Дали знаете зошто армасничкиот и свадбениот прстен се носи на четвртиот прст (до малото прсте)? Македонска легенда, како и легенди од други земји, тоа го објаснува мошне едноставно и уверливо. Нема да ви се верува крајот.

Палците ги претставуваат родителите.
Показалците се браќата и сестрите.
Средниот прст си ти.
Четвртиот прст е твојот пар (партнер).
Малиот прст се децата.

Сега склопи ги дланките и средните прсти постави ги како што е прикажано на слика.

1. Обиди се да ги раздвоиш палците (родителите), се раздвојуваат затоа што не треба да живеат со тебе вечно. Повторно спои ги.

2. Обиди се да ги раздвоиш показалците (браќата, сестрите и пријателите), се отвораат затоа што сите имаат свои животни патишта и заминуваат.

3. Обиди се да ги раздвоиш малите прсти (твоите деца) – се отвораат затоа што децата растат и си заминуваат. Повторно спои ги.

4. Конечно, обиди се да ги раздвоиш прстите наменети за вереничкиот прстен и ќе се изненадиш. Тоа е невозможно. Судбински сте поврзани и затоа венчалниот прстен е носи токму на овој прст.

Γνωρίζετε μήπως γιατί το δαχτυλίδι αρραβώνων και γάμου, φοριέται στο τέταρτο δάχτυλο (δίπλα στο μικρό δάχτυλο);  Μακεδόνικος θρύλος, όπως και θρύλοι άλλων χωρών, το εξηγεί με πολύ απλό και πειστικό τρόπο.

Οι αντίχειρες αντιπροσωπεύουν τους γονείς.
Οι δείκτες αντιπροσωπεύουν τους αδερφούς και τις αδερφές.
Το μεσαίο δάχτυλο είσαι εσύ.
Το τέταρτο δάχτυλο είναι το ζευγάρι σου (ο σύντροφός σου).
Το μικρό δάχτυλο είναι τα παιδιά.

Τώρα ένωσε τις παλάμες σου και τοποθέτησε τα μεσαία δάχτυλα όπως δείχνει η φωτογραφία.

1. Προσπάθησε να χωρίσεις τους αντίχειρες (γονείς). Χωρίζουν επειδή δεν πρέπει να ζουν μαζί σου αιώνια. Ένωσέ τους πάλι.

2. Προσπάθησε να χωρίσεις τους δείκτες (αδερφούς, αδερφές). Χωρίζουν επειδή όλοι έχουν τους δικούς τους δρόμους ζωής και φεύγουν. Ένωσέ τους πάλι.

3. Προσπάθησε να χωρίσεις τα μικρά δάχτυλα (τα παιδιά σου). Χωρίζουν επειδή τα παιδιά μεγαλώνουν και φεύγουν. Ένωσέ τα πάλι. .

4. Τέλος, προσπάθησε να χωρίσεις τα δάχτυλα όπου τοποθετούμε το δαχτυλίδι αρραβώνων και γάμου. Αυτό είναι αδύνατο. Είστε ενωμένοι από τη μοίρα και γι’αυτό το δαχτυλίδι, η βέρα, φοριέται σε εκείνο το δάχτυλο.

Врана коња јавам јас

Врана коња јавам јас,
одам по невестата (х2)
Одам по невестата,
дал’ ќе ми ја дадат? (х2)

На сред село тапан бие,
оро се вие (x2)
Оро се вие, мома водеше.
Мома водеше, оро красеше.

Татко ѝ ја дава, село не ја дава.
Татко ѝ ја дава, село не ја дава.
Село не ја дава, оти е убава.
Село не ја дава, оти е убава.

Ќе умрам мајко, загинам,
без неа дома не одам.
Ќе умрам мајко, загинам,
без неа дома не одам.

В село слуга ќе бидам,
само неа да земам.
В село слуга ќе бидам,
само неа да земам.

Βράνα κόνια ιάβαμ ιάς

Βράνα κόνια ιάβαμ ιάς,
όνταμ πο νεβέστατα (х2)
όνταμ πο νεβέστατα,
νταλ’ κε μι ια ντάντατ; (х2)

Να σρεντ σέλο σέλο τάπαν μπίε,
όρο σε βίε (x2)
Όρο σε βίε, μόμα βόντεσσε
μόμα βόντεσσε, όρο κράσεσσε.

Τάτκο ι ια ντάβα, σέλο νε ια ντάβα
τάτκο ι ια ντάβα, σέλο νε ια ντάβα.
Σέλο νε ια ντάβα, ότι ε ουμπάβα
σέλο νε ια ντάβα, ότι ε ουμπάβα.

Κε ούμραμ μάικο, ζάγκιναμ,
μπεζ νέα ντόμα νε όνταμ,
κε ούμραμ μάικο, ζάγκιναμ,
μπεζ νέα ντόμα νε όνταμ.

Β’ σέλο σλούγκα κε μπίνταμ,
σάμο νέα ντα ζέμαμ,
Β’ σέλο σλούγκα κε μπίνταμ,
σάμο νέα ντα ζέμαμ.

Κατάμαυρο άλογο καβαλάω

Κατάμαυρο άλογο καβαλάω εγώ,
πάω για τη νύφη (х2)
Πάω για τη νύφη,
αν θα μου τη δώσουν (х2)

Στο κέντρο του χωριού νταούλι χτυπά,
χορός εκτυλίσεται (x2)
Χορός εκτυλίσεται, κοπέλα οδηγεί.
Κοπέλα οδηγεί, το χορό ομορφαίνει.

