δημοκρατία της Μακεδονίας (κυρίως από τις περιοχές της Битола και Прилеп) και κάποιος μικρότερος αριθμός από τη Μακεδονία του Πίριν-Βουλγαρία.

Με ποιό τρόπο, οι Μακεδόνες στην Αυστραλία, διατηρούν τη μακεδονική τους ταυτότητα;

Όπως είπα και παραπάνω, είμαστε αναγνωρισμένοι ως εθνική μακεδόνικη κοινότητα και έτσι έχουμε τη δυνατότητα, ανεμπόδιστα, να διατηρούμε την εθνική μας ταυτότητα, παράδοση και γλώσσα. Υπάρχουν πολλοί μακεδόνικοι πολιτιστικοί σύλλογοι με χορευτικά και μουσικά τμήματα, μακεδόνικες οργανώσεις και λέσχες πολιτικού και κοινωνικού χαρακτήρα, μακεδονικοί ναοί και εκκλησιαστικές οργανώσεις, διδασκαλία της μακεδόνικης γλώσσας κ.α. Πολύ συχνά διοργανώνουμε χορούς και γλέντια, σεμινάρια και εκδηλώσεις, που στόχο έχουν τη διατήρηση της μακεδονικότητάς μας. Οι γάμοι, τα βαφτίσια, ακόμα και οι κηδείες, γίνονται σύμφωνα με τη μακεδόνικη παράδοση και έθιμα. Επίσης έχουμε και μακεδόνικους αθλητικούς συλλόγους, με πολλές επιτυχίες και ποδοσφαιρικές ομάδες, κάποιες από τις οποίες συμμετέχουν στις πρώτες κατηγορίες.

Τι είναι το AMHRC και ποιοί οι στόχοι του;

Η Αυστραλιανή Μακεδόνικη Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,είναι μια οργάνωση η οποία συστάθηκε το 1985, στη Μελβούρνη. Σκοπός της ίδρυσης αυτής ήταν και είναι ο αγώνας για τα δικαιώματα των Μακεδόνων, όπου αυτοί και αν ζουν. Αγώνας για την αναγνώριση του Μακεδόνικου έθνους, της μακεδόνικης γλώσσας και πολιτισμού, όπως και αναγνώριση των μακεδόνικων εθνικών ομάδων που ζουν στην Ελλάδα και Βουλγαρία και που τα κράτη αυτά αρνούνται γελοιωδώς την ύπαρξή τους. Επίσης η οργάνωση αυτή ασχολείται και με τα προβλήματα των Μακεδόνων της Αυστραλίας. Οι δραστηριότητές μας είναι πολλές και δύσκολες. Θα πρέπει εδώ να τονίσω και την πολύ καλή συνεργασία στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με τα κόμματα των εθνικά Μακεδόνων στην Ελλάδα και Βουλγαρία, Виножито-Ουράνιο Τόξο και ΟΜΟ Ίλιντεν Πίριν αντίστοιχα, όπως και με το κόμμα των Μακεδόνων της Αλβανίας. Εξαίρετη επίσης συνεργασία έχουμε και με την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Μακεδόνων του Καναδά MHRMI (Μακεδόνικη Διεθνής Κίνηση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), όπως και με μακεδόνικες οργανώσεις της Αμερικής και Ευρώπης.

Τι θα θέλατε να συστήσετε στους Μακεδόνες που ζουν στην Ελλάδα και γενικά στην ελληνική κοινωνία;

Καταρχήν, θα ήθελα να πω στους Μακεδόνες που ζουν στην Ελλάδα, από όπου κατάγομαι και εγώ, πως εδώ και πολλές δεκαετίες, από όλες τις πλευρές, προσπαθούν να μας εξαφανίσουν, να μας αφομοιώσουν. Δεν τα κατάφεραν όμως. Σήμερα, ζώντας σε έναν κόσμο δημοκρατικότερο και ανεκτικότερο, θα πρέπει να καταπολεμίσουμε τους φόβους μας και τις πιέσεις και με κάθε μέσο να διατηρήσουμε την μακεδόνική μας ταυτότητα. Χωρίς αυτή είμαστε σαν δέντρο χωρίς ρίζες, δηλαδή μόνο για κάψιμο. Θα ήθελα επίσης να παραγγείλω στις ελληνικές αρχές ότι δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν από την αναγνώριση των εθνικά Μακεδόνων, αλλά και των Τούρκων, των Βλάχων και των υπόλοιπων εθνικών, γλωσσικών και θρησκευτικών ομάδων. Η διαφορετικότητα στα ανεπτυγμένα κράτη θεωρείται πλούτος και όχι κίνδυνος. Ας είναι παράδειγμα για την Ελλάδα, η Αυστραλία, η οποία λόγω της πολυπολιτισμικότητάς της είναι ένα από τα πλουσιότερα κράτη του κόσμου. Όχι μόνο οικονομικά αλλά και κοινωνικά.

του Παναγιώτη Καστοριανού-μεταπτυχιακού Ιστορικού

(Αγαπητοί αναγνώστες. Στο τεύχος αυτό δεν θα παρουσιάσουμε τη βιογραφία κάποιου προσώπου, αλλά τον ξεσηκωμό των Μακεδόνων ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, που συνέβη στις 2 Αυγούστου σύμφωνα με το παλιό ημερολόγιο, στις 20 Ιουλίου σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο. Η επανάσταση αυτή γιορτάζεται ακόμα και σήμερα στις 20 Ιουλίου, σε πολλά μακεδόνικα χωριά στην Ελλάδα-Σημ.της Σ.Ε.).

