СТАРИ СЛИКИ ОД СЕКОЈДНЕВНИОТ ЖИВОТ НА МАКЕДОНЦИТЕ КРАЈ НА 19от, ПОЧЕТОК НА 20от ВЕК

ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ, ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 19ΟΥ, ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Δυστυχώς, λόγω έλλειψης μακεδόνικων σχολείων στην Ελλάδα και λόγω των πολύχρονων προσπαθειών των ελληνικών αρχών να αποκρύ-
ψουν παντελώς τα στοιχεία της μακεδόνικης ιστορίας, γνωρίζουμε πολύ λίγα για την ιστορία μας και τους ανθρώπους που αγωνίστηκαν και
σε πολλές περιπτώσεις έδωσαν και τη ζωή τους για τα δίκαια των εθνικά Μακεδόνων. Σχετικά με την Επανάσταση του Ίλιντεν, την επανάσταση
των Μακεδόνων εναντίων των οθωμανικών αρχών και μετέπειτα τους αγώνες των Μακεδόνων εναντίων των Ελλήνων ανταρτών που κατέ-
φθασαν στη Μακεδονία για δικά τους συμφέροντα, γνωρίζουμε μόνο τα βασικά και κυρίως για τους Βόιβοντες που απέκτησαν περισσότερη
φήμη και τραγουδήθηκαν στα παραδοσιακά μακεδόνικα τραγούδια (Ντέλτσσεβ, Σαντάνσκι, Τουρούντζζεβ, ΠοπΤράικοβ, Τερζίεβ, Γκρούεβ,
Γκούλι, κτλ). Πολλοί ήταν όμως και αυτοί που αγωνίστηκαν με το ίδιο πάθος και έπεσαν το ίδιο ηρωικά, προσφέροντας στο λαό τους είτε ως
μαχητές είτε ως διανοούμενοι και οργανωτές, αλλά έμειναν σχετικά άγνωστοι στην ιστορία και ακόμη λιγότερο στις νέες γενιές. Παρακάτω
παρουσιάζονται μόνο μερικοί από αυτούς, όπως και ο τόπος καταγωγής τους. Τα χωριά παρουσιάζονται στις περιοχές που ανήκαν σύμφωνα
με την τότε διοικητική οργάνωση και όχι σύμφωνα με τους σημερινούς νομούς.

Όταν γίνεται λόγος για Μακεδόνες οι οποίοι αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε γειτονικές χώρες για να γλιτώσουν τα βάσανα από τις ελληνικές αρχές, συνήθως ο
νους μας πάει στους πολιτικούς πρόσφυγες του Εμφυλίου και τις εκδιώξεις που ακολούθησαν μετά τη λήξη του ή τον άμαχο πληθυσμό που έτρεχε να γλιτώσει από
τους βομβαρδισμούς των μακεδόνικων χωριών.
Λίγος λόγος όμως γίνεται για τους χιλιάδες Μακεδόνες, οι οποίοι εκδιώχθηκαν αμέσως μετά την ενσωμάτωση των μακεδόνικων εδαφών στην Ελλάδα το 1913. Εί-
ναι εκείνοι οι Μακεδόνες, οι οποίοι έμειναν γνωστοί στην ιστορία ως

Όπως είχε δηλώσει ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Θεοτόκης λίγα χρόνια πριν σε απάντησή του σε επιστολή του Λάκη Πύρζα και συγκεκριμένα το 1906, ,,εμείς
δεν χρειαζόμαστε τους Μακεδόνες, αλλά τη Μακεδονία,, όταν ο Πύρζας του παραπονέθηκε ότι οι ελληνικές αντάρτικες ομάδες σφάζουν ανελέητα τους Μακεδό-
νες χωρικούς, έτσι και ξεκίνησε ο μεγάλος διωγμός των Μακεδόνων από το 1912 και μετά. Ξεκίνησε με την ολική καταστροφή του Кукуш-Κούκους (Κιλκίς) από
τον ελληνικό στρατό και το βίαιο διωγμό των Μακεδόνων της πόλης και των γύρω χωριών (1913). Ακολούθησαν τέτοιες ενέργειες και στη περιοχή Σερρών, όπως
χαρακτηριστική ήταν η ομαδική δολοφονία χωρικών στο χωριό Трлис-Τ΄ρλις (Βαθύτοπος). Κορύφωμα όλων αυτών των ενεργειών ήταν η φημισμένη ανταλλαγή
πληθυσμών, ανάμεσα σε Ελλάδα και Βουλγαρία 1924, όπως και Ελλάδα και Τουρκία 1922-1923, όπου οι κάτοικοι των μακεδόνικων χωριών και πόλεων ,,εθελοντι-
κά,, έπαιρναν το δρόμο του ξεριζωμού. Κρατικές και παρακρατικές ομάδες, ,,επισκέπτονταν,, τα μακεδόνικα χωριά και ,,έπειθαν,, τους κατοίκους ότι καλό θα ήταν
να εγκαταλείψουν την Ελλάδα. Μακεδόνες εκδιώχθηκαν ,,εθελοντικά,, από όλες τις περιοχές όπου ζούσαν, μεγαλύτερη όμως ήταν η καταστροφή στις περιοχές
Кукуш-Κιλκίς, Солунско-Θεσσαλονίκη, Серско-Σέρρες, Драмско-Δράμα και Ениџевардар-Γιαννιτσά. Παρακάτω παρατίθονται γνήσιες φωτογραφίες της περιό-
δου εκείνης. Περισσότερα σχόλια είναι περιττά.

Εκδιωγμένοι Μακεδόνες από τις ελληνικές αρχές στη Βουλγαρία. Καταγωγή από το χωριό Зрново,Драмско – Ζ΄ρνοβο,Ντράμσκο (Κάτω Νευροκόπι Δράμας). Σεπτέμβριος 1924.

Απόγονοι των εκδιωγμένων Μακεδόνων της περιόδου μετά το 1913. Μαθητές σε σχολείο στη Μακεδονία του Πίριν-Βουλγαρία.

Σβίλενγκραντ, Βουλγαρία 1924. Περίπου 1500 εκδιωγμένοι Μακεδόνες από το χωριό Бозец,Ениџевардарско – Μπόζετς,Ενιτζζεβάρνταρσκο (Άθυρα Γιαννιτσών).

Σβίλενγκραντ 29 Οκτωβρίου 1924. Φυγάδες από τα χωριά του Νέστου.

Μακεδόνες φυγάδες στη Βουλγαρία, κατα τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Καταγωγή από το Куфалово,Солунско – Κουφάλοβο,Σόλουνσκο (Κουφάλια Θεσσαλονίκης).

Μακεδονοπούλες από το χωριό Рамел,Солунско – Ράμελ,Σόλουνσκο (Ραχώνα Θεσσαλονίκης). Όλο το χωριό εκδιώχθηκε στη Βουλγαρία.

2000 ψυχές φυγάδες σε μια μέρα. Μακεδόνες από τις περιοχές Ениџевардарско – Ενιτζζεβάρνταρσκο (Γιαννιτσά) και Гуменџе – Γκούμεντζζε (Γουμένισσα).

Φεύγουν ,,εθελοντικά,, . Μακεδόνες από το χωριό Кесеџи Чифлик,Серско – Κέσετζζι Τσσίφλικ,Σέρσκο (Σιδηροχώρι Σερρών). Σεπτέμβριος 1924.

Γάμος Μακεδόνων προσφύγων, με καταγωγή από το χωριό Кониково,Ениџевардарско – Κονίκοβο,Ενιτζζεβάρνταρσκο (Δυτικό Γιαννιτσών)

Χωρίς σχόλια Без коментар

Εκδιωγμένοι Μακεδόνες από το χωριό Постолар,Кукушко
– Πόστολαρ,Κούκουσσκο (Άνω Απόστολοι Κιλκίς).
Βρέθηκαν στο χωριό Πάβλοβο της Βουλγαρίας.

Παιδιά από διάφορα μακεδόνικα χωριά, σε οικοτροφείο στη Βουλγαρία. Δεκαετία του ΄30.

Μακεδόνες εκδιωγμένοι στη Βουλγαρία. Κάτοικοι του χωριού Горно Броди,Серско – Γκόρνο Μπρόντι,Σέρσκο (Άνω Βροντού Σερρών). Πολλά ορφανά και χήρες. Οι άντρες νεκροί ή αγνοούμενοι.

Μακεδόνες πρόσφυγες στη Βουλγαρία, από την περιοχή Солунско
– Σόλουνσκο (Θεσσαλονίκης). 1914.

Μακεδόνες φυγάδες στη Βουλγαρία, κατα τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Καταγωγή από το Куфалово,Солунско – Κουφάλοβο,Σόλουνσκο (Κουφάλια Θεσσαλονίκης).

του Δημήτρη Καστοριανού-Δόκτορα Ιστορικού

Προς το τέλος του 19ου αιώνα, όλο και πιο επίκαιρο στην Ευρώπη γινόταν το μακεδόνικο ζήτημα. Η επικαιροποίησή του προήλθε από τα όλο και συχνότερα αιτήματα του μακεδόνικου λαού για εθνικά δικαιώματα και ελευθερία. Από την άλλη πλευρά, οι εθνικές μεγαλοκρατικές τάσεις των νεοσυσταθέντων βαλκανικών κρατών, εις βάρος του μακεδόνικου πληθυσμού και γης, έδιναν εντελώς

Ιωάννης Κωλέττης

διαφορετική εικόνα για το μακεδόνικο ζήτημα. Η Ελλάδα και η Σερβία και λίγο αργότερα και η Βουλγαρία, σύμφωνα με τις ανάγκες τους, παρουσίαζαν τους Μακεδόνες ως τμήμα του εθνικού τους κορμού και είχαν ανακυρήξει τη Μακεδονία ως ιστορική τους περιοχή.  Τα προπαγανδιστικά ινστιτούτα της Αθήνας, Βελιγραδίου και Σόφιας, άρχισαν χωρίς όρια πόλεμο για την ψυχή και την καρδιά των Μακεδόνων. Αυτή η πολιτική στη Μακεδονία, αλλά και στην Ευρώπη, δεν επέλεγε μέσα και μεθόδους για την επίτευξη του στόχου, ενός στόχου ξεκάθαρου. Δικαιολόγηση των μεγαλοϊδεατικών εθνικών προγραμμάτων.
Εάν και η ίδρυση του νεοελληνικού κράτους έγινε το 1830, η οριοθέτηση της εξωτερικής πολιτικής αυτού, έγινε τον Ιανουάριο του 1844. Ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέτης, παρουσίασε στο κοινοβούλιο την φημισμένη Μεγάλη Ιδέα.  Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, έπρεπε να αναγεννηθεί το Βυζάντιο ως κράτος του ελληνικού λαού και η Κωνσταντινούπολη (Τσάριγκραντ – Ίσταμπουλ) ανακυρήχθηκε μεγάλη πρωτεύουσα όλων των Ελλήνων και κέντρο του ελληνισμού. Λίγο αργότερα προσδιορίστηκαν και τα σύνορα αυτού του φανταστικού κράτους. Προβλεπόταν να επεκτείνεται σε δύο ηπείρους και πέντε θάλασσες. Σύμφωνα με το μέγιστο πρόγραμμα, το οποίο διέρκησε εώς και τη Μεγάλη Κρίση της Ανατολής (1875–1881), προβλεπόταν στα σύνορα της Μεγάλης Ελλάδας να προστεθεί, μεταξύ των άλλων, και ολόκληρη η γεωγραφική Μακεδονία. Αργότερα όμως, μετά το 1880, η επίσημη Αθήνα λόγω των αστήρικτων βλέψεων προς εκτάσεις, αφαίρεσε από το σχέδιο τα άνω τμήματα της Μακεδονίας και τους Μακεδόνες από εκείνα τα μέρη τους ανακύρηξε Βούλγαρους ή Σέρβους, ανάλογα με τα τότε συμφέροντα.  Με τον τρόπο αυτό, το Βασίλειο της Ελλάδας, με στόχο τις ιδιόκτητες εθνικές ανάγκαιες της, μείωσε την έκταση της ιστορικής Μακεδονίας, κατεβάζοντας τα βόρεια σύνορά της προς το νότο. Δηλαδή το ελάχιστο πρόγραμμα, το οποίο ορισμένοι ελληνκοί παράγοντες το θεωρούσαν περισσότερο