Ο πατέρας της τη δίνει, το χωριό δεν τη δίνει
ο πατέρας της τη δίνει, το χωριό δεν τη δίνει.
Το χωριό δεν τη δίνει, επειδή είναι όμορφη
το χωριό δεν τη δίνει, επειδή είναι όμορφη.

Θα πεθάνω μητέρα, θα χαθώ,
χωρίς εκείνη σπίτι δεν πάω.
Θα πεθάνω μητέρα, θα χαθώ,
χωρίς εκείνη σπίτι δεν πάω.

Στο χωριό υπηρέτης θα είμαι,
μόνο εκείνη να πάρω.
Στο χωριό υπηρέτης θα είμαι,
μόνο εκείνη να πάρω.

Το παραπάνω τραγούδι είναι ένα από τα γνωστότερα μακεδόνικα τραγούδια γάμου. Χορεύεται και τραγουδιέται σε όλους σχεδόν τους γάμους των Μακεδόνων, όπου αυτοί και αν ζουν. Η καταγωγή του τραγουδιού είναι από τα каркачки села – καρκάτσσκι σέλα (χωριά), δηλαδή τα χωριά του βορειοανατολικού τμήματος της περιοχής του Лерин-Φλώρινας (Μπάντιτσα-Βεύη, Ζαμπ’ρντενι-Λόφοι, Σέτινα-Σκοπός, Κρουσσόραντι-Αχλάδα, Νεόκαζι-Νεοχωράκι, Ρόσεν-Σιταριά, Ποπόλζζανι-Παπαγιάννη, Ντόλνο Β’ρμπενι-Ιτέα, Ασάνοο Σέλο-Μεσοχώρι, Σακούλεβο-Μαρίνα κτλ.), όπως και τα χωριά του νοτιοανατολικού τμήματος της περιοχής της Μπίτολα-Δημοκρατία της Μακεδονίας (Μπατςς, Σκότσσιβιρ, Ζζίβοϊνο, Γκέρμιαν κτλ.).

Μπορείτε να το απολαύσετε στο YouTube, στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Ίντερνετ : http://www.youtube.com/watch?v=xmg6ZDvu8IU

Μια από τις πολλές γιορτές που γιόρταζαν παλαιότερα οι Μακεδόνες, ήταν και αυτή του Иванден-Ίβανντεν (Αγίου Ιωάννη του θερινού). Οι παραδόσεις και τα έθιμα, διέφεραν από μέρος σε μέρος, αλλά η ουσία παρέμενε η ίδια. Παρακάτω παρουσιάζεται το έθιμο αυτό, όπως γιορταζόταν στα χωριά γύρω από την Πρέσπα. Σήμερα, με τον τρόπο αυτό, γιορτάζεται σε χωριά του νότιου τμήματος της Δ.Μακεδονίας (Μπίτολα, Ρέσεν, Πρέσπα), αλλά και στα μακεδόνικα χωριά της περιοχής Μικρή Πρέσπα της Αλβανίας.

Το Иванден ήταν γιορτή των κοριτσιών. Ένα μήνα νωρίτερα, τα κορίτσια του χωριού, δημιουργούσαν ομάδες και ετοιμάζονταν για τη γιορτή. Συγκεντρώνονταν σε κάποιο σπίτι της γειτονιάς και με τραγούδια και κέφι, προετοίμαζαν την κούκλα, με το όνομα Иванка-Ίβανκα. Ανήμερα της γιορτής, τα κορίτσια πήγαιναν στον κάμπο και μάζευαν λουλούδια και έπειτα επισκέπτονταν όλα τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας ειδικό τραγουδάκι και εκεί τους έδιναν χρήματα, αλεύρι, τσιρόνκι (ξεραμένα ψαράκια), ξεραμένο κρέας και καρπούς. Κάθε νοικοκυρά, ιδιαίτερα σε σπίτια όπου υπήρχαν κοπέλες, με ευχαρίστηση έδινε αγαθά, επειδή έπειτα με αυτά ετοιμαζόταν και ψηνόταν кравај-Κραβάι ή погача-πόγκατσσα, από τα οποία, οι κοπέλες που θα έτρωγαν, γρήγορα παντρεύονταν. Μετά την συλλογή των δώρων, κάποιες από τις κοπέλες μαγείρευαν και άλλες ετοίμαζαν την κούκλα Иванка.
Η Иванка έπαιζε μεγάλο ρόλο στους εορτασμούς του Иванден και ήταν μεγάλη κούκλα με γυναικείο πρόσωπο, αλλά χωρίς πόδια. Έπαιρναν μεγάλο γκιούμι, έριχναν μέσα νερό και μετά έβαζαν μέσα λουλούδια και διάφορα βότανα. Έπειτα κάθε κοπέλα τοποθετούσε στο γκιούμι δικά της στολίδια, όπως σκουλαρίκια, δαχτυλίδια κ.α. έπαιρναν μετά μια στάμνα με μέγεθος όσο το ανθρώπινο κεφάλι, την τύλιγαν με λευκή σσάμια (τσεμπέρι) και την τοποθετούσαν στην κορυφή του στολισμένου γκιουμιού, δένοντάς την σφιχτά για να μην μπορεί να πέσει. Τα αγόρια, όλο το διάστημα κάθονταν κοντά στην κούκλα και την πρόσεχαν, για να μην την χαλάσουν παιδιά από άλλη ομάδα.  Όλοι οι κάτοικοι έβγαιναν για να δουν την κούκλα και να ακούσουν τα τραγούδια. Η κούκλα, ντυμμένη σαν νύφη, μεταφερόταν στη κεντρική βρύση του χωριού και εκεί την ράντιζαν με νερό και γέμιζαν δύο στάμνες, τις οποίες κουβαλούσε μια από τις κοπέλες της ομάδας. Έπειτα, επέστρεφαν στο σπίτι για δείπνο και μετά από αυτό, τριγυρνούσαν όλη τη νύχτα στους δρόμους του χωριού και τραγουδούσαν.
Την ημέρα του Иванден,  νωρίς το πρωί, άντρες, γυναίκες και παιδιά, πήγαιναν στα αμπέλια και μάζευαν ένα φυτό που το έλεγαν наваличе-ναβάλιτσσε, (γερμένο), το οποίο το τοποθετούσαν στα μαγαζιά για να «γέρνουν», να πλησιάζουν δηλαδή, οι πελάτες.