Στον αγώνα του μακεδόνικου λαού για ελευθερία και δημιουργία αυτόνομου κράτους ως σταδιακή φάση προς την σύσταση ανεξάρτητου μακεδόνικου κράτους, η Επανάσταση του Ίλιντεν αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα, όπου οι Μακεδόνες με μεγάλο ενθουσιασμό, ηρωικότητα και θυσίες, αγωνίστηκαν για τη διεκδίκηση των βασικών τους ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η επανάσταση συστηματικά προετοιμάστηκε και εκτελέστηκε από το ΒΜΡΟ, με σκοπό τη δημιουργία αυτόνομης Μακεδονίας με σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες». Προετοιμάζοντας το μακεδόνικο πληθυσμό για ξεσηκωμό, το ΒΜΡΟ, σταδιακά δημιουργούσε «κράτος» στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η μαζική συμμετοχή στον ξεσηκωμό και η υποστήριξη που του δόθηκε από το μεγαλύτερο μέρος του μακεδόνικου λαού και άλλων εθνικοτήτων που ζούσαν στο χώρο της Μακεδονίας, προκάλεσε έκπληξη και ανησυχία στις τουρκικές αρχές και πανικό στα γειτονικά κράτη (Ελλάδα, Βουλγαρία και Σερβία), τα οποία σχεδίαζαν να προσαρτήσουν όλη ή μέρος της περιοχής της Μακεδονίας και του μακεδόνικου λαού.

Η θέση του Βασιλείου της Ελλάδας για την Επανάσταση του Ίλιντεν

Ставот на Кралството Грција кон Илинденското востание

Η Επανάσταση του Ίλιντεν προκάλεσε στην Ελλάδα μεγάλη ανησυχία. Ενεργοποιήθηκε όλος ο προπαγανδιστικός μηχανισμός του κράτους και παράλληλα οι ελληνικές προπαγανδιστικές οργανώσεις στη Μακεδονία. Η Εκκλησία, τα προξενεία και το εκπαιδευτικό σύστημα συνεργαζόντουσαν ενεργά με τις τουρκικές αρχές για την συντομότερη λήξη της επανάστασης. Η επίσημη Αθήνα ανησυχούσε λόγω του σκοπού του ξεσηκωμού, της δημιουργίας δηλαδή μακεδόνικου κράτους. Το ελληνικό κράτος φοβήθηκε πως εάν η επανάσταση πετύχει τους στόχους της, θα χάσει για πάντα το αυτοανακυρηχθέν ελληνικό στοιχείο στη Μακεδονία. Τους Μακεδόνες πατριαρχικούς δηλαδή, τους οποίους είχαν ανακυρήξει ως Έλληνες επειδή ανήκαν θρησκευτικά στην Πατριαρχία της Κωνσταντινούπολης, με εξαίρεση τους κατοίκους των νοτιότερων μερών της περιοχής. Με την προσχώρηση των Μακεδόνων πατριαρχικών στο ΒΜΡΟ και την μετέπειτα συμμετοχή τους στην επανάσταση, η ελληνική προπαγάνδα θεώρησε πως οι κάτοικοι εκείνοι εγκαταλείπουν τον «ελληνισμό». Το ότι τα πράγματα δεν ήταν καθόλου έτσι, δηλαδή ότι τα άτομα εκείνα δεν ανήκαν ποτέ στον «ελληνισμό», επιβεβαιώνει και ο γραμματέας τότε στο ελληνικό προξενείο στη Μπίτολα, Ίωνας Δραγούμης, ο οποίος το Φεβρουάρη του 1903 έγραψε προς την ελληνική κυβέρνηση τα παρακάτω: «Οι περισσότεροι Μακεδόνες θα ξεσηκωθούν… Τι τους ενδιαφέρει αυτούς ο ελληνισμός; Εμείς θα απομείνουμε με μειονότητα στη γύμνια μας…Αυτοί οι καημένοι (Μακεδόνες) ούτε τη Βουλγαρία θέλουν, ούτε την Ελλάδα, το μόνο που θέλουν είναι η ελευθερία τους… ότι αυτοί δεν αγωνίζονται για να κάνουν τη Μακεδονία βουλγαρική αλλά να την κάνουν αυτόνομο κράτος, η Μακεδονία στους Μακεδόνες (Τετράδια του Ίλιντεν, ημερολόγιο του Ίωνα Δραγούμη-σελίδα 19, εκδόσεις Πετσίβα. Έτος 2000)».

Η απόφαση έναρξης της επανάστασης στη Μακεδονία, λήφθηκε στην Συνέλευση του Σόλουν-Θεσσαλονίκης του ΒΜΡΟ (Ιανουάριος 1903), ενώ η τελική απόφαση υλοποίησης λήφθηκε στην Συνέλευση της Μπίτολα-Битола (2-7 του Μάη 1903), που έλαβε μέρος στο χωριό Σμίλεβο-Смилево. Το επιτελείο ηγεσίας της επανάστασης  (Даме Груев-Ντάμε Γκρούεβ, Борис Сарафов-Μπόσις Σαράφοβ και Атанас Лозанчев-Άτανας Λοζάντσσεβ),το οποίο εκλέχτηκε στην Συνέλευση αυτή, αποφάσισε ως ημερομηνία έναρξης την 2^η Αυγούστου 1903 (γιορτή του Προφήτη Ηλία).

Η επανάσταση εξαπλώθηκε στις περισσότερες περιοχές της Μακεδονίας,ενώ πιο οργανωμένα και δυναμικά εξελίχτηκε στην τότε επαρχία της Μπίτολα (περιοχές Μπίτολα,Костур-Καστοριάς, Лерин-Φλώρινας, Преспа-Πρέσπας), όπως και στην περιοχή Воден-Έδεσσας. Στις περιοχές Солун-Θεσσαλονίκης, Ениџевардарско-Γιαννιτσών και Сер-Σερρών,όπως και στη Μακεδονία του Πίριν, ξεκίνησε δύο μήνες αργότερα, υπο τις διαταγές των βοεβόντων Јане Сандански-Γιάνε Σάντανσκι και Апостол Петков Терзиев-Άποστολ Πέτκοβ Τερζίεβ. Οι προσπάθειες είχαν επικεντρωθεί στην απομάκρυνση των στοιχείων που συμβόλιζαν τις μισητές αρχές, την απελευθέρωση περιοχών και την δημιουργία νέων επαναστατικών αρχών. Στην πρώτη φάση της επανάστασης, όταν οι επαναστάτες είχαν την πρωτοβουλία σχετικά με τις μάχας, απελευθερώθηκαν πολλά ορεινά χωριά της Δυτικής Μακεδονίας, όπως και οι πόλεις Крушево-Κρούσσεβο, Невеска-Νυμφαίο και Клисура-Κλεισούρα. Η απελευθέρωση του Κρούσσεβο (3 Αυγούστου 1903) αποτελεί σύμβολο της Επανάστασης του Ίλιντεν, όπου ανακυρήχτηκε η Δημοκρατία του Κρούσσεβο και οργανώθηκαν κρατικές αρχές με χαρακτηριστικά κανονικού κράτους. Εκλέχτηκε Κοινοβούλιο με 60 εκπροσώπους και κυβέρνηση με 6 μέλη. Πρόεδρος εκλέχτηκε ο Никола Карев-Νίκολα Κάρεβ. Η πόλη ήταν ελεύθερη για 10 μέρες, όταν κατεύθασαν μεγάλες τούρκικες στρατιωτικές δυνάμεις με σκοπό να καταστρέψουν την πόλη και την επανάσταση. Μετά από ηρωική μάχη, η πόλη ξανάπεσε σε οθωμανικά χέρια. Από τις τρεις πόλεις που είχαν ελευθερωθεί, περισσότερο απόλαυσε την ελευθερία (23 μέρες) η Κλεισούρα, την οποία είχαν ελευθερώσει οι επαναστάτες της περιοχής Костур-Καστοριάς.

