НАШИТЕ КУЌИ НЕКОГАШ – ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΑΣ ΚΑΠΟΤΕ АРХИТЕКТУРА И ФУНКЦИОНАЛНОСТ – ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ

Σα να μην ήρθαμε ποτέ σ΄αυτή τη γη
σα να μένουμε ακόμη στην ανυπαρξία
………………………………………………..
Άλλος δεν ξέρει ότι βρισκόμαστε, παρά
όποιος πατάει επάνω μας καθώς διαβαίνει.
Κ.Γ. Καρυωτάκης, ΑΝΔΡΕΙΚΕΛΑ

Ερέθισμα της γραφής του παρόντος είναι οι επισκέψεις των πρώην παρτιζάνων του Δημοκρατικού Στρατού που τυχαίνει ορισμένοι, και είναι ελάχιστοι, να περνάνε τα τελευταία τώρα χρόνια της ζωής τους, ως πολιτικοί πρόσφυγες στα πρώην σοσιαλιστικά κράτη και οι περισσότεροι μάλιστα στη Δημοκρατία της Μακεδονίας. Όλοι τους, ως επισκέπτες πια στον τόπο τους, το πρώτο πράγμα που επιθυμούσαν ήταν να έρθουν στο χωριό τους και να δουν το σπίτι τους.
Δεν ήταν όμως όλοι τους τυχεροί κι αυτό γιατί αρκετά σπίτια είχαν πυρποληθεί από τον Εθνικό Στρατό ως αντίποινο για την κατάταξη των ιδιοκτητών στο Δημ.Στρατό, άλλα έπεσαν επειδή δεν συντηρήθηκαν και άλλα γκρεμίστηκαν για να χτιστούν νέα. Δεν έλειψαν και εκείνοι, ευτυχώς ελάχιστοι, που δεν επέτρεψαν στους ιδιοκτήτες να δουν τα σπίτια τους, φοβούμενοι μη και διεκδικήσουν την επαναπόκτηση αυτών.
Με τη βοήθεια αυτών των επισκεπτών, οι οποίοι συντηρούσαν με την ανάμνησή τους την εικόνα των σπιτιών τους και τη δική μου μνήμη, προσπαθήσαμε και αναπλάσαμε ένα τυπικό μακεδόνικο σπίτι.
Περιττό να σημειώσω ότι οι αλλαγές στα χωριά μας είναι τέτοιες που πολλές φορές οι ,,επισκέπτες,, δεν μπορούν να προσδιορίσουν ούτε τη θέση του σπιτιού τους. Τα σχέδια πόλης οικοπεδοποίησαν τα χωριά, χαράχθηκαν νέοι δρόμοι, δημιουργήθηκαν πλατείες και η αλλαγή του γεωγραφικού χώρου είναι γεγονός.
Ένα τυπικό μακεδόνικο σπίτι ήταν μεγάλο γιατί φιλοξενούσε μεγάλες οικογένειες, задруги-ζάντρουγκι (πατριές), οι οποίες είχαν απο είκοσι ως και εξήντα άτομα. Το κύριο οίκημα ήταν διώροφο. Το земник-ζέμνικ (ισόγειο), σε μερικές σχετικά μικρές οικογένειες, χρησίμευε ως στάβλος για μεγάλα ζώα. Κατα κανόνα το ισόγειο ήταν δύο μεγάλα δωμάτια (одаи-οντάι) που τα χώριζε ένα трем-τρεμ (προθάλαμος), όπου συνήθως βρίσκονταν τα амбари-άμπαρι (αμπάρια) και στα περισσότερα μια ξύλινη σκάλα που οδηγούσε στον πάνω όροφο. Ο πάνω όροφος είχε και αυτός δύο δωμάτια. Το трем που χώριζε τα πάνω δωμάτια, ήταν η γκαρντερόμπα του σπιτιού, αφού σε сендуци-σέντουτσι (μπαούλα), βρίσκονταν αποθηκευμένα τα ρούχα της οικογένειας.
Σε πολλά σπίτια υπήρχε изба-ίζμπα (υπόγειο) που χρησίμευε ως κελάρι, όπου αποθηκεύονταν τα βαρέλια με τα παστωμένα κρέατα, τυριά, τουρσιά, δοχεία με καβουρμά και λίπος, ενώ κρέμονταν από τα греди-γκρέντι (γρεδιές) низи-νίζι (αρμαθιές) από πιπεριές, κρεμμύδια, σκόρδα, чубрица-τσσούμπριτσα (ρίγανη), нагјазмо-νάγκιαζμο (δυόσμο) κ.α.
Στα περισσότερα σπίτια υπήρχε ξεχωριστό ισόγειο κτίσμα, το μαγειρείο, όπου υπήρχε τζάκι και πολλές φορές φούρνος.
Αρκετά σπίτια στην πρόσοψη του πάνω ορόφου και κατα μήκος όλου του σπιτιού, είχαν чардак-τσσάρντακ (μπαλκόνι) και σε μερικά εξωτερική σκάλα που οδηγούσε στο μπαλκόνι και από εκεί στο трем του πάνω ορόφου. Το μπαλκόνι στεγαζόταν από την σκεπή του σπιτιού και συνήθως εκεί ξερένονταν αρμαθιασμένα τρόφιμα με κυρίαρχες τις κόκκινες πιπεριές.