Ивано, Иван девојко,
качи се горе на Иван,
на Иванови врвови,
да видиш поле втасано,
фтасано и обелено!
да видиш пченица класана,
да видиш снопје врзани.
Ивано, Иван девојко,
што си вечера зготвила?
Погача, пресна ржена,
циронќи со штир варени.

Ίβανο, Ίβαν ντεβόικο

κάτσσι σε γκόρε να Ίβαν

να Ιβάνοβι β’ρβοβι,

ντα βίντισς πόλε βτασάνο,

βτασάνο ι ομπελένο!

Ντα βίντιςς πτσσένιτσα κλασάνα

ντα βίντισς σνόπιε β’ρζανι.

Ίβανο, Ίβαν ντεβόικο

σστο σι βετσσέρα ζγκοτβίλα;

Πογκάτσσα πρέσνα ρ’ζζένα

τσιρόνκι σο σστιρ βαρένι.

Ίβανα, Ίβανα κοπέλα

ανέβα πάνω στο Ίβαν

στις κορυφές του Ίβαν

να δεις κάμπο έτοιμο

έτοιμο και ασπρισμένο!

Να δεις σιτάρι σε στάχια

να δεις δέσμες άχυρου δεμένες.

Ίβανα, Ίβανα κοπέλα

τί δείπνο μαγείρεψες;

Μεγάλο ψωμί από σίκαλη

ξερά ψαράκια με βότανα βρασμένα.

Филка мома моле бога

Филка мома моле бога
да ја сторе леле, едно пиле
да прелета леле, ширно море
да си иде леле, ју Солуна.

Да си иде, ју Солуна
ју в’ чаршија леле, на сергија
да си купе леле, астурена
да си шие леле антерија.

Да и шие, антерија
д’лга, д’лга леле, ем широка
да се веје леле, до земјата
да ја гале леле, калдрмата.

Филка ќ’ онде, на орото
на орото леле, кукушкото
дек’ шо играт леле, с’л ергени
с’л ергени леле, кукушани.

Да ја видат, ергените
ергените леле, кукушките
да запукат леле, комшиите
комшиите леле, душманите.

Φίλκα μόμα μόλε μπόγκα

Φίλκα μόμα μόλε μπόγκα

ντα ια στόρε λέλε, έντνο πίλε

ντα πρελέτα λέλε, σσίρνο μόρε

ντα σι ίντε λέλε, ου Σολούνα.

Ντα σι ίντε, ου Σολούνα

ου τσσαρσσία λέλε, να σεργκία

ντα σι κούπε λέλε, αστουρένα

ντα σι σσίε λέλε αντερία.

Ντα σι σσίε, αντερία

ντ’λγκα ντ’λγκα λέλε, εμ σσιρόκα

ντα σι βέιε λέλε ντο ζεμιάτα

ντα ια γκάλε λέλε, κάλνταρμάτα.

Φίλκα κε όντε να ορότο

να ορότο λέλε, κουκουσσκότο

ντεκ σσο ίγκρατ λέλε, σαλ εργκένι

σαλ εργκένι λέλε, κουκουσσάνι.

Ντα ια βίντατ εργκενίτε

εργκενίτε λέλε, κουκουσσκίτε

ντα ζαπούκατ λέλε, κομσσιίτε

κομσσιίτε λέλε, ντουσσμανίτε.

Η κοπέλα Φίλκα παρακαλεί το Θεό

Η κοπέλα Φίλκα παρακαλεί το Θεό

να την κάνει ένα πουλί

να πετάξει την πλατιά θάλασσα

να παέι στο Σόλουν-Θεσσαλονίκη.

Να παέι στο Σόλουν-Θεσσαλονίκη

στον εμπορικό δρόμο, σε κατάστημα

να αγοράσει ύφασμα

να ράψει μακρύ φουστάνι.

Να ράψει μακρύ φουστάνι

μακρύ μακρύ και φαρδύ

να ανεμίζει ως τη γη

να χαϊδεύει το καλντερίμι.

Η Φίλκα θα πάει στο χορό

στο χορό το κιλκισιώτικο

όπου χορεύουν μόνο εργένηδες

μόνο εργένηδες, Κιλκισιώτες.

Να τη δούνε οι εργένηδες

οι εργένηδες, οι Κιλκισιώτες

να σκάσουν οι γείτονες

οι γείτονες, οι εχθροί.

Σόφκα στα μακεδονικά σημαίνει Σοφούλα, είναι το υποκοριστικό του ονόματος Σοφία. Τάτκο στα μακεδονικά σημαίνει μπαμπάς (πατέρας). Κατά συνέπεια «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» σημαίνει, στην κυριολεξία, «Σοφούλα του μπαμπά» ή σε ελεύθερη μετάφραση «Σοφούλα κόρη μου».