Η δεύτερη φάση της επανάστασης χαρακτηρίστηκε από την ανάληψη πρωτοβουλιών από τον οθωμανικό στρατό, με σκοπό την κατάπνιξή της. Μετά την συγκέντρωση μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων στις ξεσηκωμένες περιοχές, στις 25 Αυγούστου ξεκίνησε μεγάλη επίθεση εναντίων των επαναστατών, η οποία διέρκησε δύο μήνες. Οι Μακεδόνες επαναστάτες, την περίοδο αυτή αμύνονταν με σκοπό να προστατέψουν τις ελεύθερες περιοχές και τους κατοίκους από τη βιαιότητα, την τρομοκρατία και τις ληστείες από πλευράς οθωμανικού στρατού. Την περίοδο αυτή έλαβαν μέρος πολλές και ηρωικές μάχες με τον πολυάριθμο αντίπαλο στρατό, όπου φάνηκε ξεκάθαρα η επιθυμία του μακεδόνικου λαού για εθνική ελευθερία και δημιουργία δικού του μακεδόνικου κράτους. Ο σκληρός πόλεμος τελείωσε με βαριές συνέπειες για το μακεδόνικο λαό, επείδη οι οθωμανικές αρχές δεν στράφηκαν εναντίων μόνο του ΒΜΡΟ, αλλά και ολόκληρου του πληθυσμού της Μακεδονίας. Η ηγεσία αποφάσισε κατάπαυση του πυρός στις 2 Οκτωβρίου 1903, αλλά οι ένοπλες ενέργειες διέρκησαν μέχρι και τις αρχές του Νοέμβρη της ίδιας χρονιάς. Κατα τη διάρκεια της επανάστασης, αγωνίστηκαν περίπου 20.000 Μακεδόνες, εναντίων 300.000 Οθωμανών στρατιωτών. Οι συνέπειες αποτυχίας της επανάστασης  απερίγραπτες. Υπέφεραν 16 επαρχίες με 200 χωριά και πόλεις, κάηκαν 12.400 σπίτια και άστεγοι έμειναν περίπου 71.000 άνθρωποι. Τις πατρικές τους εστίες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν 30.000 κάτοικοι. Σκοτώθηκαν περίπου 9.000 άτομα, επαναστάτες ή απλοί κάτοικοι.

Η σπουδαιότητα της Επανάστασης του Ίλιντεν για τη μακεδόνικη ιστορία είναι τεράστια. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε αντιστροφή στην ιστορική διαδικασία της εξέλιξης της μακεδόνικης εθνικής συνείδησης. Αποδυκνείεται και από το γεγονός ότι αποτέλεσε τον κύριο οδηγό που έδινε δύναμη στον λαό για να αντέξει στους αγώνες του για εθνική απελευθέρωση. Οι ήρωες της περιόδου εκείνης έγιναν το παράδειγμα για κάθε Μακεδόνα και το «Ίλιντεν 1903» έγινε γιορτή όλου του μακεδόνικου λαού από τότε μέχρι και σήμερα. Μεγάλη ήταν η αντήχηση της επανάστασης και στην Ευρώπη, όπου η μεγάλη αυτοθυσία του επαναστατημένου λαού, αλλά και οι θηριωδίες από πλευράς οθωμανικού στρατού, προκάλεσαν συμπόνια και λύπη. Στην Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία και ΗΠΑ συστάθηκαν «Μακεδόνικες Επιτροπές» οι οποίες οργάνωναν συγκεντρώσεις υποστήριξης του μακεδόνικου λαού. Μόνο στην Αγγλία, για παράδειγμα, οργανώθηκαν πάνω από 200 συγκεντρώσεις.

Τέλος, παραθέτουμε τη γνώμη ενός μεγάλου Μακεδόνα αγωνιστή (τέλος του 19^ου αιώνα και αρχές του 20^ου), του Димо Хаџидимов-Ντίμο Χατζζιντίμοβ, ο οποίος καταγώταν από το χωριό Горно Броди-Γκόρνο Μπρόντι (Άνω Βροντού Σερρών). «Πολύ σπάνια υπάρχει παράδειγμα στην ιστορία άλλων λαικών επαναστάσεων, όπου ολόκληρος ο λαός ενώθηκε κάτω από την ίδια σημαία και τον ίδιο επαναστατικό σκοπό, μέσα σε περίοδο μόνο μιας δεκαετίας (1893 Σύσταση του ΒΜΡΟ εώς την επανάσταση το 1903). Αυτό έκανε ο μακεδόνικος λαός δίνοντας στην ιστορία αυτό το σπουδαίο γεγονός που ονομάζουμε Илинденско Востание-Ιλίντενσκο Βοστάνιε (Επανάσταση του Ίλιντεν)».