Η ,,Μεγάλη Ελλάδα,,

πραγματικό, προέβλεπε το βόρειο σύνορο του νέου κράτους να τοποθετηθεί στην πόλη Ντρατςς (σημ.Αλβανία) και να τελειώνει στο Αιγαίο Πέλαγος, περνώντας βόρεια από το Сер (Σερ-Σέρρες) προς ανατολή, εώς και τη Μπίτολα και Όχριντ στα δυτικά. Το μεγαλύτερο τμήμα του μακεδόνικου πληθυσμού, το οποίο βρέθηκε μέσα στα σύνορα αυτού του προσχεδιασμένου ελληνικού κράτους, από πλευράς των ελληνικών προπαγανδιστικών ινστιτούτων σε Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία, ανακυρήχθηκε ,,ελληνικότατο,,. Οι βλέψεις αυτές έπρεπε να δικαιολογηθούν. Για τον σκοπό αυτό, προς βοήθεια καλέσθηκε η ιστορία, τα ,,ιστορικά δικαιώματα,, του μοντέρνου ελληνικού κράτους. Σ΄αυτήν την κατεύθυνση, το πανεπιστήμιο της Αθήνας και όλο το εκπαιδευτικό σύστημα, ξεκίνησαν να εξαπλώνουν την ιδέα της ,,συνέχειας της Αρχαίας Ελλάδας,, συμπεριλαμβανόμενης και της ιστορίας της Αρχαίας Μακεδονίας, του Βυζαντίου και του νεοελληνικού κράτους, ως κληρονόμου της ιστορίας, πολιτισμού και εδαφών. Η πολιτική της Ελλάδας προς τις εκτάσεις που θεωρούσε δικές της, σύντομα έγιναν πράξη και με τον τρόπο αυτό ήρθε σε σύγκρουση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Λογικό είναι το συμπέρασμα που προκύπτει, ότι η ,,Μεγάλη Ιδέα,, δεν ήταν απλώς ένα εκλογικό σύνθημα στο ελληνικό κράτος, αλλά στην ουσία αποτελούσε τον σύνδεσμο μεταξύ των εθνικιστικών κινημάτων της ανεξάρτητης Ελλάδας και των ελληνικών στοιχείων και προπαγανδιστικών οργανώσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Την περίοδο αυτήν, παρόλη την εμφάνιση του ελληνικού κράτους ως θεσμός παρουσίασης της Μεγαλοελληνικής Ιδέας, περισσότερο δραστήριο στον τομέα του προπαγανδισμού περι ,,ελληνισμού στη Μακεδονία,, παρέμεινε το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης (Τσάριγκραντ – Ίσταμπουλ).
Η νέα εποχή της εξέλιξης του μακεδονικού ζητήματος και της ελληνικής προπαγανδιστικής επίδρασης στη Μακεδονία, ήταν η περίοδος 1875-1881, στην ιστορία γνωστή ως η περίοδος της ,,Μεγάλης Κρίσης της Ανατολής,,. Σε εκείνα τα ανήσυχα και ασταθή χρόνια, όταν παίρνονταν αποφάσεις για τη μοίρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, οι Μακεδόνες έλπιζαν ότι επιτέλους θα λάβαινε λύση και το δικό τους στάτους στη Βαλκανική Χερσόνησο και ότι και εκείνοι θα αποκτούσαν ελευθερία, όπως απέκτησαν σε αυτή και σε παρόμοιες καταστάσεις και άλλοι βαλκανικοί λαοί. Οι ξεσηκωμοί του Разлог (Ράζλογκ 1876) και της Кресна (Κρέσνα 1878) όπως και άλλα είδη αντίστασης στη Μακεδονία κατα τη διάρκεια της ,,Κρίσης της Ανατολής,, σοβαρά ανησύχησαν την επίσημη Ελλάδα και τα παρακλάδια προπαγάνδας της στη Μακεδονία. Οι ελληνικοί εθνικοί παράγοντες κατάλαβαν ότι η προπαγάνδα που ανέπτυσαν στη Μακεδονία δεν έδωσε τα επιθυμητά αποτελέσματα  και ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις

Η τσσέτα του Μίτρε Βλάοτ

δύσκολα θα πιστέψουν στις ,,αποδείξεις περι συμπαγούς κυρίαρχου ελληνικού πληθυσμού,, στη Μακεδονία. Από την άλλη πλευρά, αυτήν την περίοδο δημιουργήθηκε το βουλγάρικο κράτος, το οποίο άμεσα εμφάνισε τις βλέψεις του προς τη Μακεδονία. Η έδρα της Εξαρχείας, η οποία συστάθηκε το 1870, ήταν στην Κωνσταντινούπολη, αλλά πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε εθνική εκκλησία της Βουλγαρίας και ενεργά εντάχθηκε στην υλοποίηση των μεγαλοκρατικών βλέψεων στη Μακεδονία.  Η επίσημη Σόφια, με οικονομικές ενισχύσεις, αλλά και προσωπικό, στήριξε την Εξαρχεία και αμέσως η Ελλάδα είδε εκεί επικίνδυνο αντίπαλο στις προσπάθειες υλοποίησης των σχεδίων της στη Μακεδονία και στο Μακεδόνικο πληθυσμό. Οι δύο κρατικοί προπαγανδιστικοί μηχανισμοί ολοένα και περισσότερο ενίσχυαν τις δραστηριότητές τους. Ο ανταγωνισμός τους ξεπέρασε τα σύνορα της Μακεδονίας και επεκτάθηκε και στην Ευρώπη, με σκοπό να παρουσιάσουν και αποδείξουν τα ,,δικαιώματα,, τους στη γη και τον πληθυσμό της Μακεδονίας. Πολλή καλή προσέγγιση της κατάστασης που τότε

Σύμβολα ορκομωσίας του ΒΜΡΟ

επικρατούσε, έδωσε ο ιστορικός Νικόλαος Βλάχος: ,,Στην Αθήνα σχεδιαζόταν Ελλάδα ως τη Μαύρη Θάλασσα, στην Σόφια σχεδιαζόταν Βουλγαρία ως τον Όλυμπο, στο Βελιγράδι μεγάλη Σερβία ως το Αιγαίο Πέλαγος και στο Βουκουρέστι φανταστική Ρουμανία ως την Πίνδο,,.
Η δεκαετία μετά τον ξεσηκωμό της Κρέσνα, θεωρήθηκε μια περίοδο σχετικά ειρηνική. Χαρακτηριστικό της ήταν η ενισχυμένη εισβολή των εξωτερικών προπαγάνδων στη Μακεδονία, οι οποίες χρησιμοποιούσαν κυρίως τα ,,ειρηνικά μέσα,, (εκκλησίες, σχολεία, διάφορους συλλόγους) για να εξαπλώσουν την επίδρασή τους μεταξύ του μακεδόνικου πληθυσμού.
Την τελευταία όμως δεκαετία του 19ου αιώνα, στη Μακεδονία εμφανίστηκε νέος παράγοντας, ο οποίος ολότελα γκρέμισε τα προπαγανδιστικά σχέδια των βαλκανικών κρατών. Ήταν η εμφάνιση στην ιστορική σκηνή της Μακεδόνικης Επαναστατικςσ Οργάνωσης ΒΜΡΟ, η οποία ιδρύθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1893 και κύρηξε την έναρξη μιας νέας πιο ανεπτυγμένης φάσης της ανάπτυξης του μακεδόνικου λαού ως έθνος.  Ιδρύθηκε στη Μακεδονία, από Μακεδόνες, με αυτόχθονο χαρακτήρα και επιθυμία για ελευθερία η οποία πήγαζε από τον ίδιο το μακεδόνικο πληθυσμό. Έτσι, το ΒΜΡΟ έκλεισε τις πόρτες στα μεγαλομανή σχέδια της Αθήνας και Σόφιας. Η πολιτική αυτονομία, την οποία επιθυμούσε το ΒΜΡΟ, οδηγούσε προς την εθνική αναμόρφωση των Μακεδόνων, τους οποίους εκείνη την περίοδο, οι γειτονικές προπαγάνδες θεωρούσαν Έλληνες ή Βούλγαρους. Αυτή η εξέλιξη των γεγονότων, προκάλεσαν θερμές αντιδράσεις από πλευράς προπαγανδιστικών οργανώσεων των βαλκανικών κρατών, οι οποίες ως τότε θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως τους μοναδικούς ,,πατέρες,, του μακεδόνικου λαού.  Βλέποντας τον κίνδυνο για τα σχέδιά τους από την γρήγορη ανάπτυξη του ΒΜΡΟ, οι κύκλοι εξουσίας στη Βουλγαρία και την Ελλάδα, προσπάθησαν να αναλάβουν, αποκλείσουν ή και καταστρέψουν ολόσχερα την οργάνωση.   Η πολιτική της Ελλάδας σχετικά με τη Μακεδονία, ήταν ξεκάθαρη. Σύμφωνα με τα σχέδια της ,,Μεγάλης Ιδέας,, θα έπρεπε να προσαρτηθεί όλη ή το μεγαλύτερο τμήμα της Μακεδονίας και εάν αυτό δεν ήταν εφικτό, τουλάχιστο να παρέμενε στα πλαίσια της

Σύμβολο της ,,Εθνικής Εταιρείας,,

Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όποιος δεν συμφωνούσε με αυτή τη θέση, η Ελλάδα του επέδιδε τον χαρακτηρισμό του εχθρού του ελληνισμού και εναντίον του γινόταν  αμείλικτος πόλεμος. Για τον σκοπό αυτό, η Ελλάδα ανακύρηξε την Οργάνωση ως ,,χέρι,, της Βουλγαρικής Αυλής στη Μακεδονία. Ήταν στην ουσία το ευκολότερο πράμα που μπορούσε να πράξει. Υποβάθμιση του ΒΜΡΟ ως βουλγάρικη προπαγανδιστική οργάνωση στη Μακεδονία.
Σε μικρό χρονικό διάστημα από την ίδρυση του ΒΜΡΟ, η Ελλάδα και Βουλγαρία, παρουσίασαν τις βλέψεις και τα συμφέροντά τους προς τη Μακεδονία και μέσω τησ ένοπλης οδού. Η επίσημη Σόφια, χρησιμοποιώντας τους πολυάριθμους Μακεδόνες μετανάστες στην επικράτειά της και μέσω του νεοσυσταθέντος Врховен Македонски Комитет (Βρχοβεν Μακέντονσκι Κομιτέτ – Ύψιστη Μακεδόνικη Επιτροπή), το 1895, χρησιμοποίησε τον ξεσηκωμό των Μακεδόνων στην περιοχή του Μέλνικ, γνωστού ως Μέλνιτσσκο Βοστάνιε, στέλνοντας ένοπλες ομάδες να επέμβουν. Το Βασίλειο της Ελλάδας δεν άργησε και αυτό. Όπως στη Βουλγαρία, έτσι και στην Ελλάδα συστάθηκε οργάνωση για τον σκοπό αυτό (1894), με το όνομα Εθνική Εταιρία, η οποία χρησιμοποιώντας τις αναταραχές στην Κρήτη, αποφάσισε το 1896 να στείλει ένοπλες ομάδες στη Μακεδονία. Η ένοπλη δράση έληξε άδοξα, όπως και αυτή της Βουλγαρίας, έναν χρόνο πριν.  Οι δυνατότητες και οι στόχοι των ενόπλων ομάδων που στάλθηκαν από την Ελλάδα, σε καμία περίπτωση δεν ασχολήθηκαν, ούτε μπορούσαν να ασχοληθούν, με την αποσταθεροποίηση της οθωμανικής εξουσίας στη Μακεδονία. Αντίθετα, ο στόχος τους ήταν να παρουσιαστούν ενωπίον της Ευρώπης οι εδαφικές βλέψεις της Ελλάδας. Η Εθνική Εταιρία έστειλε ένοπλες ομάδες και το επόμενο 1897 έτος, αλλά η μοίρα τους ήταν η ίδια με τις προηγούμενες.