Οι στίχοι του τραγουδιού «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» είναι αποτέλεσμα σκωπτικής στιχομυθίας μεταξύ γυναικών με αφορμή ένα αληθινό γεγονός το οποίο συνέβη το καλοκαίρι του 1925 στο χωριό Γρίβα (Κρίβα) του Κιλκίς (Κούκουςς) με «πρωταγωνίστρια» την εγκυμονούσα Σόφκα.

Για λόγους ταμπού εκείνης της εποχής, όσο ζούσε η Σόφκα, το τραγούδι (το οποίο αναφέρεται στην εγκυμοσύνη της Σόφκα) δεν ακουγόταν δημοσίως σε γάμους & πανηγύρια. Τραγουδιόταν μόνο μέσα στα σπίτια όταν οι γυναίκες και οι κοπέλες του χωριού έπλεκαν και κεντούσαν τα βράδια, όταν δηλ. έκαναν ποτπρέτκα.

Η Σόφκα, λοιπόν,  ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Καταγόταν από το σόι των Ντίμκοβι του χωριού Κρίβα. Οι γονείς της Σόφκα ήταν ο Ντίνο Ντίμκοβ και η Μάρια Ντίμκοβα. Ο αγαπημένος της Σόφκα ήταν ο Ντίνι Λιπάνοβ. Το παιδί που γεννήθηκε από την συγκεκριμένη εγκυμοσύνη και στον οποίο αναφέρεται το τραγούδι ήταν ο Ντίνο Λιπάνοβ, γιός της Σόφκα και του Ντίνι.

Όταν ο πατέρας της Σόφκα, ο Ντίνο Ντίμκοβ, έμαθε από τον γιατρό Γκόνο Ρουσίν ότι η κόρη του περιμένει παιδί (ја мома ја дета = ή κορίτσι ή αγόρι) την προετοίμασε να γίνει νύφη και μητέρα. Όλη αυτή η αληθινή ιστορία εξιστορείται στους  στίχους του τραγουδιου, που θα διαβάσετε παρακάτω.

Από το 1925 και για πολλές δεκαετίες το τραγούδι «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» διασώθηκε προφορικά από στόμα σε στόμα περνώντας, έτσι, από γενιά σε γενιά φτάνοντας μέχρι τις μέρες μας. Για πρώτη φορά η καταγραφή του τραγουδιού σε χαρτί έγινε το 1984 με αφήγηση της μπάμπω Μαρία Νικιφορίτσα Μούχτσιβα. Μια δεύτερη καταγραφή του τραγουδιού (αυτή τη φορά ηχογράφηση σε κασετόφωνο), έγινε το 1995 από Γριβιώτες. Άλλη μια ηχογράφηση έγινε στο χωριό Πέτροβο (Άγιο Πέτρος) Κιλκίς.

Τα σημερινά βήματα του χορού «ΣΟΦΚΑ» είναι φολκλορικά. Η καταγραφή των βημάτων που έγινε στη Κρίβα, πριν χρόνια, ήταν με τον βηματισμό Γκαζανίτσκα – Λαζανίτσκα δηλ. όπως χορεύεται ο χορός Λισάβο.

Οι στίχοι του τραγουδιού «ΣΟΦΚΑ» είναι:

Σήμερα, το τραγούδι «ΣΟΦΚΑ» συνεχίζει ακάθεκτο την πορεία του στο χρόνο και τραγουδιέται στα μακεδονικά σε πολλά μέρη, ενώ ο χορός χορεύεται σε όλο και περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις με διάφορες μουσικοχορευτικές παραλλαγές. Μία, ενδεικτική, παραλλαγή του χορού «ΣΟΦΚΑ» μπορείτε να δείτε σε βίντεο (με τραγούδι και χορό) στη  διεύθυνση internet:  http://www.youtube.com/watch?v=O0kz3-QKpSk από την ορχήστρα «Μακεδονικό Μεράκι». Άλλη μία παραλλαγή μπορείτε να ακούσετε από το μουσικό συγκρότημα «Ακρόαμα» στη διεύθυνση http://www.youtube.com/watch?v=NzIoNMnt0sk

Επεξηγήσεις – Παραπομπές:

[1] Μπάϊο: Ο αδερφός του πατέρα, δηλ. ο θείος. Σε άλλα μέρη της Μακεδονίας ο Μπάϊο λέγεται Τσσίτσε.

[2] Πόλκα: Μάλλινο γυναικείο πανωφόρι.

[3] Λιγκάρκα: Κυρίως νυχτερινή φορεσιά για άνδρες και γυναίκες. Φοριόταν και σε άλλες περιπτώσεις. Unisex ρούχο θα το λέγαμε σήμερα. Οι άντρες, όταν το φορούσαν, συνήθιζαν να δένουν στη μέση ένα ζωνάρι. Το φορούσαν, επίσης, τα παιδιά επί καθημερινής βάσης.

[4] Η μπάμπο Λιταρκα ήταν ράφτρα.

[5] Ποβόϊκα: το μωρουδιακό φασκιόπανο.

[6] Ποτ-πρετκα: Εργασία κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το νυχτέρι.

[7] Ο Γκόνο Ρούσιν ήταν γιατρός από τη Γουμένισσα. Αργότερα, με την αλλαγή των ονομάτων, άλλαξε ονοματεπώνυμο σε Γιώργος Ρουσίδης. Διατέλεσε βουλευτής με το Βασιλικό Κόμμα της εποχής εκείνης.