Потребно – Απαραίτητα υλικά

500 грама мелено јагнешко месо- 500 γρ. αρνίσιος κιμάς

500 грама мелено јунешко месо- 500γρ μοσχαρίσιος κιμάς

60 грама сланина- 60γρ μπέικον

2 главици кромид- 2 κεφάλια κρεμμύδι

1 чешне лук – 1 σκελίδα σκόρδο

1 јајце – 1 αβγό

Масло, сол и бибер – λάδι, αλάτι και μαυροπίπερο

Начин на подготовка – Τρόπος προετοιμασίας

Ξεφλουδίζουμε και πλένουμε καλά το κρεμμύδι και έπειτα το ψιλοκόβουμε. Το τοποθετούμε σε βαθύ σκεύος και επαναλαμβάνουμε το ίδιο και με το σκόρδο. Το μπέικον το κόβουμε κομματάκια και το βάζουμε στο τηγάνι, όπου το τσιγαρίζουμε προσθέτοντας μια κουταλιά νερό, μέχρι να πάρει χρώμα και έπειτα προσθέτουμε το κρεμμύδι και το σκόρδο για να τσιγαριστούν και αυτά. Κατόπιν προσθέτουμε και μαυροπίπερο. Όταν όλα τα υλικά αυτά τσιγαριστούν, απομακρύνουμε το τηγάνι από τη φωτιά και περιμένουμε λίγο να κρυώσουν. Τοποθετούμε τον αρνίσιο και μοσχαρίσιο κιμά σε βαθύ σκεύος και προσθέτουμε το αβγό. Έπειτα προσθέτουμε και το τσιγαρισμένο υλικό και αλατίζουμε ανάλογα με τα γούστα μας. Ανακατεύουμε καλά όλα τα υλικά και τα βάζουμε για μισή ώρα στο ψυγείο. Μετά το πέρας του ημιώρου, πλάθουμε τα κεμπάπια. Τα ψήνουμε σε σκάρα ή φούρνο (200C για 40 λεπτα περίπου) και περιοδικά τα αναποδογυρίζουμε και τα αλείφουμε με λάδι. Όταν ψηθούν, τα τοποθετούμε σε πιάτο και από πάνω αραδιάζουμε κυκλικά κομμένο κρεμμύδι. Μπορούμε να τα σερβίρουμε με πουρέ πατάτας.

Добра ишта – Καλή όρεξη !

Στην μακεδόνικη ιστορία είναι αμέτρητα τα παραδείγματα συμμετοχής γυναικών στους αγώνες για την ελευθερία. Τέτοιο είναι και το παράδειγμα της Руша Делчева-Ρούσσα Ντέλτσσεβα, το πρώτο από τα εννέα παιδιά του Νίκολα και της Σούλτανα Ντέλτσσεβι και η μεγαλύτερη αδερφή του πρωτεργάτη του μακεδόνικου εθνικού κινήματος, Γκότσε Ντέλτσσεβ–Гоце Делчев. Γεννήθηκε από επαναστατική οικογένεια με πολλούς μαχητές και θύματα για την ελευθερία του μακεδόνικου λαού. Μεγάλωσε στο Κούκουςς-Кукуш (Κιλκίς) βλέποντας από κοντά τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του Γκότσε, για το οποίον αργότερα δήλωσε: «Ως παιδί ήταν πολύ ζωηρός και το αγαπημένο του παιχνίδι ήταν τα πιστόλια. Έκανε παρέα με παιδιά της ηλικίας του και όταν κάποτε η μητέρα του το μάλωσε επειδή έκανε παρέα με Τούρκους και Τσιγγάνους, αυτός της είπε – Και αυτά άνθρωποι είναι μητέρα». Η Ρούσσα παντρεύτηκε με τον Доне Чопов-Ντόνε Τσσόποβ από το Кукуш και απέκτησε τέσσερα αγόρια (Βλάντιμιρ, Τόντορ, Τούσσε και Ρίστο) και τρία κορίτσια (Λίκα, Λένκα και Μάγκντα).

Με την είσοδό του στο ΒΜΡΟ, ο Γκότσε άρχισε σταδιακά να εντάσει στις τάξεις της οργάνωσης, τα μέλη της οικογένειάς του. Η Ρούσσα εντάχτηκε την άνοιξη του 1895 και την «όρκισε» ο ίδιος ο Γκότσε. Σύμφωνα με τα λεγόμενά της, στην συνάντηση εκείνη, ο Γκότσε της είπε: «Ντάντο (μακεδόνικος τρόπος επιφώνησης μεγαλύτερης αδερφής), θα αγωνιστείς για τη Μακεδονία; Ίσως να πεθάνουμε όλοι αδερφή μου, αλλά θα πρέπει να αγωνιστούμε σκληρά…..». Για το λόγο αυτό, μπορεί να ειπωθεί πως η Ρούσσα είναι η πρώτη Μακεντόνκα επαναστάτρια, η οποία ενεργά συμμετείχε στις ένοπλες συγκρούσεις με τον οθωμανικό στρατό, με το όπλο στο χέρι. Αρχικά ήταν αγγελιοφόρος, σύνδεσμος μεταξύ των ένοπλων ομάδων και της οργανωτικής δομής. Αργότερα εντάχτηκε σε ένοπλη ομάδα (чета-τσσέτα), στην οποία, εκτός από την ίδια συμμετήχαν και οι γιοί της Βλάντιμιρ, Τόντορ και Τούσσε, όπως και ο μικρότερος αδερφός της Ρίστο Ντέλτσσεβ.

Κατα τη διάρκεια της Επανάστασης των Νεότουρκων (1908), συμμετήχε στον εκθρονισμό του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίντ του 2^ου και ως εθελόντρια πολέμησε και στους δύο Βαλκανικούς πολέμους (1912-1913). Μετά το διωγμό των Μακεδόνων από το Κούκουςς-Кукуш (Κιλκίς), το 1913, η Ρούσσα εγκατέλειψε το μέτωπο, επέστρεψε στο σπίτι της, μάζεψε την οικογένειά της και τα πράγματά της και κατευθύνθηκε προς τη Γκόρνα Τζζουμάγια-Горна Џумаја (Μακεδονία του Πίριν, σήμερα Βουλγαρία). Μέχρι και την περίοδο αυτή, είχε χάσει σε μάχες με τον οθωμανικό στρατό, τα αδέρφια της Μίτσο (1901), Γκότσε και Μίλαν (1903), η μητέρα της Σούλτανα πέθανε το 1907 και ο πατέρας της Νίκολα απεβίωσε το 1920 στη Горна Џумаја-Γκόρνα Τζζούμαγια. Σχετικά με την τραγωδία της οικογένειας Ντέλτσσεβι, ο πατέρας Νίκολα κάποτε δήλωσε: «Που ήμασταν, που μας πήγαν, που ήμασταν και που θα μας πάνε».