Γερμανός Καραβαγγέλης

Οι πληροφορίες που έφταναν στην Ελλάδα από τη Μακεδονία, προκαλούσαν ανησυχίες και ανατροπές στα μεγαλοκρατικά σχέδια της. Ως παράδειγμα αυτών, ένας από τους απεσταλμένους των Αθηνών στη Μακεδονία, ο Ναούμ Σπανός, είχε δηλώσει: ,,Οι Μακεδόνες δεν περιμένουν την απελευθέρωσή τους ούτε από την Ελλάδα, ούτε από τη Βουλγαρία, αλλά έχουν αποφασίσει μόνοι τους να πολεμήσουν. Άρχισαν να ετοιμάζονται και μέχρι και στην Αθήνα έχουν Επιτροπή Μακεδόνων (εννοώντας το ΒΜΡΟ), όπως και στη Ρουμανία, την Σερβία και τη Βουλγαρία και ετοιμάζονται όλοι οι Μακεδόνες και θα δράσουν στη Μακεδονία,,. Ενωμένοι γύρω από τα συνθήματα ,,автономија на Македонија (αυτονομία στη Μακεδονία),, και  ,,Македонија на Македонците (Η Μακεδονία στους Μακεδόνες),, ο πληθυσμός ξεκίνησε τον αγώνα για εθνική και οικονομική απελευθέρωση από την οθωμανική κυριαρχία. Τα ελληνικά προπαγανδιστικά όργανα στη Μακεδονία, συμπεριλαμβανόμενης και της Πατριαρχείας, παρακολουθούσαν την επιτυχία της Μακεδόνικης Επαναστατικής Οργάνωσης, αλλά μόλις στις αρχές του 20ου αιώνα κατάλαβαν στην ουσία το τί τους συναίβει. Και αυτό που τους συναίβει ήταν ότι τις ιδέες του ΒΜΡΟ δεν τις ασπάστηκαν μόνο όλοι οι εξαρχικοί Μακεδόνες, αλλά και ένα μεγάλο τμήμα των πατριαρχικών Μακεδόνων, αυτών των Μακεδόνων δηλαδή που η Ελλάδα παρουσίαζε ως Έλληνες της Μακεδονίας. Οι εθνικιστικοί κύκλοι στην Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία, θεώρησαν ότι θα έσωναν τα σχέδιά τους μόνο εάν ξεκινούσαν ανοιχτό πόλεμο εναντίον του ΒΜΡΟ, ένοπλο τρόπο δράσης εναντίον των δυνάμεων των ξεσηκωμένων Μακεδόνων, οι οποίοι πολεμούσαν εναντίον της οθωμανικής τυραννίας.
Οι ελληνικές ένοπλες ομάδες σχεδιάστηκαν και δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα από μισθοφόρους, όπως και από μερικά άτομα του τοπικού μακεδόνικου πληθυσμού, απόβλητα του ΒΜΡΟ, τα οποία λάβαιναν μηνιαίο μισθό. Ο πλέον δραστήριος στην υλοποίηση του σχεδίου ήταν ο μητροπολίτης Κόστουρσκο (Καστοριάς) Γερμανός Καραβαγγέλης, ο οποίος άνετα μπορεί να θεωρηθεί ως ο πρωτεργάτης της ιδέας ένοπλης δράσης εναντίον του ξεσηκωμένου τοπικού μακεδόνικου πληθυσμού στις τάξεις του ΒΜΡΟ.   Στη Μακεδονία, η κύρια στήριξη του ερχόταν από τον Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος εργαζόταν ως γραμματέας στο προξενείο της Ελλάδας στη Μπίτολα και στην Ελλάδα ενδιαφέρον έδειξαν για το σχέδιο, οι πρώην αξιωματικοί της Εθνικής Εταιρίας και μερικές πλούσιες και γνωστές οικογένειες. Λόγω της φιλικής πολιτικής της Ελλάδας προς την Υψηλή Πύλη, αυτού του είδους οι προτάσεις που τέθηκαν από πλευράς ελληνικών προπαγανδιστικών οργάνων, δεν εγκρίθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση.
Σε κάθε περίπτωση, μέρος των ελληνικών παραγόντων στη Μακεδονία, στα χρόνια λίγο πριν την Επανάσταση του Ίλιντεν, άρχισαν να οργανώνουν και προετοιμάζουν ένοπλες ομάδες. Ο Καραβαγγέλης ξεκίνησε να δημιουργεί ένοπλες ομάδες από τοπικό δωροδοκημένο πληθυσμό, απόβλητους του ΒΜΡΟ, όπως και τοπικούς εγκληματίες, κηνυγημένους από τις οθωμανικές αρχές. Οι ηγέτες των ξεσηκωμένων Μακεδόνων της περιοχής, προσπάθησαν να αποτρέψουν την εχθρική δράση του Καραβαγγέλη με πολλούς τρόπους. Σε μια επιστολή του Ιανουαρίου του 1903, η Επιτροπή του Κόστουρ, απευθύνθηκε στον Καραβαγγέλη με τα παρακάτω λόγια:  ,,Βλέπετε ότι όλη η Ευρώπη είναι μαζί μας! Ότι όλοι τρέχουν να βοηθήσουν και όλοι βοηθούν με όλα τα μέσα τον βασανισμένο μακεδόνικο λαό, ακόμα και από τη μακρυνή Σιβηρία και από ξένες εθνικότητες λαμβάνει βοήθεια ο σκλαβωμένος Μακεδόνας και από όλες τις πλευρές του κόσμου ακούγεται έκκληση να δωθούν δικαιώματα στη Μακεδονία,,.
Οι ελληνικές ένοπλες ομάδες είχαν ως στόχο να προσελκύσουν την προσοχή της ελληνικής κυβέρνησης και κοινής γνώμης σχετικά με τη δυσμενή κατάσταση της ελληνικής προπαγάνδας στη Μακεδονία. Οι δημιουργημένες με τον τρόπο αυτό ένοπλες ομάδες, δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να εναντιωθούν ή να ζημιώσουν το καλά οργανωμένο δίκτυο της μακεδόνικης οργάνωσης. Για το λόγο όμως αυτό, μετά από κάθε σύγκρουση των Ελλήνων μισθοφόρων με τις τσσέτες του ΒΜΡΟ, ο Καραβαγγέλης έστελνε έκθεση γεγονότων στην Αθήνα. Μέσω αυτών πίεζε την ελληνική κυβέρνηση να ενταχθεί στις μάχες. Για τολόγο αυτό κατέφθασαν στη Μακεδονία και περισσότεροι Κρητικοί και με τον ερχομό τους αυξήθηκαν οι φιλοδοξίες της ελληνικής προπαγάνδας στη Μακεδονία, κυρίως στα σχέδια συστηματικής δράσης ένοπλων ομάδων από την Ελλάδα. Η έναρξη όμως της Επανάστασης του Ίλιντεν, κατέστρεψε όλες τις ελπίδες των ελληνικών εθνικιστικών παραγόντων για επιτυχία των σχεδίων τους στη Μακεδονία.
Η έκρηξη της Επανάστασης του Ίλιντεν στις 2 Αυγούστου 1903, προκάλεσε ριζική ανατροπή στην πολιτική του ελληνικού κράτους προς το μακεδόνικο ζήτημα. Η μαζικότητα και η ενώτητα των Μακεδόνων γύρω από το πρόγραμμα του μακεδόνικου επαναστατικού κινήματος, παρουσιάστηκε ζωντανά κατα τη διάρκεια του ξεσηκωμού.  Η Ελλάδα, όπως και οι υπόλοιπες χώρες με εδαφικές βλέψεις στη Μακεδονία, εκείνες τις ιστορικές στιγμές, κατανόησαν τη δύναμη του ΒΜΡΟ, αλλά και την αποφασιστικότητα του μακεδόνικου λαού να δημιουργήσει δικό του κράτος.

του Δημήτρη Καστοριανού-Δόκτορα Ιστορικού

Ο «Μακεδονικός Αγώνας» υποδηλώνει τη χρονική περίοδο 1904-1908, περίοδο άμεση μετά το τέλος της Επανάστασης του Ίλιντεν το 1903, όπου το ελληνικό κράτος αποφάσισε ενόπλως, με παραστρατιωτικές ομάδες, σταλμένες από το Βασίλειο της Ελλάδας, να επέμβει σε τμήματα της τότε οθωμανικής Μακεδονίας. Ο ελληνικός «μακεδονικός αγώνας», είχε στην ουσία χαρακτηριστικά γενοκτονίας προς μέρος του εθνικά μακεδόνικου πληθυσμού. Προέκυψε και καθοδηγήθηκε από το ίδιο το ελληνικό κράτος, με ελληνικά όπλα και χρηματοδότηση, με Έλληνες μισθοφόρους και ανεπίσημη οθωμανική συμφωνία, αλλά και βοήθεια. Ο στόχος αυτής της ένοπλης επέμβασης, ως επι το πλείστον, ήταν η διάλυση της Μακεδόνικης Επαναστατικής Οργάνωσης και μεγάλο μέρος του μακεδόνικου χριστιανικού πληθυσμού και προέκυπτε από τη γνωστή ,,Μεγάλη Ιδέα,,. Εν συντομία, αυτό το μεγαλοκρατικό πρόγραμμα προέβλεπε, εκτός των άλλων, και εξάπλωση του ελληνικού κράτους προς περιοχές όπου δεν υπήρχε ελληνικός πληθυσμός, ή αν υπήρχε, ο αριθμός ήταν ελλάχιστος. Πρώτη περιοχή, εκτός του νησιού της Κρήτης, όπου η Ελλάδα  παρουσίαζε εδαφικές βλέψεις μετά την εξ¨απλωσή της ως τη Θεσσαλία και μέρος της Ηπείρου το 1881, ήταν η Μακεδονία.

Παπα Δράκος

Γιατί με χαρακτηριστικά γενοκτονίας; Σύμφωνα με το βασικό ορισμό, η γενοκτονία έχει ως στόχο την ολική και συστηματική εξόντωση, μερικώς ή ολικώς, ορισμένης εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας ανθρώπων. Τα μέσα  εκτέλεσης τέτοιας πράξης είναι: δολοφονία των μελών της ομάδας αυτής, πρόκληση βαρέων βλαβών της υγείας τους, βίαια εμπόδιση της αναπαραγωγής τους, πρόκληση δύσκολων συνθηκών ζωής με σκοπό την εξόντωση της ομάδας. Ξεκινώντας από αυτά τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν μορφές γενοκτονίας, το μεγαλύτερο μέρος αυτών χρησιμοποιήθηκαν κατα τη διάρκεια του ,,Μακεδονικού Αγώνα,,.