[8] Το κατάστημα Μουχτσιβτου ντουκιαν υφίστατω από τον 19^ο αιώνα. Το κτήριο σώζεται μέχρι σήμερα. Το σπίτι και το μαγαζί είναι τα μοναδικά κτήρια που σώθηκαν τον Οκτώβρη του 1912 όταν οι Τούρκοι πυρπόλησαν και κατέστρεψαν ολοσχερώς το χωριό Κρίβα. Αξίζει να αναφερθεί ότι η πυρπόληση του χωριού Κρίβα έγινε με αφορμή τη διαμάχη μεταξύ Βερχοβιστών (βουλγαροφρώνων) και Τσεντραλιστών (Μακεδόνων).  Ο Γκίουπτσε, γηγενής Μακεδόνας, είχε στήσει ενέδρα πάνω από τη Κρίβα στη τοποθεσία  Λίπτα (φλαμουριά) περιμένοντας να πολεμήσει τους Βερχοβιστες (βουλγαρόφρωνες). Όμως αντί των βουλγαρόφρονων εμφανίστηκε μια τουρκική διμοιρία με αποτέλεσμα ο Γκίουπτσε με την ομάδα του να σκοτώσουν τον επικεφαλής αξιωματικό της Τουρκικής διμοιρίας. Την επόμενη ημέρα, για αντίποινα, ο τουρκικός στρατός έστησε τα κανόνια του στο ύψωμα Τσούκτα (σήμερα Άγιος Αντωνιος) και με τα κανόνια του έκανε στάχτη τη Κρίβα. Ο Γκίουπτσε καταγόταν από το χωριό Μπαρόβιτσα (Καστανερή) Κιλκίς. Ήταν πρωτοξάδερφος των αδερφών Ντογιαμοβι (Δογιάμα) οι οποίοι μετά την επανάσταση του Ίλιντεν το 1903 τάχθηκαν με την ελληνική πλευρά (Γραικομάνοι).

Стани ки ојме, Софке на татко, на града Гуменџа.

Ох аман аман, бела Софио,  на града Гуменџjа.

Таму ки ојме, Софке на татко, на икимџијата.

Ох аман аман, бела Софио,  на града Гуменџа.

Он да ни каже, Софке на татко, што ти е болката.

Ох аман аман, бела Софио, што ти е болката?

Кажи ни, кажи Гонче на бајо, што му е болката?

Ох аман – аман, Гонче на бајо, Софкинта болка.

Софкинта болка, миле бај Дино, ја мома ја дета.

Ох аман аман, миле бај Дино, ја мома ја дета!

Купи ми купи, ти миле татко, пипелоф фустан.

Ох аман аман, шарена полка, за млада невеста.

Тебе не ти лича, Софке на татко, за полка шарена.

Ох аман аман, бела Софиo, за пипелоф фустан.

Тебе ти лича, Софке на татко, за бела лигарка.

Ох аман аман, бела лигарка, од бабата Литарка.

Тебе ти лича, Софке на татко, за лулка шарена.

Ох аман аман, шарена лулка, од бабата Фотулка.

Тебе не ти лича, Софке на татко, за повојка шарена

Ох аман аман, повојка шарена од бабата Бојка.

Црвени папучки, Софке на татко, од Карпучува.

Карта шарлаган од ваглинар Балкан, од Мухцивту дукјан.

Στάνι κι όϊμε, Σόφκε να τάτκο, να γκράντα Γκουμεντζζια.

Ωχ αμαν  αμαν, μπέλα Σοφιο, να γκράντα Γκουμεντζζια.

Τάμο κι οϊμε, Σοφκε να τατκο, να ικιμτζζιατα.

Ωχ αμαν αμαν, μπέλα Σοφιο, να Γκόνο Ρούσιν.

Ον ντα νι καζζα, Σοκφε να τατκο, σιο τιε μπολκατα.

Ωχ αμαν – αμαν, μπελα Σοφιο, σιο τιε μπολκατα?

Κάζζι νι κάζζι, Γκόντσε να Μπάϊο, σιο μου ε μπόλκατα?

Ωχ αμαν αμαν, Γκόντσε να Μπάϊο, Σοφκιντα μπολκα.

Σοφκιντα μπολκα, μιλε μπάϊ Ντινο, ια μομα ια ντετα.

Ωχ αμαν αμαν, μιλε μπαϊ Ντίνο, ια μομα ια ντετα!

Κουπι μι κουπι, τι μιλε τατκο, πιπελοφ φουσταν.

Ωχ αμαν αμαν, σιαρενα πολκα, ζα μλαντα νεβεστα.

Τεμπε νε τι λιτσια, Σοφκε να τατκο, ζα πολκα σιαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, μπελα Σοφιο, ζα πιπελοφ φουσταν

Τεμπε τι λιτσια, Σοφκε να τατκο, ζα μπελα λιγκαρκα.

Ωχ αμαν αμαν, ζα μπελα λιγκαρκα, οτ μπαμπατα Λιταρκα.

Τεμπε τι λιτσσια, Σοφκε να τατκο, ζα λιουλκα σσιαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, σσιαρενα λιουλκα, οτ μπαμπ’τα Φοτουλκα.

Τεμπε τι λιτσσα, Σοφκε να τατκο, ζα ποβοϊκα σσαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, ποβοϊκα σσαρενα οτ μπαμπατα Μποϊκα.

Τσαρβενι παπουτσσκι, Σοφκε να τατκο, οτ Καρπουτσουβα.

Καρτα σιαρλαγκαν  οτ βαγκλιναρ βαλκαν, οτ Μουχτσιβτου ντουκιαν.

Σήκω θα πάμε, Σοφούλα κόρη μου, στην πόλη Γουμένισσα.

Ωχ αμαν αμαν, άσπρη Σοφία, στην πόλη Γουμένισσα.