Και μετά την εγκατάστασή της στη Γκόρνα Τζζούμαγια, η Ρούσσα δεν έχασε το επαναστατικό της πνεύμα. Οι Μακεδόνες μετανάστες της περιοχής την αποκαλούσαν «Мајката-η Μητέρα». Δεν σταμάτησε ποτέ να ενθαρύνει τους Μακεδόνες ότι κάποια μέρα θα επιστρέψουν στη Μακεδονία. Στα παιδιά της έλεγε τα εξής λόγια: «Μεγαλώστε γρήγορα γιατί πρέπει να αγωνιστείτε για την ελευθερία της πατρίδας μας. Εσύ Βλάντο είσαι 14 χρονών. Μεγάλος είσαι. Εντάξου σε ένοπλη ομάδα. Συνεχίστε το έργο του θείου σας, Γκότσε». Η Ρούσσα συμμετείχε στις τάξεις του επαναστατικού κινήματος μέχρι το τέλος της ζωής της, ακολουθώντας πάντα το δρόμο του αδερφού της Γκότσε, σχετικά με την εθνική πολιτική και τα συμφέροντα του μακεδόνικου λαού. Πέθανε στην Σόφια στις 9 Ιουνίου 1945.

Τα μακεδόνικα έθιμα είναι αμέτρητα. Κάποια έχουν σχέση με γιορτές, άλλα με τις εποχές του χρόνου, την οικογένεια, τη θρησκεία ή τους δαίμονες. Κάθε χωριό, κάθε περιοχή έχει και τα δικά τις έθιμα. Στο τεύχος αυτό θα γίνει προσπάθεια παρουσίασης κάποιου μικρού αριθμού εθίμων, τα οποία διασώζονται μέχρι και σήμερα και είναι γνωστά στις περισσότερες περιοχές όπου ζουν Μακεδόνες (με μικρές παραλλαγές από μέρος σε μέρος).

Ένα από τα γνωστότερα έθιμα είναι το Коледе-Кољда-Κόλεντε ή Κόλντα (Κάλαντα). Το έθιμο αυτό χρονολογείται στην πρώτη μετά Χριστού εποχή και έχει σχέση με τη σφαγή των νεογέννητων από τον Ηρώδη (η λέξη Κόλεντε προέρχεται από το ρήμα Κόλαμ που σημαίνει σφάζω). Τα παιδιά γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι, στην ουσία συμβολίζουν την προσπάθεια πληροφόρησης για την απόφαση του Ηρώδη να θανατώσει όλα τα νεογέννητα για να εξοντώσει μεταξύ τους το νεογέννητο Ιησού.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, τα παιδιά επίσης πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι, χτυπώντας την πόρτα με ένα σταπ-βέργα και τραγουδάνε Сурва бабо-Σούρβα μπάμπο (σκληρή, άκαρδη γιαγιά). Όταν βγει ο νοικοκύρης/α του σπιτιού, τον/την ανεβάζουν σε ένα σκαμνάκι προσπαθώντας να τον/την καλοπιάσουν για να τους δώσει αγαθά.

Άλλο ένα έθιμο με ρίζες στο μακρυνό παρελθόν είναι τα Ешкари-Εσσκάρι, Рогучари-Ρογκουτσσάρι, Џамалари-Τζζαμαλάρι, Василичари-Βασιλιτσσάρι (καρναβάλια). Σε πολλά μακεδόνικα χωριά, νεαροί μεταμφιέζονται με προβιές ζώων και φορώντας κουδούνια προσπαθούν να διώξουν τα κακά πνεύματα.

Η τελευταία μέρα των καρναβαλιών είναι η μέρα της Прочка-Проштејне-Πρότσσκα-Προσστέινε (συγχώρεση), όπου οι νεότεροι φιλούν το χέρι των γεροντότερων ζητώντας να τους συγχωρέσουν εάν έσφαλαν. Σε κάποια μέρη δένουν σε κλωστή ένα αβγό και το κουνούν και τα παιδιά με δεμένα μάτια προσπαθούν να το πιάσουν με το στόμα. Αυτό λέγεται амкање-άμκανιε. Όποιο παιδί τα καταφέρει, δέχεται δώρα και χρήματα.

Επίσης, ένα έθιμο που υπάρχει μόνο στα μακεδόνικα χωριά, είναι η мартинка-μαρτίνκα. Την πρώτη Μαρτίου, για να μη τους κάψει ο ήλιος του Μάρτη, οι κάτοικοι τυλίγουν άσπρη και κόκκινη χοντρή κλωστή και τη δένουν στον καρπό τους. Πιστεύτεται πως το έθιμο αυτό είναι πολύ παλιό και έχει τις ρίζες του στη θεά Μάρτινα, η οποία τον καιρό του παγανισμού ήταν η θεά της άνοιξης.

Τελειώνοντας, αξίζει να αναφερθεί και το έθιμο Лазарки-Λάζαρκι, όπου την ημέρα που γιορτάζεται η ανάσταση του Λαζάρου, τα κορίτσια με καλαθάκια στα χέρια, γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας και ζητώντας αβγά.

Македонско девојче

Македонско девојче

китка шарена

во градина набрана

дар подарена.

Рефрен :

Дали има во овој бели свет

по убаво девојче од Македонче?

Нема нема не ќе се роди

по убаво девојче од Македонче !

Нема ѕвезди полични

од твојте очи

Да се ноќе на небо

ден ќе раздени.

Рефрен

Кога коси расплетиш

како коприна

Лична си и по лична

од самовила.

Рефрен

Кога песна запее

Славеј надпее

Кога оро зајгра

Срце разигра.

Рефрен.

Μακεντόνσκο ντέβοϊτσσε

Μακεντόνσκο ντέβοϊτσσε

κίτκα σσάρενα

Βο γκραντίνα νάμπρανα

νταρ ποντάρενα

Ρεφραίν:

Ντάλι ίμα βο όβοϊ μπέλι σβετ

πο ουμπάβο ντέβοϊτσσε οντ Μακέντοντσσε;

Νέμα νέμα νε κε σε ρόντι

πο ουμπάβο ντέβοϊτσσε οντ Μακέντοντσσε!

Νέμα τζβέζντι πόλιτσσνι

οντ τβόιτε ότσσι

Ντα σε νόκε να νέμπο

ντεν κε ράζντενι

Ρεφραίν.