Η ελληνική ένοπλη επέμβαση στη Μακεδονία είχε στόχο εθνοκάθαρση όλων αυτών που δεν δήλωναν Έλληνες, κυρίως κατα μέρους του χριστιανικού μακεδόνικου, βλάχικου και αλβανικού πληθυσμού της τότε οθωμανικής Μακεδονίας. Χρησιμοποιώντας την ορθοδοξία και όχι τη γλώσσα (αρνητικό στοιχείο για την ελληνική εθνική ιδεολογία)  ως κριτήριο προσδιορισμού της εθνικότητας, η ελληνική προπαγάνδα κύρηξε τους Μακεδόνες πατριαρχικούς ως τμήμα του ελληνικού έθνους στη Μακεδονία. Έτσι, η ένταξη των Μακεδόνων στην Εξαρχεία, λόγω της ομοιότητας της γλώσσας λειτουργίας, αποτελούσε τεράστια απειλή για τα ελληνικά συμφέροντα στη Μακεδονία. Το ελληνικό κράτος επέμενε με την χρήση όπλων και θανάσιμων απειλών να πείσει τους Μακεδόνες να ενταχθούν στην Πατριαρχεία, κάτι το οποίο εκείνη την περίοδο ,,αποδείκνυε την ελληνικότητα της Μακεδονίας,, ενώ αν δεν επιτύγχαναν στον σκοπό τους, άρχιζαν τις δολοφονίες, την τρομοκρατία και τα βασανιστήρια όλων αυτών που δεν δήλωναν Έλληνες-πατριαρχικοί. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 2 του καταστατικού της ,,Μακεδονικής Επιτροπής,, η οποία είχε ιδρυθεί  στην Αθήνα το 1904, αναφέρεται ότι ο σκοπός της ήταν: „άμυνα του ελληνισμού στη Μακεδονία, Θράκη, Ήπειρο και Αλβανία και επιστροφή στις τάξεις της Πατριαρχείας των χωριών και ατόμων που εγκατέλειψαν την ίδια,,. Η επιλογή, οφθαλμοφανέστατο, ήταν μία. Ή γίνεσαι μέρος της Πατριαρχείας, δηλαδή Έλληνας, ή αυτόματα γίνεσαι εχθρός του ελληνισμού και σε αντιμετωπίζουν με όλα τα επιτρεπόμενα και ανεπίτρεπτα μέσα και μέτρα, με τελικό αποτέλεσμα συνήθως το θάνατο. τον Ιούνιο του 1904, με ιδιαίτερη προκλαμάτσια (προκύρηξη), η  ,,Μακεδονική Επιτροπή,, δημοσίευσε την ίδρυσή του. Το έγγραφο ήταν γεμάτο με ψεύδη και μίσος για το ΒΜΡΟ και το μακεδόνικο πληθυσμό που δεν ήθελε να αποδεχτεί την Πατριαρχεία ως εκκλησία του. Στο τέλος της προκύρηξης έγραφε ότι η ,,Μακεδονική Επιτροπή,, καλεί όλους τους Έλληνες σε συνεργασία και βοήθεια και ότι όσοι δεν αποκριθούν στο κάλεσμα θα ανακυρρήσονταν ως ,,ανάξιος να ζει,,.

Το χωριό Ζαγκορίτσσανι (Βασιλειάδα) μετά την σφαγή

Οι πρώτες μεγαλύτερες επιθέσεις των ελληνικών ενόπλων ομάδων εναντίων των Μακεδόνων, με τελικό αποτέλεσμα τη δολοφονία αθώου μακεδόνικου πληθυσμού, συνέβησαν το φθινόπωρο του 1904 και συνεχίστηκαν σφοδρότερες την επόμενη περίοδο. Στις γνωστές επιθέσεις στο χωριό Зеленич,Леринско-Ζέλενιτςς Λέρινσκο (Σκλήθρο Φλώρινας) στις 13 Νοεμβρίου 1904, γνωστό και ως Крвава свадба-Κρβαβα σβάντμπα (αιματοβαμμένος γάμος), έπειτα με την επίθεση στο χωριό  Загоричани,Костурско-Ζαγκορίτσσανι, Κόστουρσκο (Βασιλειάδα Καστοριάς) στις 25 Μαρτίου 1905, όπως και κατα τη διάρκεια της επίθεσης στο δεύτερο αιματοβαμμένο γάμο τον Οκτώβρη του 1905 στο χωριό Неволјани,Леринско-Νεβόλιανι, Λέρινσκο (Σκοπιά Φλώρινας), δολοφονήθηκαν 110 Μακεδόνες. Σταδιακά οι επιθέσεις εξαπλώθηκαν και στο υπόλοιπο τμήμα της νότιας και κεντρικής Μακεδονίας, με τους Έλληνες αντάρτες να συμπεριφέρονται όλο και πιο βίαια και απάνθρωπα στο μακεδόνικο πληθυσμό.

Από την άνοιξη του 1905, το ελληνικό κράτος άρχισε εντατικά να στέλνει ένοπλες ομάδες στην Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία. Στόχος τους ήταν να καλύψουν τις περιοχές της Караџова-Καρατζζόβα (Αριδαία),  Негуш-Νέγκουςς (Νάουσα), τα χωριά του Ѓолот-Γκιόλοτ, Воден-Βόντεν (Έδεσσα), Владово-Βλάντοβο (Άγρας), Месимер-Μέσιμερ (Μεσημέρι), Граматиково-Γκραματίκοβο (Γραμματικό), Острово-Όστροβο (Άρνισα) κ.α. Μικρότερες ομάδες κατέφτασαν στις περιοχές του Сер-Σερ (Σέρρες), Зрново-Ζρνοβο (Νευροκόπι) και Зихна-Ζίχνα (Ζίχνη).

Γεώργιος Μακρής

Ιδιαίτερα θερμές ήταν οι μάχες στο Ѓолот-Γκιόλοτ (λίμνη των Γιαννιτσών) μεταξύ των Ελλήνων ανταρτών και των τσσέτων του ΒΜΡΟ υπο την ηγεσία του Апостол Петков Терзиев-Άποστολ Πέτκοβ Τερζίεβ και τη βοήθεια του πληθυσμού των χωριών.  Οι ελληνικές αντάρτικες ομάδες, προσπαθώντας να κυριαρχήσουν στην περιοχή αυτή, εκτελούσαν συνεχώς επιθέσεις εναντίον της Μακεδόνικης Οργάνωσης, αλλά και του ειρηνικού πληθυσμού, με σκοπό, με τη βοήθεια των όπλων, να αποκτήσουν την προτίμηση του πληθυσμού, να γίνουν δηλαδή Έλληνες. Οι αντάρτες, το χειμώνα του 1906 επιτέθηκαν στα χωριά Бозец-Μπόζετς (Άθυρα), Рамел-Ράμελ (Ραχώνα) και  Горно Куфалово-Γκόρνο Κουφάλοβο (Άνω Κουφάλια) και δολοφόνησαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, καίγοντας περισσότερα σπίτια.

Σύντομο διάστημα μετά την επίθεση στο χωριό Загоричани-Ζαγκορίτσσανι, στο όρος  Вичо-Βίτσσο (Βίτσι), συνέβει ακόμη μια στιγνή δολοφονία μακεδόνικου πληθυσμού. Ο Κρητικός και αρχηγός ένοπλης ομάδας Γεώργιος Μακρής, μαζί με τον καπετάν Φιλώτα, έπιασαν 18 χωρικούς από τα χωριά Блаца-Μπλάτσα (Οξυά Καστοριάς) και  Вишени-Βίσσενι (Βυσσινιά Καστοριάς), για τους οποίους ο Μακρής, στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει την πράξη του, δήλωσε ότι ήταν κόμιτι. Ο Φιλώτας θεωρούσε ότι οι χωρικοί δεν πρέπει να εκτελεστούν, αλλά ο Μακρής επέμενε σε αυτό. Στο τέλος αποφάσισαν μια μέση λύση. Μοίρασαν τους ανθρώπους σε δύο ομάδες, σαν να ήταν αντικείμενα, και οι εννέα του Μακρή εκτελέστηκαν, ενώ οι υπόλοιποι του Φιλώτα αφέθηκαν ελεύθεροι.

Ιδιαίτερη αγριότητα προς τον τοπικό μακεδόνικο πλυθησμό έδειξε ο παπα Δράκος, ιερέας ο οποίος αντικατέστησε τη Βίβλο με τα όπλα. Στα απομνημονεύματα του Μακρή αναφέρεται ότι συνέβει ένα απάνθρωπο γεγονός στο μακεδόνικο χωριό Либишево-Λιμπίσσεβο (Άγιος Ηλίας), όπου συμμετείχε και ο ίδιος ο Δράκος. Μεγάλη ελληνική ένοπλη ομάδα μπήκε στο χωριό μετά από

Η Ελλάδα της ,,Μεγάλης Ιδέας,,

πληροφορίες από τον μητροπολίτη Καραβαγγέλη, νομίζοντας ότι εκεί κρυβόταν η τσσέτα του τοπικού ηγέτη της μακεδόνικης οργάνωσης, војвода Костанцов-βόιβοντα Κοστάντσοβ. Ο Μακρής στα απομνημονεύματά του ανέφερε: „πλησιάσαμε το χωριό… εγώ και ο Βαγγέλης Γαλιάνος, Κρητικός και καπετάνιος και αυτός και τον πήγαμε ως εκεί (κάτοικο του χωριού που τον εκβίαζαν να μαρτυρήσει το σπίτι). Μας έδειξε το σπίτι τρεμάμμενος. Αμέσως το περικυκλώσαμε χωρίς να χάνουμε χρόνο για να μην ξεφύγουν. Εγώ με το Βαγγέλη πλησιάσαμε την πόρτα και από μέσα μας πυροβόλησαν και πριν καταφέρουμε να υποχωρήσουμε, μια σφαίρα πέτυχε την αριστερή παλάμη του Βαγγέλη… όταν είδαμε έτσι, ανάψαμε το σπίτι από τα παράθυρα και την στέγη…ποτίζαμε παρτάλια με πετρέλαιο, τα ανάβαμε και τα πετούσαμε στο σπίτι. Στην στέγη άναψε φωτιά ο παπα Δράκος από την πίσω μεριά του σπιτιού, όπου δεν υπήρχε ούτε πόρτα, ούτε παράθυρο (…)

Μετά από λίγο κατέρευσε το σπίτι. Όπως μάθαμε αργοτερα, είχαν κρυφτεί στο καταφύγιο κάτω από το τζάκι του σπιτιού. Το σπίτι ανήκε σε μια χήρα, η οποία είχε δύο παιδιά, μια κόρη 12 ετών και έναν γιο λιγάκι μεγαλύτερο. Πνίγηκαν όλοι από τον καπνό, ο Констанцов με τους εφτά άντρες του, η χήρα και τα παιδιά της.

Εκεί που είχαμε συγκεντρωθεί, γύρω από το σπίτι που καιγόταν, ήρθε κάποιος και έδειξε στο Δράκο ένα παιδί, λέγοντάς του ότι

Το ένοπλο σώμα του Μακρή

εκτελούσε χρέη οδηγού των ομάδων (τσσέτι). Το παιδί στεκόταν δίπλα μου και έβλεπε τη φωτιά. Κάποια στιγμή βάλαμε τους παρεβρισκόμενους να σκάψουν τρύπες δίπλα από το σπίτι για να δούμε εάν η κρυψώνα τους ήταν έξω από το σπίτι. Έσκαβε και το παιδί εκείνο και σε μια στιγμή ήρθε κοντά ο παπα Δράκος και σκότωσε το παιδί, το οποίο έπεσε στην τρύπα που έσκαβε. Ο παπάς τραβήχτηκε αμέσως και φώναξε : „μπράβο Μακρή, μπράβο Μακρή. Έτσι πρέπει να σκοτώνεις τους προδότες που βοηθούν τους κομιτατζήδες“. Εγώ δεν απάντησα και αργότερα μου εξήγησε ότι επειδή ήταν παπάς δεν ήθελε να φανεί ότι αυτός σκότωσε το παιδί και με παρακάλεσε να πω ότι εγώ το έκανα (…).  Την Κυριακή το πρωί πήγαμε όλοι στην εκκλησία με τους χωρικούς και δύο παπάδες, αλλά τη λειτουργεία την έκανε ο παπα Δράκος, ο οποίος ήταν μαζί μας.