Εκεί θα πάμε, Σοφούλα κόρη μου, στο γιατρό.

Ωχ αμαν αμαν, άσπρη Σοφία, στον Γκόνο Ρουσίν.

Αυτός να μας πει, Σοφούλα κόρη μου, ποια είναι η αρρώστια σου.

Ωχ αμαν – αμαν, άσπρη Σοφία, ποιά είναι η αρρώστια σου?

Πες μας, πες Γκόντσσε να Μπάϊο, ποιά είναι η αρρώστια της;

Ωχ αμάν αμάν, Γκόντσσε να μπάιο, της Σοφίας την αρρώστια.

Της Σοφίας η αρρώστια, αγαπητέ θείε Ντίνο, ή κορίτσι ή αγόρι.

Ωχ αμάν αμάν, αγαπητέ θείε Ντίνο, ή κορίτσι ή αγόρι!

Αγόρασέ μου αγόρασε, εσύ αγαπητέ πατέρα, σταχτί φόρεμα.

Ωχ αμάν αμάν, χρωματιστή πόλκα, για νεαρή νύφη.

Εσένα δεν σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για πόλκα χρωματιστή.

Ωχ άμαν – άμαν, άσπρη Σοφία, για σταχτί φόρεμα.

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για άσπρη λίγκαρκα.

Ωχ άμαν άμαν, για άσπρη λιγκαρκα , απ΄ την μπάμπο Λιτάρκα.

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για κούνια χρωματιστή

Ωχ άμαν άμαν, χρωματιστή κούνια, απ’ τη μπάμπο Φοτούλκα

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για ποβοϊκα χρωματιστή.

Ωχ αμάν αμάν, ποβοϊκα χρωματιστή από την μπάμπα Μπόϊκα.

Κόκκινα παπουτσάκια, Σοφούλα κόρη μου, από την Καρπουτσσουβα.

Κάρτα ελαιόλαδο από τον καρβουνιάρη Βαλκάνη, από το Μούχτσιβτου μαγαζί.

Οι μακεδόνικοι χοροί που ακόμα και σήμερα χορεύονται στα μακεδόνικα χωριά της βόρειας Ελλάδας, είναι πολυάριθμοι. Πολλοί είναι οι χοροί, οι οποίοι με το όνομά τους αντιπροσωπεύουν συγκεκριμένα βήματα, δηλαδή είδος χορού, με τον οποίο τρόπο χορεύονται περισσότερα τραγούδια (π.χ. Пушчено-Πουσστσσένο, за рака-ζα ράκα-συρτός, касапско-κάσαπσκο), ενώ τα ονόματα κάποιων άλλων χορών, αντιπροσωπεύουν συγκεκριμένα τραγούδια με συγκεκριμένα βήματα (π.χ. Софка-Σόφκα, Рудо јагне-Ρούντο ιάγκνε, Бела Лимбио-Μπέλα Λίμπιο κτλ). Σε πολλές περιοχές, το όνομα συγκεκριμένου τραγουδιού, αντικατέστησε σιγά σιγά το όνομα του χορού. Έτσι, πολλές φορές πλέον, το πουσστσσένο λέγεται και τζζέμο, το ρασστσσεκόρενο λέγεται και στάνκενο, κτλ. Παλαιότερα, λόγω της σπάνιας επαφής μεταξύ των ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές, πολλοί χοροί, χορεύονταν αποκλειστικά μόνο στις περιοχές καταγωγής τους. Εκτός από τους χορούς που χορεύονταν από όλους τους Μακεδόνες, ανεξαρτήτως περιοχής, κάθε περιοχή είχε και τους χαρακτηριστικούς της χορούς. Σήμερα, λόγω των πολιτιστικών συναντήσεων, εκδηλώσεων και της συχνής επαφής μεταξύ των ανθρώπων, πολλοί από τους χορούς, χορεύονται πλέον από όλους. Παρακάτω θα αναφέρουμε κάποιους από τους χορούς που χορεύονταν παντού και έπειτα μερικούς από τους χαρακτηριστικούς χορούς, ορισμένων περιοχών, όπου ζουν Μακεδόνες.
Заеднички ора – Κοινοί χοροί : Елено моме-Έλενο μόμε, Шарени чорапи-Σσάρενι τσσόραπι, Зајко-Ζάικο, Зарамо-Ζάραμο, За рака-Ζα ράκα (συρτός).
Леринско-Λέρινσκο-περιοχή Φλώρινας. Пушчено оро-Πουσστσσένο, Зарамо оро-Ζάραμο, Личеното оро-λιτσσένοτο, Прусано оро-Προύσανο, Куцото оро-Κούτσοτο, Стамкото оро-Στάμκοτο, Преспанско Пушчено оро-Πουσστσσένο Πρεσπών.
Костурско-Κόστουρσκο-περιοχή Καστοριάς. Оро Малјов-Μάλιοβ, оро Русулена-Ρουσουλένα, оро Колјо Чифликот-Κόλιο τσσίφλικοτ, оро Бајраче-Μπαϊρατσσε, Левото оро-Λέβοτο
Кајларско-Κάιλαρσκο-περιοχή Πτολεμαḯδας. Оро Дуне Ранке-Ντούνε Ράνκε, ορο Џемо-Τζζέμο, оро Скукана-Σκουκάνα, оро Зарамо-ζάραμο, оро Касапско-Κάσαπσκο
Мегленско/Воденско-Μέγκλενσκο/Βόντενσκο-περιοχή Αλμωπίας/Έδεσσας. Оро Машкото-Μάσσκοτο (επίσης: Трите пати-Τρίτε πάτι, Плаженото-Πλαζζένοτο), оро Рашчекорено-Ρασστσσεκόρενο (επίσης: Станкено-Στάνκενο, Мулаево-Μουλάεβο, Сборското-Σμπόρσκοτο, Сулејманово-Σουλεϊμάνοβο), оро Рамна-Ράμνα, оро Патрунино-Πατρούνινο,  оро Бајтушкино-Μπαϊτούσσκινο, оро Криво Тикфешко-Κρίβο Τίκφεσσκο, оро Пуситница-Πουσιτνίτσα, Рајков оро-ο χορός του Ράικοβ (Ράικο)
Негушко-Νέγκουσσκο-περιοχή Νάουσας. Оро Рудо Јагне-Ρούντο Ιάγκνε, оро Попова керка-Πόποβα κέρκα, оро Јанчичка-Γιαντσσίτσσκα, оро Марена-Μάρενα.
Кукушко-Κούκουσσκο-περιοχή Κιλκίς. Оро Лисаво-Λίσαβο, оро Бела Лимбио-Μπέλα Λίμπιο, оро Клајначка-Κλαϊνάτσσκα, оро Гејков-Γκέικοβ, оро Карајсул-Καραϊσούλ.
Солунско-Σόλουνσκο-περιοχή Θεσσαλονίκης. Оро Тарчана-Ταρτσσάνα, оро Партало-Πάρταλο, оро Осман Паша-Όσμαν Πάσσα, оро Кажи ми право Ленчо-Κάζζι μι πράβο Λέντσσο, оро Стани мор Вилико-Στάνι μορ Βιλίκο
Серско-Σέρσκο-περιοχή Σερρών. Оро Хараламчка-Χαραλάμτσσκα, оро Чоба-Τσσόμπα, оро Бајдушка-Μπάιντουσσκα, оро Настриџи-Νάστριτζζι, оро Орманли-Όρμανλι, оро Камбано море Митро-Καμπάνο μόρε Μίτρο, оро Ајдин-Άιντιν
Драмско-Ντράμσκο-περιοχή Δράμας. Рамно оро-Ράμνο όρο, Тешко оро-Τέσσκο όρο, оро Ивана-Ίβανα, оро Пајдушко-Πάιντουσσκο.