Κόγκα κόσι ράσπλετιςς

κάκο κόπρινα

Λίτσσνα σι ι πο λίτσσνα

οντ σαμοβίλα

Ρεφραίν.

Κόγκα πέσνα ζάπεε

σλάβεϊ νάντπεε

Κόγκα όρο ζάιγκρα

σ’ρτσε ράζιγκρα.

Ρεφραίν.

Μακεδόνισσα κοπέλα

Μακεδόνισσα κοπέλα

χρωματιστό μπουκέτο

Από κήπο μαζεμένο

δώρο χαρισμένο.

Ρεφραίν

Μήπως υπάρχει σ’αυτόν τον όμορφο κόσμο

πιο όμορφη κοπέλα από τη Μακεδόνισσα;

Δεν υπάρχει, δεν υπάρχει και ούτε θα γεννηθεί

πιο όμορφη κοπέλα από τη Μακεδόνισσα.

Δεν υπάρχουν αστέρια ομορφότερα

από τα μάτια σου

Αν βρίσκονται τη νύχτα στον ουρανό

μέρα θα χαραξει.

Ρεφραίν.

Όταν τυλίγεις τα μαλλιά σου

σαν μετάξι

Όμορφη είσαι, ομορφότερη

και από νεράιδα.

Ρεφραίν.

Όταν τραγούδι τραγουδήσει

και τ’αηδόνι ξεπερνά

Όταν χορό χορέψει

αγγίζει την καρδιά.

Ρεφραίν.

Глаголи  – Πредлози

Συνεχίζοντας τα απλά αυτά μαθήματα και έχοντας δει ήδη κάποια βασικά στοιχεία της μακεδόνικης γλώσσας στα δύο προηγούμενα τεύχη (όσοι αναγνώστες δεν έλαβαν κάποιο από τα προηγούμενα τεύχη, μπορουν να επισκευτούν την ιστοσελίδα της Нова Зора,  www.novazora.gr), όπως τα βασικά ρήματα, τα γένη των ουσιαστικών και τις προσωπικές αντονυμίες, θα παρουσιάσουμε σήμερα τις προθέσεις – предлози και τις τρεις κατηγορίες ρημάτων-глаголи, κάνοντας αναλυτικότερη παρουσίαση της 1^ης κατηγορίας.

ГЛАГОЛИ – ΡΗΜΑΤΑ

Τα ρήματα της μακεδόνικης γλώσσας χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες. 1^η, 2^η, 3^η και παθητικά.

Ο διαχωρισμός δεν γίνεται σύμφωνα με το πρώτο πρόσωπο ενικού, όπως στην ελληνική (-ω, -αω, -μαι), αλλά σύμφωνα με το τρίτο πρόσωπο ενικού. –а, -е, -и. Στην παθητική φωνή του, το ρήμα παραμένει το ίδιο, βάζοντας πριν από αυτο, το μόριο се-σε (мијам-μίαμ-πλένω  ->  се мијам-σε μίαμ-πλένομαι). Όλα τα ρήματα, στο πρώτο πρόσωπο, καταλήγουν σε –αμ. Για το λόγο αυτό, λαμβάνουμε ως κριτίριο κατάταξης το τρίτο πρόσωπο. Όπως προαναφέραμε, έχουμε τρεις κατηγορίες ενεργητικής φωνής. Αυτα που έχουν κατάληξη στο τρίτο πρόσωπο ενικού σε –а (-α) сака-σάκα-θέλει, σε –е (-ε) јаде-ιάντε-τρώει και σε –и (-ι) работи-ράμποτι-δουλεύει.

Παρακάτω θα δούμε πως κλίνονται τα ρήματα της 1^ης κατηγορίας (ρήματα σε –а) και πίνακα ρημάτων.

1^η Κατηγορία

-ам Купув-ам -κούπουβαμ   -αγοράζω                       глед-ам -γκλένταμ   -βλέπω

-аш Купув-аш -κούπουβαςς –αγοράζεις                     глед-аш -γκλένταςς  -βλέπεις

-а Купув-а -κούπουβα     -αγοράζει                       глед-а -γκλέντα      -βλέπει

-аме Купув-аме -κουπούβαμε –αγοράζουμε                 глед-аме –γκλένταμε -βλέπουμε

-ате Купув-ате -κουπούβατε  -αγοράζετε                    глед-ате -γκλέντατε  -βλέπετε

-аат Купув-аат -κουπούβαατ  -αγοράζουν                   глед-аат –γκλένταατ -βλέπουν

ТАБЕЛА НА ГЛАГОЛИ – ΠΙΝΑΚΑΣ ΡΗΜΑΤΩΝ 1^ΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ

Сакам -σάκαμ – θέλω

Пишувам -πίσσουβαμ – γράφω

Орам -όραμ – οργώνω

Патувам -πάτουβαμ – ταξιδεύω

Продавам –πρόνταβαμ – πουλάω

Качувам -κάτσσουβαμ – ανεβάζω

Отворам -ότφοραμ – ανοίγω

Затворам -ζάτφοραμ – κλείνω

Викам -βίκαμ – φωνάζω, καλώ

Играм -ίγκραμ – παίζω, χορεύω

Завршувам-ζαβρσσουβαμ – τελειώνω

Давам -ντάβαμ – δίνω

Земам -ζέμαμ – παίρνω

Копам -κόπαμ – σκάβω

Слушам -σλούσσαμ – ακούω

Трчам -τ’ρτσσαμ – τρέχω

Стигнувам –στίγκνουβαμ – φτάνω

Чукам -τσσούκαμ – χτυπάω, βαράω

Влегувам -βλέγκουβαμ – μπαίνω

Излегувам –ιζλέγκουβαμ – βγαίνω

Зборувам -ζμπόρουβαμ – μιλάω

Карам -κάραμ – μαλώνω (κάποιον)

Читам -τσσίταμ – διαβάζω

Барам -μπάραμ – ζητάω

Поминувам-πομίνουβαμ – περνάω

ВЕЖБА –ΑΣΚΗΣΗ

Διαλέξτε δέκα από τα ρήματα του πίνακα και κλίσετε τα σε ενικό και πληθυντικό. Προσπαθήστε τώρα να μάθετε τα ρήματα του πίνακα.