Κάπου στην αυλή υπήρχε η пандила-πάντιλα (στάβλος), μακρόστενο κτίριο που εσωτερικά κατά μήκος των τοίχων ήταν κτισμένα τα јасли-γιάσλι (παχνιά), ενώ ο πάνω όροφος ήταν αποθήκη ζωοτροφών. Κοντά στον στάβλο υπήρχε η племна-πλέμνα (αχυρώνας), όπου αποθηκεύονταν ζωοτροφές όπως слама-σλάμα (άχυρο), сено-σένο (σανός), лушки-λούσσκι (κορφές καλαμποκιών), лупетини-λουπέτινι (καλαμποκόφυλλα) κ.α. Όσοι δεν είχαν οικονομική δυνατότητα να χτίσουν αχυρώνα, στοίβαζαν το άχυρο σε ένα μακρόστενο σωρό (жлема-ζζλέμα) κάπου στο двор-ντβορ (αυλή) και σκεπαζόταν με арженица-αρζζένιτσα (ραβδισμένη σίκαλη) ή με папра-πάπρα (φτέρη). Επίσης υπήρχαν саија-σάγια (υπόστεγο) ή και πρόχειροι σωροί (сламник-σλάμνικ).
Κάπου προς την περιφέρεια της αυλής χτιζόταν η кучина-κούτσσινα (κουμάσι) όπου και κλεινόταν το γουρούνι. Αρκετοί συνδύαζαν το κουμάσι με το φούρνο, δηλαδή κάτω από το φούρνο. Επίσης στην περιφέρεια της αυλής ήταν χτισμένο και το кокошарник-κοκοσσάρνικ (κοτέτσι). Στην αυλή και κοντά στον στάβλο, υπήρχε το буниште-μπούνισστε (σωρός κοπριάς) που όταν μεγάλωνε αρκετά, μεταφερόταν στα χωράφια για λίπανση.
Αν η αυλή ήταν μεγάλη, τότε φιλοξενούσε και το гумно-γκούμνο (αλώνι), το οποίο χρησιμοποιούσαν τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο για το αλώνισμα, το ξεφλούδισμα και το χτύπημα του καλαμποκιού και το χτύπημα των φασολιών. Στο κέντρο του αλωνιού υπήρχε μια πλάκα με μια τρύπα στη μέση και εκεί στερεώνανε ένα стежер-στέζζερ (ξύλινο στύλο) και σ΄αυτόν τυλιγόταν η τριχιά όταν περιφέρονταν τα ζώα κατα το αλώνισμα.
Σε κάποια θέση και κοντά στο σπίτι, συνήθως κάτω από το μπαλκόνι ή σε κάποιο υπόστεγο, ήταν στοιβαγμένα τα καυσόξυλα για να περάσει η φαμίλια το δύσκολο μακεδόνικο χειμώνα.
Όλες αυτές οι κατασκευές μαντρώνονταν από πέτρινο τοίχο και η είσοδος στην αυλή ήταν μια μεγάλη ξύλινη πόρτα που άνοιγε όταν χρειαζόταν να μπει κάρο ή τα μεγάλα ζώα, ενώ για τα μέλη της οικογένειας υπήρχε μια μικρή πόρτα. Τόσο η μεγάλη όσο και η μικρή πόρτα είχαν στέγες με πλάκες ή κεραμίδια, όπως και η στέγη του σπιτιού.
Ο μαντρότοιχος φαίνεται πως ήταν απαραίτητος για να προφυλάγονται τόσο η οικογένεια όσο και τα ζώα. Μην ξεχνάμε ότι μέχρι το 1912 ήταν οι Τούρκοι κατακτητές και μετά οι Έλληνες χωροφύλακες που συνέχιζαν το έργο του Τούρκου δυνάστη, απαγορεύοντας ακόμα και τη γλώσσα, άμεσα (με αστυνομικές διατάξεις, παρατηρήσεις, ποινές κ.α.) ή έμμεσα μην επιτρέποντας τη διδασκαλία στα σχολεία με κρατική φροντίδα ως υποχρέωση της πολιτείας.
Σήμερα οι ανάγκες είναι διαφορετικές και το παλιό μακεδόνικο αγροτόσπιτο υπάρχει σε εξαιρετικές περιπτώσεις, περισσότερο ως μουσειακό είδος, αφού η παλιά του αρχιτεκτονική δεν είναι πλέον λειτουργική.
Τα σημερινά σπίτια των χωριών μας αποτελούν μάλλον κακές απομιμήσεις αστικών σπιτιών ή κακές αντιγραφές ευρωπαϊκών. Τα μεγάλα ζώα έλξης έχουν αντικατασταθεί από τα τρακτέρ, τα αγροτικά φορτηγάκια αντικατέστησαν το κάρο, το άλογο και το γαϊδουράκι, ενώ στη μεταφορά προσώπων θέση έχουν πλέον τα αυτοκίνητα.

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)