Црно му било пишано
на Александар Турунџев,
шеснајсгодишен војвода,
на седумнајста го фатија.

Го турија во зандани,
во тие тесни долапи,
чифте белегзии на раце,
и дробен синџир на гуша.

Телеграм дојде од Стамбол
за Александар Турунџев,
да си ја види невестата
и својте дробни дечиња.

Го изведоа на Ат-пазар,
му ја кажаја бесилката,
цела се Битола расплака,
за Александар Турунџев.

Бог да убие кодошот,
кодошот Митре Гинката,
што го предаде Турунџев,
тој неустрашен бунтовник.

Тој го предаде Турунџев,
за сто и пејсет жолтици,
за сто и пеесет жолтици,
на тие клети душмани.

Πέσνα ζα Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

Τσ’ρνο μου μπίλο πίσσανο

να Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

σσεσνάεσγκοντίσσεν βόιβοντα

να σεντουμνάεστα γκο φάτια

Γκο τούρια βο ζάντανι

βο τιε τέσνι ντόλαπι

τσσίφτε μπελέγκζιι να ράτσε

ι ντρόμπεν σίντζζιρ να γκούσσα

Τελεγκράμ ντόιντε οντ Στάμπολ

ζα Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

ντα σι ια βίντι νεβέστατα

ι σβόιτε ντρόμπνι ντέτσσινια

Γκο ιζβεντόα να Ατ-παζάρ

μου ια καζζάια μπεσίλκατα

τσέλα σε Μπίτολα ράσπλακα

ζα Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

Μπογκ ντα ουμπίε κόντοσσοτ

κοντόσσοτ Μίτρε Γκίνκατα

σστο γκο πρεντάντε Τούρουντζζεβ

τόι νεουστράσσεν μπούντοβνικ

Τόι γκο πρεντάντε Τούρουντζζεβ

ζα στο ι πέεσετ ζζόλτιτσι

ζα στο ι πέεσετ ζζόλτιτσι

να τίε κλέτι ντούσσμανι.

Τραγούδι για τον Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

Μαύρη ήταν η μοίρα του

στον Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

δεκαέξι χρόνια οπλαρχηγός

το δέκατο έβδομο τον έπιασαν

Τον έριξαν στις φυλακές

σε εκείνα τα στενά ντουλάπια

ζευγάρι χειροπέδες στα χέρια

και λεπτή αλυσίδα στο λαιμό

Τηλεγράφημα ήρθε από Ίσταμπουλ

για τον Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

να δει τη γυναίκα του

και τα μικρά παιδάκια του

Τον έβγαλαν στο Ατ-πάζαρ

του έδειξαν την κρεμάλα

όλη η Μπίτολα έκλαψε

για τον Αλεξάνταρ Τούρουντζζεβ

Ο Θεός να σκοτώσει τον προδότη

τον προδότη Μίτρε Γκίνκατα

που πρόδωσε τον Τούρουντζζεβ

αυτόν τον ατρόμητο επαναστάτη

Αυτός πρόδωσε τον Τούρουντζζεβ

για εκατόν πενήντα χρυσά

για εκατόν πενήντα χρυσά

σ’αυτούς τους καταραμένους εχθρούς

Σήμερα, η λόγια μακεδόνικη γλώσσα, όπως και πολλές άλλες (Αγγλική, Γερμανική, Ελληνική κ.α.), χρησιμοποιεί τις λατινικές ονομασίες των μηνών του έτους. Παλαιότερα όμως, οι πρόγονοί μας, χρησιμοποιούσαν τα μακεδόνικα ονόματα των μηνών. Παρακάτω σας τα παρουσιάζουμε όπως είχαν, επεξηγώντας την σημασία τους.