ПРЕДЛОЗИ – ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

Οι βασικές προθέσεις της μακεδόνικης γλώσσας είναι πέντε.

од (οντ) – από    за (ζα) – για    со (σο) – με    во (βο) – σε    на (να) – σε

Χρησιμοποιούνται όπως και οι προθέσεις στην ελληνική γλώσσα. Η μόνη διαφορά βρίσκεται στην πρόθεση σε, όπου στην ελληνική συνδέεται με το άρθρο δημιουργώντας το στον, στην , στο, ενώ στη μακεδόνικη γλώσσα αυτό δεν συμβαίνει επειδή όπως τονίσαμε στο προηγούμενο μάθημα, τα άρθρα τοποθετούνται στο τέλος του ουσιαστικού και όχι πριν από αυτό. Έτσι, εάν θέλουμε να πούμε π.χ. μένω σε πόλη ->живеам во град (ζζίβεαμ βο γκραντ), ενώ για να πούμε μένω στην πόλη ->живеам во градот (ζζίβεαμ βο γκράντοτ).

Επίσης, η πρόθεση σε, στη μακεδόνικη γλώσσα έχει δύο εκδοχές. Во και на. Εάν η πρόταση προσδιορίζει ότι το υποκείμενο κατευθύνεται ή βρίσκεται μέσα σε κάτι, πχ. Πάω στο χωριό, είμαι στην Αμερική, το βιβλίο είναι στο συρτάρι, ο Γκότσε  είναι στην ταβέρνα, τότε χρησιμοποιούμε την εκδοχή во.

Одам во селото (όνταμ βο σέλοτο), сум во Америка (σουμ βο Αμέρικα), книгата е во фиоката (κνίγκατα ε βο φιόκατα), Гоце е во мејана (Γκότσε ε βο μέιανα).

Εάν η πρόταση προσδιορίζει ότι το υποκείμενο κατευθύνεται ή βρίσκεται πάνω σε κάτι, π.χ. ο πατέρας είναι στο βουνό, το πηρούνι είναι στο τραπέζι, το αυτοκίνητο είναι στο δρόμο, η γάτα είναι στο μπαλκόνι, τότε χρησιμοποιούμε την εκδοχή на.

Таткото е на планина (τάτκοτο ε να πλάνινα), вилушката е на масата (βιλούσσκατα ε να μάσατα), автомобилот е на патот (αυτομομπίλοτ ε να πάτοτ), мачката е на балконот (μάτσσκατα ε να μπάλκονοτ).

ВЕЖБА – ΑΣΚΗΣΗ

Μεταφράστε στη μακεδόνικη γλώσσα τις παρακάτω προτάσεις, οι οποίες περιέχουν предлози-προθέσεις, όπως στο παράδειγμα: Παίζω με τη μπάλα –играм со топката.

• Εγώ είμαι από χωριό……………………………………………………………………………………………………
• Πηγαίνω στο σπίτι……………………………………………………………………………………………………….
• Η μητέρα ζει στο βουνό………………………………………………………………………………………………..
• Πάω στο σχολείο με το φίλο………………………………………………………………………………………….
• Αγοράζω νερό για την αδερφή μου(ми-μι)………………………………………………………………………

Овчарани ή Воштарани – Μελίτη . Ένα χωριό 1800 περίπου κατοίκων, στην πλειοψηφία τους Μακεδόνες, το οποίο ανήκει στο δήμο Μελίτης και βρίσκεται 18χιλ. ανατολικά της πόλης της Φλώρινας-Лерин. Ένα χωριό που τα τελευταία χρόνια έγινε θέμα εκπομπών πολλών τηλεοπτικών καναλιών της Ελλάδας, λόγω του μεγάλου μακεδόνικου πανηγυριού που διοργανώνει στις 19-20 Ιουλίου, με τη συμμετοχή πολλών Μακεδόνων από όλα τα μέρη της Μακεδονίας της Ελλάδας και γιορτάζει το Илинден-Ίλιντεν. Το χωριό παρουσιάζεται ως «ανθελληνικό» και ως το μοναδικό που προσπαθεί να διατηρήσει τη μακεδονικότητά του, ενώ την ίδια στιγμή πολλά είναι πλέον τα χωριά που εκδηλώνουν τη διαφορετικότητά τους, τη μακεδονικότητά τους.

Το Овчарани είναι ένα όμορφο, σύγχρονο χωριό, χτισμένο δίπλα στο ποτάμι Στάρα Ρέκα, πολύ κοντα στους πρόποδες του βουνού Висима-Βίσιμα, παρακλάδι του βουνού Πίπερκα, της οροσειράς Ниџе-Νίτζζε (Καιμάκτσσαλαν). Βόρεια συνορεύει με το χωριό Асаново-Ασάνοβο (Μεσοχώρι) και τα σύνορα με τη Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι κοντά στο χωριό. Ανατολικά συνορεύει με τα χωριά Сетина-Σέτινα (Σκοπός)και Крушоради-Κρουσσόραντι (Αχλάδα). Νότια με το χωριό Забрдени-Ζαμπ’ρντενι (Λόφοι) και δυτικά με το Неокази-Νεόκαζι (Νεοχωράκι).

Στην πλατεία του χωριού, σε κεντρικό καφενείο, συναντήσαμε το Γιάνε, τον Κότσσο και το Ρίστο. Η κουβέντα μας πολύωρη.

«Το όνομα του χωριού μας αλλάχτηκε την ίδια εποχή που οι αρχές άλλαξαν τα ονόματα όλων των μακεδόνικων χωριών. Το ίδιο ισχύει και για τα ονοματεπώνυμά μας. Το Σοβιτσσάνοβ έγινε Σοβισλής, το Ασσλάκοβ-Ασλάκης και μετέπειτα Αναστασιάδης, το Κατσσμπάνοβ-Κωστίδης κτλ. Πολλές φορές όμως χρησιμοποιούμε τα μακεδόνικα ονοματεπόνυμά μας. Όπως και τα τοπονύμια. Καμέλιβα ρέκα, Κρίβο ντόλε, Βέλιβαρ, Ντέριβολ, Γκιούρα Τσσέσσμα, Μπάενα Βόντα και πολλά άλλα».