Όταν όμως τον είδα να σηκώνει ιερά αντικείμενα με το χέρι που εχτές είχε σκοτώσει άνθρωπο, εξεπλάγησα. Έξω του το είπα και σχεδόν μαλώσαμε. ,,Δεν πειράζει,, μου απάντησε. ,,Πώς δεν πειράζει;,, του είπα. Εχτές σκότωσες άνθρωπο και σήμερα σηκώνεις με τα χέρια σου άγια πράγματα; Ήταν όμως πολύ μορφωμένος και γενναίος κσι επειδή ήταν μεγαλόσωμος, σήκωνε τους παπάδες όπου πήγαινε και τους ταρακουνούσε λέγοντας ,,Τί παπάς είσαι εσύ; Γιατί σας έχουμε εδώ;,,

Το Νοέμβριο του 1904, στην περιοχή του Воден-Βόντεν (Έδεσσα) δρούσε η ένοπλη ομάδα του καπετάν Επαμεινώνδα. Στο χωριό Теово-Τέοβο (Καρυδιά), σκότωσαν τρεις χωρικούς. Η ομάδα του Μαζαράκη, στις 5 Ιούλη 1905, περικύκλωσε το μοναστήρι του χωριού Месимер-Μέσιμερ (Μεσημέρι) και όταν εκεί μπήκαν οι χωρικοί, οι αντάρτες τους επιτέθηκαν και σκότωσαν οχτώ άτομα. Η ομάδα του Γιώργη Γιαγκλή, έκανε τη μεγαλύτερη σφαγή στην ανατολική Μακεδονία. Οι αντάρτες του, ντυμμένοι σαν Τούρκοι, μπήκαν στο χωριό Долна Караџова-Ντόλνα Καρατζζόβα, συγκέντρωσαν τους χωρικούς και σκότωσαν 35 αθώους ανθρώπους, ενώ οι υπόλοιποι κατάφεραν να ξεφύγουν.

Οι ελληνικές αντάρτικες ομάδες, πριν να δράσουν, δηλαδή να βιαιοπραγήσουν, συχνά έστελναν προειδοποίηση στα χωριά. Η προειδοποίηση, στην ουσία τελεσίγραφο, προς τους χωρικούς, αφορούσε αίτημα να παρουσιαστούν στις οθωμανικές αρχές και να δηλώσουν ότι είναι πατριαρχικοί, δηλαδή Έλληνες. Αν μέσα σε κάποιο χρονικό διάστημα δεν λάβαιναν θετική απάντηση, τότε ακολουθούσε η εκδικητική τους δράση, όπου η δολοφονία μερικών χωρικών θα έπρεπε να γίνει μάθημα στους υπόλοιπους κατοίκους, αλλά και στα γύρω χωριά, για το τί θα τους συμβεί εάν δεν δεχτούν να γίνουν Έλληνες. Κατα τη διάρκεια αυτής της περιόδου (1904-1908), δολοφονήθηκαν άνω των 4000 εθνικά Μακεδόνων και εάν ληφθεί υπόψη ο τότε αριθμός του πληθυσμού και το γεγονός ότι οι δράσεις αυτές δεν γινόντουσαν σε όλη την έκταση της Μακεδονίας, τότε ο αριθμός των δολοφονημένων δεν είναι καθόλου μικρός.

Τέλος, για ποιό λόγο ένα κράτος, το οποίο δηλώνει κοιτίδα της δημοκρατίας στην Ευρώπη, από μια τέτοια ιστορική περίοδο,

Γερμανός Καραβαγγέλης

έπρεπε να οικοδομήσει μύθο; Ποιά η λογική να δοξάζονται σήμερα οι δολοφονίες και οι δολοφόνοι του αθώου μακεδόνικου πληθυσμού, του οποίου η μόνη ,,αμαρτία,, ήταν το ότι δεν ήταν ,,Έλληνες το γένος,,; Πώς θα πρέπει σήμερα να αισθάνονται οι απόγονοι των δολοφονημένων από τις επιθέσεις αυτές, οι οποίοι ακόμη ζουν στην Ελλάδα, όταν βλέπουν να δοξάζονται οι εκτελεστές των προγόνων τους και το επίσημο και μη κράτος να τους απαντά ότι αυτό δεν ήταν τίποτα, ότι πρέπει να το ξεχάσουν, ότι δεν ήταν μέρος της ιστορίας τους, δεν είχαν σχέση με αυτούς και απλά ότι αυτοί είναι ,,καθαροί Έλληνες,,!!! Ως που θα φτάσει η άρνηση της εθνικής μακεδονικής ταυτότητας από το ελληνικό κράτος και η τύφλα του ελληνικού εθνικισμού;

Ως συμπέρασμα, εν συντομία θα προσθέσουμε: Σχετικά με τον ,,Μακεδονικό Αγώνα,, στην Ελλάδα δημιουργήθηκε ένα είδος λατρείας, ένα καλτ. Οι μετέχοντες σε αυτόν τον ακατανόητο ,,πόλεμο,, τοποθετήθηκαν στο Πάνθεον των ηρώων του ελληνικού λαού, η αλήθεια όμως είναι ότι η δόξα τους είναι προϊόντος της πολιτικής. Η ελληνική πολιτική είχε ανάγκη να παρουσιάσει οτιδήποτε στοιχεία επαναστατικού αγώνα στη Μακεδονία. Παρόλα αυτά, ο ρόλος αυτού του ,,αγώνα,, ήταν πολύ μικρός σχετικά με την πραγματοποίηση της μεγαλοελληνικής κρατικής ιδεολογίας. Η Μεγάλη Ιδέα υλοποιήθηκε με τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913), που ήταν και ο στόχος της, ενώ ο στόχος του ,,Μακεδονικού Αγώνα,, αναγνωρίζεται στον τίτλο αυτού του κειμένου.

του Δημήτρη Λιθοξόου

Τα δύσκολα χρόνια 1992-1993 κάποιοι νέοι βρέθηκαν να δικάζονται στην Αθήνα, γιατί εναντιώθηκαν στην ελληνική εθνική θέση για το μακεδονικό. Το επίμαχο ζήτημα ήταν ότι είχαν υποστηρίξει με αφίσες και προκηρύξεις την ύπαρξη «Σλαβομακεδόνων» (κάτι που οι κατηγορούμενοι είχαν μάθει από τα μισόλογα μεγαλυτέρων τους σε ηλικία αριστερών και ορισμένα βιβλία για την ιστορία του εμφυλίου, που είχαν διαβάσει). Το εναντίον τους κατηγορητήριο είχε στηριχθεί στον περίφημο νόμο περί «διασποράς ψευδών ειδήσεων».

Το 2008 ένας εκπρόσωπος της γενιάς του πολυτεχνείου, μεσήλικας πια καθεστωτικός μεγαλοδημοσιογράφος, εξηγούσε κατά την παρουσίαση ενός νέου βιβλίου του για τη Μακεδονία, στα στελέχη του Καθεστώτος που παρευρίσκονταν στην εκδήλωση (πολλά εκ των οποίων υπήρξαν επίσης στα νιάτα τους μέλη του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος), το «εθνικά συμφέρον» της αναβάπτισης των «Σκοπιανών» στην σλαβομακεδονική κολυμπήθρα.

Τώρα πια η διασπορά ειδήσεων περί «Σλαβομακεδόνων», όχι μόνο δεν θεωρείται ψεύδος, αλλά αντίθετα εμφανίζεται ως σανίδα σωτηρίας, για τους πνιγμένους στα άλλα τους ψέματα έλληνες μακεδονολόγους.

Τι πράγματι συμβαίνει σε αυτή τη χώρα; Μήπως αν ίσχυε σοβαρά και προς πάσα κατεύθυνση, ο νόμος περί «διασποράς ψευδών ειδήσεων», θα έπρεπε όσοι διαμορφώνουν την κοινή γνώμη σε αυτή τη χώρα να βρίσκονται στη φυλακή;

Γιατί η μόνη αλήθεια, για όσους γνωρίζουν επί της ουσίας το μακεδονικό, είναι ότι η ελληνική εθνική θέση επί του ζητήματος, αποτελεί διαδοχικά εναλλασσόμενες  συρραφές μικρών και μεγάλων ψεμάτων.

Από την άλλη, όποιος πει την αλήθεια για τα μακεδονικά πράγματα, μετατρεπόταν και μετατρέπεται αυτόματα σε αντικαθεστωτικό και ανθέλληνα.

Θέλετε να το δοκιμάσετε και να υποστείτε τις συνέπειες της πράξης σας; Υποστηρίξτε δημόσια, αν το πιστεύετε, ότι υπάρχει μακεδονικό έθνος, μακεδονικό κράτος, μακεδονική γλώσσα και εθνική μακεδονική μειονότητα στην Ελλάδα.

Κυρίαρχη ιδεολογία στην Ελλάδα είναι ο σύγχρονος εθνικός σοσιαλισμός. Πυλώνες της: ο άκριτος αντιαμερικανισμός, ο υπό σοσιαλιστικό μανδύα κρατισμός, η αρχαιολατρεία κι η γοητεία της ορθόδοξης παράδοσης. Κι αυθεντικότερος εκφραστής αυτής της ιδεολογίας, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας.

Τι υποστήριξε πρόσφατα το ΚΚΕ για το μακεδονικό: Δεν υπάρχει μακεδονικό έθνος, μακεδονικό κράτος, μακεδονική γλώσσα και μακεδονική εθνική μειονότητα.

Τι δεν είπε το ΚΚΕ;

Δε μίλησε για το μισό Δημοκρατικό Στρατό που έμεινε εκτός των συνόρων, τους χιλιάδες πολιτικούς πρόσφυγες του εμφυλίου, που με τη σύμφωνη γνώμη του δεν επαναπατρίστηκαν, ως μη Έλληνες το γένος. Δεν είπε κουβέντα για τις περιουσίες αυτών των ανθρώπων που κατασχέθηκαν από το κράτος και παραχωρήθηκαν στους εθνικά ημετέρους.

Πρώτα υπέστειλε το ΚΚΕ τα πανό με τα συνθήματα για το μαζικό και δίχως όρους επαναπατρισμό όλων των πολιτικών προσφύγων, και στη συνέχεια αρνήθηκε την ίδια την εθνική μακεδονική ταυτότητα των εν όπλοις συντρόφων του και την υπόσχεσή του στη μειονότητα να σταθεί δίπλα της για την απόδοση των δικαιωμάτων της.

Έχω χαρακτηρίσει την άρνηση του μακεδονικού έθνους, ως σύμπτωμα πολιτικής σχιζοφρένειας του ελληνικού και του βουλγαρικού έθνους.

Εξηγώ ξανά: το έθνος αποτελεί μια ιδεολογικοπολιτική κοινότητα. Η ύπαρξη του συνίσταται στο συλλογικό τρόπο που «διαβάζουν» το παρελθόν και σχεδιάζουν το μέλλον τους τα μέλη αυτής της κοινότητας. Ο διαφορετικός ιδεολογικός τρόπος που η κοινότητα αφηγείται το χθες της και σχεδιάζει πολιτικά το αύριο, είναι που τη συγκροτεί ως χωριστό έθνος. Η ύπαρξη μιας άλλης γειτονικής κοινότητας, που έχει τη δική της «ιστορία» για την περιοχή και το δικό της πολιτικό σχέδιο, δεν μπορεί να αναιρέσει την ύπαρξη της πρώτης. Αντίθετα, η εχθρική στάση της μπορεί να επιταχύνει διαδικασίες που ενισχύουν την εθνική συνείδηση του αντιπάλου.