«Από παλιά το Οφτσσάρανι ήταν μεγάλο χωριό. Οι περισσότεροι ήταν κτηνοτρόφοι. 25000 αιγοπρόβατα υπήρχαν μέχρι και το ’50. Επίσης ασχολούμασταν με τη γεωργία και τη μελισσοκομία. Είχαμε και 9 Βοντένιτσι-νερόμυλους».

«Την εποχή της Επανάστασης του  Ίλιντεν, όλη η νεολαία βγήκε στο βουνό. Οι περισσότεροι με φτυάρια και τζουγράνες. Δεν υπήρχαν όπλα για όλους. Τα θύματα πολλά. Από τα πρώτα ο Ατζζιντάφοβ και ο Μπέλεβ. Το χωριό δεν είχε βοεβόντα (οπλαρχηγό) και οι κάτοικοι ήταν υπο τις διαταγές του βοεβόντα Тане Кланџов-Τάνε Κλάντζζοβ από το Горничево-Γκορνίτσσεβο (Κέλλη), του Ѕоле Гергев-Τζόλε Γκέργκεβ από τη Баница-Μπάνιτσα (Βεύη) και του Крсте Лондев-Κρστε Λόντεβ από το Неокази-Νεόκαζι (Νεοχωράκι). Κόμιτι υπήρχαν στα βουνά μέχρι και τη δεκαετία του ’30».

«Επίσης πολλά τα άτομα του χωριού που την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου εντάχθηκαν στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού για να αγωνιστούν για τα δικαιώματα των Μακεδόνων. Πάνω από 200 παρτιζάνους είχαμε. Ένας από τους γνωστότερους αγωνιστές ήταν ο Тошо Брајаноб-Τόσσο Μπραγιάνοβ. Τα θύματα πολλά. Μετά το τέλος του εμφυλίου, πολλές οικογένειες διαλύθηκαν, εκδιωγμένες ή αναγκασμένες να ζητήσουν καταφύγιο σε τρίτες χώρες για να γλιτώσουν τη μανία του Κυβερνητικού Στρατού. Άλλες έπαψαν να υπάρχουν όπως του Симјанов-Σιμιάνοβ, του Деликотев-Ντελικότεβ κ.α. Μεγάλος αριθμός ζει σήμερα στη Δημοκρατία της Μακεδονίας, στις πρώην ανατολικές χώρες, όπως και στην Αυστραλία, Καναδά και Δυτική Ευρώπη. Υπολογίζουμε πως ο αριθμός των κατοίκων του χωριού σήμερα είναι ίδιος με τον αριθμό των Οφτσσαράντσι που ζουν εκτός Ελλάδας».

«Πριν από 800 χρόνια υπήρχε στο χωριό ένας ναός. Καταστράφηκε τότε. Μέχρι και σήμερα το μέρος εκείνο το λέμε Бела Црква-Μπέλα Τσ’ρκβα (Λευκή Εκκλησία). Πριν από δέκα χρόνια ξαναχτίσαμε το ναό και τον αφιερώσαμε στον Σβέτι Γκιόργκι-Άγιο Γεώργιο. Έχουμε επίσης το ναό  Σβέτι Ίλια-Προφήτη Ηλία, χτισμένο το 1877, στον οποίο οι αρχές «φρόντισαν» να καλύψουν τις μακεδόνικες επιγραφές με νέες ελληνικές και επίσης υπάρχουν οι ναοί του Αγίου Νεκταρίου και της Αγίας Ειρήνης».

«Σήμερα τα πράγματα σχετικά με την ανεργία είναι άσχημα. Οι νέοι μας δεν μπορούν να βρουν δουλειά. Ασχολούμαστε με τη γεωργία όλο και λιγότερο λόγω των χαμηλών τιμών των δημητριακών και κάποια λίγα άτομα εργάζονται στο νέο εργοστάσιο της ΔΕΗ, κοντά στο χωριό μας. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία!!!».

«Επίσης στο χωριό μας κάνουμε μεγάλο μακεδόνικο πανηγύρι για να τιμήσουμε τον προστάτη μας Свети Илија-Προφήτη Ιλία, αλλά ανεπίσημα και την Επανάστασή μας, την Επανάσταση του Ίλιντεν (την ημέρα του Προφήτη Ηλία),  με μακεδόνικα τραγούδια, χορευτικά και πλήθος κόσμου από όλες τις περιοχές που ζουν Μακεδόνες. Από Костур-Κόστουρ (Καστοριά), μέχρι και Сер-Σερ (Σέρρες). Πάντα παρευρίσκεται στην εορταστική λειτουργία ο Μητροπολίτης Φλώρινας για να μας θυμίσει την «ελληνικότητά» μας. Δεν μας ενοχλεί καθόλου που ασχολούνται τα κανάλια με μας. Είμαστε περήφανοι για τη μακεδονικότητά μας και χαιρόμαστε όταν τη διαφημίζουν, με όποιον τρόπο και αν το κάνουν αυτό. Θα έπρεπε όμως να παρουσιάσουν και τα πολλά άλλα χωριά που πλέον άφοβα οργανώνουν μακεδόνικα γλέντια, για να δουν όλοι στην Ελλάδα ότι είμαστε πολλοί και όχι μόνο ένα χωριό. Εμείς απλώς έτυχε να είμαστε από τους πρώτους που ξεπεράσαμε το φόβο και τις πιέσεις των κρατικών αρχών και αρχίσαμε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 να τραγουδάμε τα μακεδόνικα τραγούδια μας».

Σήμερα στο χωριό λειτουργεί νηπιαγωγείο (όπως σε όλα τα μακεδόνικα χωριά για.. ευνόητους λόγους), δημοτικό σχολείο και γυμνάσιο. Υπάρχει ενεργός πολιτιστικός σύλλογος με χορευτικό τμήμα, όπως και αθλητικός σύλλογος με ποδοσφαιρική ομάδα. Η νυχτερινή διασκέδαση για τους νέους είναι σε καλό επίπεδο και υπάρχουν αρκετές ταβέρνες και καφενεία.

Ένα ωραίο και ολοκληρωμένο χωριό, που η γνώση του παρελθόντος του και η φροντίδα για τη μακεδονικότητά του δεν το «εμποδίζουν» (όπως πολλοί πίστευαν παλαιότερα) να προοδεύει και να κοιτά στα μάτια το μέλλον…