Με άλλα λόγια το μακεδονικό έθνος συγκροτήθηκε και υπάρχει, ανεξάρτητα από τις επιθυμίες και τις επιδιώξεις του ελληνικού και του βουλγαρικού έθνους. Η άρνηση Ελλήνων και Βουλγάρων να αναγνωρίσουν εθνικά τους Μακεδόνες, αποτελεί πράξη στρουθοκαμηλισμού που ενδυναμώνει αντικειμενικά το μακεδονισμό των γειτόνων.

Παγκοσμίως οι σχέσεις μεταξύ των εθνών προσδιορίζονται από το δίκαιο που εδράζεται στην αρχή του συλλογικού αυτοπροσδιορισμού. Γι αυτό και η Ελλάδα, παρά τις καθυστερήσεις που επιτυγχάνει, λόγω του ειδικού πολιτικού βάρους της στους μεγάλους οργανισμούς, θα αναγκαστεί μεσοπρόθεσμα να αποδεχθεί το αναπόφευκτο.

Ας έρθουμε τώρα στη μειονότητα. Οι νονοί του ελληνικού έθνους, δεν αποδέχονται την ύπαρξη εθνικά Μακεδόνων ελλήνων υπηκόων.

«Ανύπαρκτοι», «δίγλωσσοι», «σλαβόφωνοι», «σλάβοι», «μακεδονοσλάβοι», «σλαβομακεδόνες», «ομιλητές του ιδιώματος», είναι μερικά από τα ονόματα με τα οποία βάπτισαν κατά καιρούς οι ηγέτες του ελληνισμού τους Μακεδόνες.

Τελευταία, οι εξυπνότεροι του Καθεστώτος, μετά τις εκθέσεις των διεθνών οργανισμών, περί ύπαρξης εθνικά μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα που στερείται της αναγνώρισης και των δικαιωμάτων της, προτείνουν μια νέα γραμμή εθνικής άμυνας: Ναι μεν υπάρχουν κάποιοι «Σκοπιανοί» που δηλώνουν «Μακεδόνες», αλλά αυτοί είναι τόσοι λίγοι, ώστε δεν είναι δυνατόν να τους αναγνωρίσουμε σαν μειονότητα.

Μία πρώτη απάντηση σε αυτό τον ισχυρισμό είναι πως η ελληνική πλευρά χρησιμοποιεί δύο μέτρα και δύο σταθμά. Άλλες ευαισθησίες έχει για τους λίγους έλληνες μειονοτικούς σε Τουρκία και Αλβανία και άλλες για τους Μακεδόνες στην Ελλάδα. Στην πρώτη μεν περίπτωση δυο-τρεις χιλιάδες αρκούν για να ορίσουν μια μειονότητα, στη δεύτερη δε όχι.

Το ουσιαστικό ωστόσο επιχείρημα είναι ποιοτικού χαρακτήρα. Όσο δηλαδή μικρότερη είναι μια μειονότητα, τόσο περισσότερο έχει ανάγκη προστασίας, ώστε να κατορθώσει να διατηρήσει την ιδιαίτερη ταυτότητά της.

Στην Ελλάδα ωστόσο αυτά θεωρούνται ψιλά ευρωπαϊκά γράμματα από τους κυβερνώντες.

Οι λίγοι ή πολλοί εθνικά Μακεδόνες που έμειναν όρθιοι στην Ελλάδα, γνώρισαν ως φαμίλια και ως κοινότητα το μαχαίρι του μακεδονομάχου, το χάρακα του δασκάλου, το βούρδουλα του χωροφύλακα, τον αφορισμό του παπά, το πρόστιμο του δικαστή, τον εξελληνισμό των ονομάτων τους και των τοπωνυμίων του τόπου τους, τη φυλακή και την εξορία της δημοκρατίας του μεσοπόλεμου και της μεταξικής δικτατορίας, τις βόμβες ναπάλμ του εθνικού στρατού, την αναγκαστική πολιτική προσφυγιά, την τρομοκρατία του μετεμφυλιακού κράτους, τις διώξεις της ελληνοχριστιανικής χούντας και τη ρουσφετοκρατία της μεταπολίτευσης.

Όσοι στάθηκαν όρθιοι σαν εθνικά Μακεδόνες, στάθηκαν μόνοι τους, έχοντας πάντα το ελληνικό κράτος απέναντί τους.

Οι Μακεδόνες αυτοί προσπάθησαν και προσπαθούν παρά τις αντιξοότητες να κρατήσουν ζωντανή τη γλώσσα των προγόνων τους, χωρίς σχολεία και χωρίς εκπαιδευτικούς. Στα καφενεία και στις ταβέρνες, στα σπίτια και στους δρόμους. Κάποιοι δυνατά και θαρραλέα, κάποιοι τρομαγμένα και ψιθυριστά. Άλλοι σιγομουρμουρίζοντας και άλλοι τραγουδώντας.

Και ορισμένοι, ίσως ελάχιστοι, τυπώνοντας αλφαβητάρια και λεξικά ή φτιάχνοντας ιστοσελίδες για να διατηρήσουν τη γλώσσα της μάνας τους και την αξιοπρέπειά τους.

“Η θεωρία του εθνικισμού αντιπροσωπεύει τη μεγάλη ιστορική αποτυχία του μαρξισμού. Μπορεί να είχε και άλλες και ορισμένες από αυτές να υπήρξαν αντικείμενο διαμάχης σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο καμιά από αυτές δεν είναι τόσο σημαντική όσο το πρόβλημα του εθνικισμού”.-Τομ Νερν.

του Δημήτρη Λιθοξόου

Η ιδεολογία της κομμουνιστικής αριστεράς, περιορισμένη σε αφορισμούς για όσους προλετάριους πίστευαν ότι έχουν πατρίδα και αναλύσεις βασισμένες στη σκέψη του Ιωσήφ Στάλιν, για δεκαετίες τραβούσε το δρόμο ενός διεθνισμού εξυπηρέτησης των κάθε λογής και απόχρωσης μοντέλων.

Είναι αλήθεια βέβαια πως στην Ελλάδα κάποιοι “ιδιόρρυθμοι”, όπως τότε χαρακτηρίζονταν και οι οποίοι σήμερα θεωρούνται οι παραγωγοί της αριστερής εθνικής ιδεολογίας, έλεγαν με τον τρόπο τους, από τη δεκαετία του 1960, αυτό που σήμερα φαίνεται να κυριαρχεί:

“Ο καθένας πρέπει να φαντάζεται πως αυτός πρέπει να σώσει το έθνος του… Τα έθνη δεν πεθαίνουν με μια πολιτική. Ζει ο λαός και αλλάζει η πολιτική μορφή… Δουλεύω για τον ελληνισμό. Μήπως μπορώ να δουλέψω για τίποτε άλλο;”.

Αυτή, ωστόσο, η ιδεολογία που συμπυκνώνεται στα παραπάνω λόγια του Ίωνα Δραγούμη και τα οποία κάποιοι αριστεροί φοιτητές δειλά χρησιμοποιούσαν με τη δική τους συνθηματική ιδεολογική διάλεκτο, την περίοδο 1965 – 1975, έγινε τώρα ο πολιτικός μπούσουλας και το πιστεύω της Αριστεράς στην Ελλάδα.

Επειδή το εθνικό φαινόμενο είναι ένα ιδεολογικό φαινόμενο, που για να επανέλθουμε στον Νερν, “αντιστοιχεί σε ορισμένες εσωτερικές ανάγκες της κοινωνίας καθώς επίσης και σε ορισμένες ατομικές ψυχολογικές ανάγκες, προσφέροντας στους λαούς και τα άτομα ένα σημαντικό εμπόρευμα, την ταυτότητα”, θέλω να σημειώσω πως δεν μπορείς να κατανοήσεις και να ερμηνεύσεις μια ιδεολογία, όταν αυτή αποτελεί τον δικό σου κώδικα επικοινωνίας και τον δικό σου λόγο.

Ένας εθνικιστής μπορεί να πολεμήσει για τις “χαμένες πατρίδες” και να σκοτωθεί για τα “δίκαια του έθνους”. Δεν μπορεί όμως να καταλάβει το εθνικό φαινόμενο. Είναι το ίδιο απίθανο όσο οι προσπάθειες μιας μαρξιστικής – λενινιστικής γκρούπας να κατανοήσει τη σύγχρονη παγκόσμια πραγματικότητα ή μιας χριστιανικής οργάνωσης να εμβαθύνει στη φιλοσοφία του Επίκουρου.

Οι πιθανότητες να ανιχνεύσεις τα ζητήματα της εθνικής συνείδησης γίνονται σοβαρές μέσω της συστηματικής έρευνας των ιστορικών πηγών και όχι με το διάβασμα της εθνικής ιστορίας (εθνικού μύθου). Απαραίτητη προϋπόθεση βέβαια είναι να υπερβείς τα εθνικά ιδεολογικά πλαίσια.

Αν δεν απαντήσεις σε θεωρητικά προβλήματα, που έχουν να κάνουν με τη συλλογική ταυτότητα, τους “φίλους” και τους “εχθρούς” γείτονες, την ενοποίηση ως καταστροφή της ιδιαιτερότητας, τη συγκρότηση της κυρίαρχης ιδεολογίας και την αναπαραγωγής της ως συνεκτικό στοιχείο κάθε κοινωνίας, τη σχέση της ιστορίας και του μύθου, είναι αδύνατο να απεγκλωβιστείς της εθνικής ερμηνείας των πραγμάτων. Επιπλέον ο κίνδυνος ενός τέτοιου εγχειρήματος, ίσως σημαίνει, γι’ αυτόν που τολμά ότι στο τέλος της διαδρομής, εκτός από τη σωτηρία της “εθνικής ψυχής” του, θα έχει χάσει και τους παλιούς του φίλους.

Για να περάσω τώρα στο δεύτερο ζήτημα, εκείνο των πολιτισμικών και εθνικών μειονοτήτων στην Ελλάδα.

Η ιστορία της λεγόμενης ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης ή της κρατικής συγκρότησης και επέκτασης του ελληνικού κράτους, συνοδεύεται από μία μικρότερη αλλά τραγική παράλληλη ιστορία, εκείνη της ενσωμάτωσης των μειονοτήτων.

Ο γεωγραφικός χώρος που βρίσκεται εντός των ορίων του ελληνικού κράτους, σε αντίθεση με την κρατούσα περί του αντιθέτου ιδεοληψία, κατοικήθηκε για αιώνες και από μη ελληνόφωνους πληθυσμούς, με διαφορετικούς πολιτισμούς.

Θα ήθελα να αναφέρω ενδεικτικά ορισμένες πληροφορίες των πηγών, κάποια ιστορικά γεγονότα, τόσο σημαντικά που δύσκολα ξεμπερδεύουν μαζί τους οι επαγγελματίες συντηρητές και αναπαραγωγοί του εθνικού μύθου.

α. Ο γεωγράφος Στράβων (64 π.Χ. – 24 μ.Χ.) σημειώνει: «Σχεδόν δε ολόκληρη η Ελλάδα υπήρξε παλιά κατοικία των βαρβάρων, εάν κρίνουμε από τα μνημονευόμενα. Του Πέλοπος μεν εκ της Φρυγίας λαό εγκατεστημένου στην από αυτόν ονομασθείσα Πελοπόννησο, του Δαναού εξ Αιγύπτου, των Δρυόπων και των Καυκόνων και των Πελασγών και των Λελέγων και άλλων τέτοιων (λαών) που κατένειμαν τα (εδάφη) εντός και εκτός του Ισθμού (της Κορίνθου). Την μεν Αττική οι μετά του Ευμόλπου Θράκες κατέλαβαν, τη δε Δαυλίδα της Φωκίδος ο Τηρεύς, τη δε Καδμεία οι μετά του Κάδμου Φοίνικες, αυτή δε τη Βοιωτία οι Άονες, οι Τέμμικες και οι Ύαντες. Και εκ των ονομάτων μερικών φαίνεται το βάρβαρο: Κέκροψ και Κόδρος και Άικλος και Κόθος και Δρύμας και Κρίνακος. Οι δε Θράκες και οι Ιλλυριοί και οι Ηπειρώτες και μέχρι τώρα βρίσκονται στα πλευρά της (Ελλάδας), περισσότερο παλαιότερα παρά τώρα, όπου αναντίρρητα την πολλή της παρούσας Ελλάδας κατέχουν οι βάρβαροι, της Μακεδονίας και μερικά μέρη της Θεσσαλίας οι Θράκες, της Ακαρνανίας και της άνω Αιτωλίας (κατέχουν) οι Θεσπρωτοί, οι Κασσωπαίοι, οι Αμφίλοχοι, οι Μολοττοί και οι Αθαμάνες, (που είναι) έθνη Ηπειρωτικά».

β. Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα πέθανε και συμβολικά με τον Ιουλιανό τον Παραβάτη. Οι εκκλησίες που πάνω στα χαλάσματα των αρχαίων ναών θεμελίωσε ως κατακτητής ο χριστιανισμός, είναι τα κενοτάφια του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

γ. Μετά τους Ρωμαίους, οι Γότθοι κυριεύουν την Ελλάδα και τους ακολουθούν οι Άβαροι και οι Σλάβοι που, σύμφωνα με το χρονικό της Μονεμβασίας, κατείχαν την Ελλάδα για 218 χρόνια (587 – 805 μ. Χ.). Οι απόγονοί τους Μελιγγοί και Εζερίτες του Ταϋγέτου, θα αντισταθούν σκληρά σε Φράγκους και Βυζαντινούς μερικούς αιώνες αργότερα.

δ. Οι Βλάχοι από τον 12^ο αιώνα ζουν λίγο έξω από το Ζητούνι (Λαμία) και κατεβαίνουν από τα βουνά στους κάμπους για ληστεία και αρπαγή, σύμφωνα με τα λόγια του Βενιαμίν από την Τουδέλα.

ε. Δέκα χιλιάδες Αλβανοί με τις οικογένειές τους, τα υπάρχοντά τους και τα ζώα τους γίνονται δεκτοί στις αρχές του 15^ου αιώνα στον Ισθμό της Κορίνθου από το δεσπότη της Πελοποννήσου Θεόδωρο Α΄ Παλαιολόγο. Οι νέοι έποικοι θα κατοικήσουν έρημους τόπους, θα ξεχερσώσουν και θα καλλιεργήσουν τη γη.

στ. Στο σατυρικό διάλογο Ταξίδι στον Άδη (Επιδημία Μάζαρι εν Άδου) του βυζαντινού Μάξιμου Μάζαρι, ο συγγραφέας περιγράφει τις επτά γλωσσικές – πολιτισμικές κοινότητες που κατοικούν από κοινού (οικεί αναμίξ γένη) το 1415 στην Πελοπόννησο: Λακεδαίμονες (Μανιάτες), Ιταλοί, Πελοποννήσιοι (Μοραΐτες), Σθλαβίνοι, (Σλάβοι) Ιλλυριοί (Αρβανίτες), Αιγύπτιοι (Τσιγγάνοι) και Ιουδαίοι (Εβραίοι).

Για να μην κουράσω άλλο με αναφορές σε αρχαίες και μεσαιωνικές πηγές, θέλω να καταλήξω λέγοντας ότι εκτός από τον ελληνόφωνο πληθυσμό που διασώθηκε μέσα στους αιώνες, στις αρχές της δεκαετίες του 1920 υπήρχαν εντός του ελληνικού κράτους εκατοντάδες χιλιάδες χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι που μιλούσαν αλβανικά, βλάχικα, τούρκικα, μακεδόνικα, ισπανικά, τσιγγάνικα και βουλγάρικα.

Οι εκδίωξη χιλιάδων από αυτούς με διακρατικές συμφωνίες (που έλαβαν την ονομασία “ανταλλαγή πληθυσμών”) ή με τα όπλα (Τσάμηδες και Μακεδόνες) ή ακόμα και με τη φυσική εξόντωσή τους (ολοκαύτωμα των Εβραίων την περίοδο της γερμανικής κατοχής), μπορεί να οδήγησε στην αλλοίωση του γλωσσικού, πολιτισμικού και ιδεολογικού (εθνικού) τοπίου αλλά δεν εξαφάνισε τις μειονότητες από τη χώρα.

Το σύνολο του πολιτικού κόσμου σήμερα στην Ελλάδα, μιλώντας για μειονότητες στη χώρα, αποδέχεται μόνο την ύπαρξη των μουσουλμάνων της Θράκης, χωρίς να αναγνωρίζει την τουρκική εθνική συνείδησή τους.

Οι Μακεδόνες, μια εξίσου σημαντική αριθμητικά μειονότητα, θεωρούνται ως “δίγλωσσα φαντάσματα”. Οι Βλάχοι κι οι Αρβανίτες παρουσιάζουν μόνο φολκλορικό ενδιαφέρον. Όσον αφορά τέλος τους Γύφτους, ενοχλεί ακόμα και η παρουσία τους.

Για τους έλληνες πολιτικούς, απ’ ότι φαίνεται υπάρχει μόνο η εξωτερική πολιτική του ελληνικού κράτους. Τα ανθρώπινα και μειονοτικά δικαιώματα και ο σεβασμός του διαφορετικού είναι ζητήματα ξένα προς την εθνική ιδεολογία τους και την κουλτούρα τους.

του Νίκου Θεοδοσίου – Σκηνοθέτη

Το βουνό με τις “μαγικές εικόνες”

Μαγική εικόνα 1

Στα αριστερά του αυτοκινητόδρομου που οδηγεί από την Καστοριά στις Πρέσπες συναντάς το ερειπωμένο χωριό Γάβρος με τα εντυπωσιακά πλινθόκτιστα σπίτια. Συγκλονιστικές εικόνες που παραπέμπουν σε πόλεμο καθώς ο τόπος μοιάζει βομβαρδισμένος. Χρησιμοποιήθηκε για ντεκόρ σε ταινίες του Παντελή Βούλγαρη. Μόνο που η ερήμωσή του δεν έχει αφορμή κανέναν από τους γνωστούς πολέμους. Το παλιό του όνομα ήταν Γκάμπρες. Εξελληνίστηκε σε Γαβρέσι και στη συνέχεια σε Γάβρος. Από την άλλη μεριά του δρόμου φτιάχτηκε ο Νέος Οικισμός με χωρίς ίχνος τοπικού χρώματος όπου μεταφέρθηκαν όλοι οι «ντόπιοι» κάτοικοι του Γάβρου και αναμίχθηκαν με τους μικρασιάτες πρόσφυγες διπλανών χωριών. Το παλιό χωριό καταρρέει χρόνο με το χρόνο. Οι πλίνθοι ξαναγίνονται χώμα.

Στον αυτοκινητόδρομο υπάρχει ακόμα το φυλάκιο του στρατού, ουσιαστικά ένα συνοριακό φυλάκιο έστω κι αν βρίσκονταν χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορα με την Αλβανία. Μέχρι πριν μερικά χρόνια χρειάζονταν να δείξεις ειδική άδεια για να μπορέσεις να περάσεις στο Γάβρο και άλλα «προστατευόμενα» χωριά. Σήμερα το φυλάκιο έχει μετατραπεί σε Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών! Πιο ευφάνταστη αλλαγή χρήσης δεν μπορούσε να γίνει.

Εδώ είναι Μακεδονία.

Μαγική εικόνα 2

Μια ματιά στον χάρτη (αγορασμένο σε περίπτερο της Καστοριάς) σε προδιαθέτει για τα «μυστικά» του ενδότερου Γράμμου – από Νεστόριο και μέσα: ερείπια Περιστεράς, ερείπια Μαυρόκαμπου, ερείπια Λιτσιστέρι, ερείπια Γλυκονερίου, ερείπια Λιβαδότοπου, ερείπια Γιαννοχωρίου, ερείπια Μονόπυλου, ερείπια Τρίλοφου, ερείπια Φούσιας, ερείπια Αγ. Ζαχαρίου, ερείπια Παλαιοχωρίου… Τι έμεινε;

Μαγική εικόνα 3

Στο δρόμο που ανηφορίζει από το Νεστόριο παράλληλα με τον Αλιάκμονα συναντάς μια διασταύρωση. Μια πινακίδα υποδεικνύει ποια χωριά θα συναντήσεις αν ακολουθήσεις αυτό τον χωματόδρομο. Το τελευταίο έχει αφαιρεθεί βίαια γδέρνοντας τη λαμαρίνα με αιχμηρό αντικείμενο. Από «λάθος» είχε γραφτεί «Σλήμνιτσα». Η διόρθωση ήταν «αναγκαία» γιατί σλάβικα ονόματα δεν πρέπει να υπάρχουν στην περιοχή. «Κανονικά» θα έπρεπε να γράφει Τρίλοφο!

Μαγική εικόνα 4

Λιβαδοτόπι. Το παλιό του όνομα Όμοτσκο. Τέσσερα πέντε νεόκτιστα σπίτια σου δίνουν την εντύπωση ενός ζωντανού οικισμού. Είναι μόνο τα σημάδια της προσπάθειας κάποιων παλιών κατοίκων (πολιτικών προσφύγων στις Ανατολικές χώρες) να σπάσουν τη σιγή του θανάτου που επιβλήθηκε στον τόπο. Τίποτα άλλο. Δεν υπάρχουν μόνιμοι κάτοικοι. Το χωριό, όπως και υπόλοιπα της περιοχής, ισοπεδώθηκε από τον ελληνικό στρατό το 1949, μόλις τέλειωσε αυτό που έμεινε στην ιστορία ως «εμφύλιος πόλεμος». “Για να μην ξαναγίνει αντάρτικο”, μας εξηγεί ο Πέτρος Κοάνης, πολιτικός πρόσφυγας στη Ρουμανία. Το μοναδικό χτίσμα από το παλιό χωριό που σώθηκε από την καταστροφή είναι το μικρό καμπαναριό της εκκλησίας.

Μαγική εικόνα 5

Γιαννοχώρι. Παλιά ονομασία Γιανόβενι.

Τίποτα.

Μαγική εικόνα 6

Μονόπυλο. Παλιό όνομα Πίλκατι.

Το αυτοκίνητο δε μπορεί να φτάσει και πας με τα πόδια. Μια νεόκτιστη εκκλησία κι εδώ είναι το μοναδικό «σημάδι» ότι κάποτε υπήρχε ένα μεγάλο χωριό με δίπατα πέτρινα σπίτια.

Έχουν ισοπεδωθεί όλα. Κάπου ξεχωρίζει η γωνιά ενός σπιτιού.

Σε κάποιο σωρό από πέτρες μπορείς να βρεις τη μισοσαπισμένη κάσα μιας πόρτας.

Βρίσκεις και σφαίρες. Ημερομηνία κατασκευής 1945.

Μαγική εικόνα 7

Ο Γράμμος, γράφουν, «συμπεριλαμβάνεται στις σημαντικότερες φυσικές περιοχές στην Ελλάδα λόγω της μεγάλης οικολογικής και αισθητικής του αξίας.» Ανήκει στο δίκτυο Natura 200 της Ε.Ε. Και φυσικά δεν γίνεται τίποτα για την προστασία του.

Για να μην υπάρχουν επισκέπτες κυκλοφορούν συνεχώς φήμες ότι υπάρχουν ακόμα ενεργά ναρκοπέδια.

Μήπως θα έπρεπε να ισοπεδωθεί για να μη θυμίζει τίποτα;

(Η περιήγηση έγινε στις 13 και 14 Φεβρουαρίου 2009 στα πλαίσια της προετοιμασίας μια ταινίας μεγάλου μήκους για το χωριό Νίκος Μπελογιάννης στην Ουγγαρία. Η πρόταση χρηματοδότησης της ταινίας απορρίφθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου τον Ιούλιο του 2009).

Του Δημητρη Λιθοξόου- Ιστορικού,
Ερευνητή, Συγγραφέα
(http://lithoksou.net)

Κεντρικό πυρήνα της εθνικής ιδεολογίας αποτελεί η ιδέα της ύπαρξης μίας αθάνατης κοινότητας: του έθνους.

Για τον εθνικισμό, το έθνος δεν είναι μόνο η σημερινή υπαρκτή και οργανωμένη κοινότητα γλώσσας, κουλτούρας, πολιτισμού και οικονομικής ζωής, η κρατικά συγκροτημένη ή η επιθυμούσα τη χωριστή κρατική συγκρότηση. Για τον εθνικισμό το έθνος ταξιδεύει μέσα στο χρόνο. Υπάρχει ένας “ιστορικός χώρος” εντός του οποίου πραγματοποιείται αυτό το ταξίδι και του οποίου τα όρια θεωρούνται ελαστικά και διευρυνόμενα.

Το έθνος λογίζεται σαν ένας ζωντανός οργανισμός. Η ζωή των επιμέρους φθαρτών κυττάρων – μελών του δεν έχει σημασία. Τα ίχνη των εθνών χάνονται στο παρελθόν και κατά προτίμηση (εκτός εάν αυτό δεν είναι δυνατόν) στη βαθιά αρχαιότητα. Ανεξάρτητα από τρόπους παραγωγής και διανομής του πλούτου, μορφές διακυβέρνησης και εναλλαγής πολιτισμών, η ουσία του έθνους, η “ψυχή του”, παραμένει αναλλοίωτη.

Πάνω σε αυτή την ιδέα δομείται ο εθνικός μύθος. Τα υλικά του εθνικού μύθου βρίσκονται ή αναζητούνται στην ιστορία. Το οικοδόμημα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο στέρεο. Οι αυθαίρετες ή και παράλογες ερμηνείες των γεγονότων, είναι βεβαίως προτιμότερες από τη χάλκευση των στοιχείων, καθώς παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντοχή στις ιδεολογικές επιθέσεις των αντίπαλων εθνικισμών.

Οι ψηφίδες αυτού του μυθικού ψηφιδωτού συναρμολογούνται μέσα στο διάβα του χρόνου από τους εθνικιστές διανοούμενους. Ανάμεσά τους υπάρχουν οι μεγάλοι δημιουργοί, οι εμπνευσμένοι αφηγητές, οι πρωτομάστορες.

Κάθε έθνος έχει τους δικούς του Παπαρηγόπουλους. Κοντά τους βρίσκονται οι επιδέξιοι τεχνίτες οι καλύτεροι των ειδικών, οι γλωσσολόγοι, λαογράφοι, ανθρωπολόγοι, αρχαιολόγοι, ιστορικοί: ο Χατζιδάκης, ο Πολίτης, ο Κουγέας, ο Ανδριώτης, ο Κυριακίδης, ο Κούμαρης, ο Ζακυθηνός, ο Τριανταφυλλίδης…

Κι ακολουθούν οι φανατικοί και συνήθως ημιμαθείς ερασιτέχνες “λόγιοι πατριώτες”, οι γραφικές φιγούρες του πνευματικού επαρχιωτισμού: στρατιές δασκάλων, παπάδων, δικηγόρων, αξιωματικών, πολιτευτών και δημοσιογράφων.

Κάθε έθνος έχει τους δικούς του κρατικούς λειτουργούς, τους επαγγελματίες αναπαραγωγούς και συντηρητές του εθνικού μύθου. Αυτούς που τρέφουν και τρέφονται από τον εθνικισμό. Τους Παπαθεμελήδες, Μάρτηδες, Μέρτζους, Καργάκους, Βακαλόπουλους, Χριστόδουλους.

Η ιστορία που γράφεται με αυτό τον τρόπο είναι ένας μεγάλος μύθος. Περιγράφει τα κατορθώματα των προγόνων και τις νίκες τους επί των εχθρών. Η ύπαρξη των εχθρικών κρατών, τα οποία περικυκλώνουν και επιβουλεύονται το “δικό μας” έθνος, είναι το κεντρικό στοιχείο του μύθου.

Η εθνική ιστορία αποτελεί τη διδακτέα ύλη του εκπαιδευτικού συστήματος και το σύνολο σχεδόν της ιστορικής βιβλιογραφίας. Με αυτή διαπαιδαγωγούνται οι νεότερες γενεές και συμφιλιώνονται με τους γεννήτορες. Η αρχαϊκή λατρεία των προγόνων μετασχηματίζεται στις μοντέρνες κοινωνίες σε εθνική ιστορία, σε εθνικό δηλαδή μύθο, που συγκινεί, γοητεύει, διδάσκει και παροτρύνει. Το βάρος της εθνικής κληρονομιάς θέτει έτσι τη σύγχρονη κοινότητα μπροστά σε νέα καθήκοντα. Αυτή, όπως και κάθε μέλος της, αποδεχόμενη την εθνική ιστορία, οφείλει πλέον ένα χρέος προς τους νεκρούς. Είναι θέμα τιμής να σταθείς αντάξιος αυτής της κληρονομιάς και να οδεύσεις προς τη θυσία.

Η εθνική συνείδηση αποτελεί καθαρά ζήτημα ιδεολογίας. Για την απόδειξη του ισχυρισμού, ας αναλογιστούμε πως η μεγάλη πλειοψηφία των υπηκόων του ελληνικού κράτους, που από τον ένα ή και από τους δύο γονείς δεν είναι παλιοελλαδίτες ή προσφυγικής καταγωγής Ρωμιοί, σε όλους τους πιθανούς συνδυασμούς που αυτό μπορεί να συμβεί (: γάμοι με Αρβανίτες, Μακεδόνες, Βλάχους, χριστιανούς Τουρκόφωνους, Αρμένιους, ή σπανιότερα με Τσιγγάνους ή Εβραίους), μετά από την υποχρεωτική εννιάχρονη σχολική εκπαίδευση, αισθάνονται περήφανοι που είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων.

Ο εθνικισμός αποτελεί μια καθολική ιδεολογία που προσφέρει μία συλλογική ταυτότητα. Σαν ιδεολογία, μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας, είναι πρόσφατη και πρωτοεμφανίζεται στα τέλη του 18^ου αιώνα. Αποτελεί την ιδεολογία της αστικής τάξης μετά την πτώση των αυτοκρατοριών, την ιδεολογία των σύγχρονων αστικών κρατών.

Η λόγια επεξεργασία και η ανάδειξη μέσω των μηχανισμών του κράτους μιας διαλέκτου ή ενός ιδιώματος, σε επίσημη γλώσσα, υπήρξε αναγκαία τόσο για την αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς όσο και για την πολιτική ενοποίηση.

Οι κοινωνικές ανισότητες θεωρούνται λάθη, παρεκτροπές ή προσωρινές παρενθέσεις. Τα μέλη της κοινότητας παρέρχονται, αλλά το πνεύμα της συλλογικότητας παραμένει. Οι θυσίες αποκτούν νόημα προκειμένου το έθνος να εκσυγχρονιστεί και να ανταγωνιστεί από καλύτερη θέση τα άλλα έθνη. Η πολιτική διχόνοια θεωρείται εθνικό μειονέκτημα, που οδηγεί συνήθως σε καταστροφές. Το έθνος ενωμένο μπορεί να μεγαλουργήσει.

Η ελληνική ιστορία ταυτίζεται με τον ελληνικό εθνικό μύθο. Οι σημερινοί έλληνες υπήκοοι θεωρούνται απόγονοι των πολιτών των αρχαίων ελληνικών πόλεων. Ο νεκροθάφτης του Ελληνισμού, το ορθόδοξο Βυζάντιο, εμφανίζεται ως ο συνεχιστής του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και το νεοελληνικό κράτος σαν κληρονόμος της περιουσίας των νεκρών.

Αν κάτι δεν έχει σχέση με την επίσημη ελληνική ιστορία, είναι τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν κατά το παρελθόν σε αυτό το γεωγραφικό χώρο.

Το ίδιο βέβαια που συμβαίνει στην Ελλάδα, για να μιλήσουμε για τους γείτονες, παρατηρείται αναμφίβολα σε όλες τις βαλκανικές χώρες. Το ίδιο ακριβώς πλαίσιο, η ίδια ιδεολογία: το ταξίδι στο παρελθόν, η διεκδίκηση του ιστορικού χώρου, η κατασκευή τίτλων ιδιοκτησίας, η διαμάχη για την κληρονομιά των νεκρών. Παρόμοιοι εθνικοί μύθοι περιγράφονται στα σχολικά εγχειρίδια των γειτόνων. Μεγάλες ιδέες, αλυτρωτικές κραυγές, κρατικές προπαγάνδες.

Το πρόσωπο του εθνικισμού σε τελευταία ανάλυση είναι το ίδιο παντού. Και αυτό φαίνεται καθαρά όταν κοιτάζουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τον αντίπαλο μέσα στο γήπεδο του. Τις σχέσεις δηλαδή του κυρίαρχου κρατικού εθνικισμού με τις εθνικές μειονότητες που βρίσκονται εντός των συνόρων.

Η ενσωμάτωση του ατόμου στην κοινωνία δεν είναι αποτέλεσμα της ελεύθερης βούλησής του, αλλά μια βίαιη διαδικασία που ξεκινάει με τη γέννηση του. Οι προσωπικές επιλογές είναι σε μεγάλο βαθμό προκαθορισμένες κι ανεξάρτητες από τη θέλησή του. Οι όροι της υλικής ζωής θέτουν το πλαίσιο.

Η εθνική συνείδηση, παρά τις ρητορικές διακηρύξεις, δεν είναι εντέλει ζήτημα αυτοκαθορισμού, αλλά ένας αναπόφευκτος ετεροκαθορισμός σε σχέση με μια κοινωνία που ξέρει να περιθωριοποιεί.

Τα σημερινά κρατικά σύνορα στη χερσόνησο του Αίμου είναι προϊόν δύο βαλκανικών και δύο παγκοσμίων πολέμων. Οι επιθυμίες των γηγενών πληθυσμών δεν λήφθηκαν υπόψη. Κανένα δημοψήφισμα δεν πραγματοποιήθηκε σχετικά με της επιλογές των αλλοφώνων. Τα εκάστοτε ισχυρότερα κράτη έπαιρναν κάποιες επαρχίες από τους ηττημένους γείτονες, που καραδοκούσαν για τη ρεβάνς.

Οι μειονότητες εδώ και δεκαετίες αποτελούν το μήλο της Έριδος μεταξύ των εθνικισμών. Η πρόταση των βαλκανικών κρατών προς τις μειονότητες ήταν παντού η ίδια: καθεστώς στρατιωτικής κατοχής μέχρι την ολοκληρωτική ενσωμάτωση ή αναγκαστική προσφυγιά. Η υπεράσπιση των μειονοτικών δικαιωμάτων θεωρήθηκε εθνική προδοσία.

Ο εθνικισμός χαρακτηρίζεται από το ψέμα και την υποκρισία. Έχει δύο πρόσωπα και διατηρεί ζωντανό το φαρισαϊκό πνεύμα. Η συστηματική κριτική στον εθνικισμό και η φθορά της ψυχής του, δηλαδή του εθνικού μύθου, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η κατάθεση της πρότασης για την υπέρβαση των συνόρων και τη δημιουργία μιας ενιαίας πολυπολιτισμικής Ευρώπης, να μη φαντάζει σαν ουτοπία.