1. КОЛОЖЕГ (Јануар-Ιάνουαρ-Ιανουάριος)-Κόλοζζεγκ. Месец на мразот. Ο μήνας του πάγου, όπου οι δρόμοι για οχήματα και ανθρώπους είναι γλιστεροί και επικίνδυνοι.

2. СЕЧКО (Фебруари-Φέμπρουαρ-Φεβρουάριος)- Σέτσσκο. Месец на горење на дрва. Ο μήνας που καίμε τα ξύλα. Ο πιο κρύος μήνας της χρονιάς.

3. ЦУТАР (Март-Μαρτ-Μάρτιος)- Τσούταρ. Месец на цветањето. Ο μήνας του ανθίσματος. Ο μήνας που η φύση ξυπνάει.

4. ТРЕВЕН (Април-Άπριλ-Απρίλιος)- Τρέβεν. Месец на тревата. Ο μήνας του χορταριού.

5. КОСАР (Мај-Μάι-Μάιος) – Κόσαρ. Месец на косењето трева. Ο μήνας κοσίσματος του χορταριού. Το χόρτο είναι πλέον πλούσιο και κόβεται για το χειμώνα.

6. ЖЕТВАР (Јуни-Ιούνι-Ιούνιος) – Ζζέτβαρ. Месец на жетвата. Ο μήνας της συγκομιδής. Πολλοί από τους καρπούς, συγκεντρώνονταν τότε από τους αγρότες.

7. ЗЛАТЕЦ (Јули-Ιούλι-Ιούλιος) – Ζλάτετς. Златен месец. Ο χρυσός μήνας. Τα πάντα στα χωράφια είναι πλέον ώριμα, χρυσά.

8. ЖИТАР (Август-Άβγκουστ-Αύγουστος) – Ζζίταρ. Месец на житото. Ο μήνας των σιτηρών. Παλαιότερα, λόγω της ανυπαρξίας γεωργικών μηχανημάτων και ως αποτέλεσμα αυτού το μεγαλύτερο διάστημα προετοιμασίας των χωραφιών, τα σιτηρά θερίζονταν συνήθως τον Αύγουστο.

9. ГРОЗДОБЕР (Септември-Σεπτέμβρι-Σεπτέμβριος) – Γκρόζντομπερ. Месец на берење грозје. Ο μήνας τρυγίσματος των αμπελιών.

10. ЛИСТОПАД (Октомври-Οκτόμβρι-Οκτώβριος) – Λίστοπαντ. Месец на паѓање на лисјата. Ο μήνας που πέφτουν τα φύλλα των δέντρων και φυτών.

11. СТУДЕН (Ноември-Νοέμβρι-Νοέμβριος) – Στούντεν. Студен месец. Ο κρύος μήνας. Ο μήνας που αρχίζουν οι χαμηλές θερμοκρασίες.

12. СНЕЖНИК (Декември-Ντεκέμβρι-Δεκέμβριος) – Σνέζζνικ. Месец на снегот. Ο μήνας του χιονιού. Είναι πλέον χειμώνας.

ЕЛЕНО МОМЕ

Елено моме, Елено

Елено моме, Елено

не гази сено зелено

не гази сено зелено

Ах Елено моме Елено

не гази сено зелено

Не гази сено зелено

не гази сено зелено

од млади момци косено

од млади моми берено

Ах Елено моме Елено

не гази сено зелено

Тебе те Лено просеа

тебе те Лено просеа

за едно момче убаво

убаво ем и богато

Ах Елено моме Елено

убаво ем и богато

Еленините очички

Еленините очички

тие чинат триста жолтици

тие чинат триста жолтици

Ах Елено моме Елено

не гази сено зелено

ΕΛΕΝΟ ΜΟΜΕ

Ελένο μόμε, Ελένο

Ελένο μόμε, Ελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

Άχ, Ελένο μόμε, Ελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

Νε γκάζι σένο ζελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

Οτ μλάντι μόμτσι κοσένο

οτ μλάντι μόμι μπερένο

Άχ, Ελένο μόμε, Ελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

Τέμπε τε Λένο προσέα

τέμπε τε Λένο προσέα

ζα έντνο μόμτσε ουμπάβο

ουμπάβο έμ ι μπογκάτο

Άχ, Ελένο μόμε, Ελένο

ουμπάβο έμ ι μπογκάτο

Ελενινίτε οτσίτσκι

Ελενινίτε οτσίτσκι

Τία τσίνατ τρίστα ζολτίτσι

τία τσίνατ τρίστα ζολτίτσι

Άχ, Ελένο μόμε, Ελένο

νε γκάζι σένο ζελένο

ΚΟΡΗ ΕΛΕΝΗ

Ελένη κόρη Ελένη

Ελένη κόρη Ελένη

μην πατάς το πράσινο χόρτο

μην πατάς το πράσινο χόρτο

Αχ Ελένη κόρη Ελένη

μην πατάς το πράσινο χόρτο

Μην πατάς το πράσινο χόρτο

μην πατάς το πράσινο χόρτο

από νέα αγόρια κομμένο

από νέες κοπέλες μαζεμένο

Αχ Ελένη κόρη Ελένη

μην πατάς το πράσινο χόρτο

Εσένα Ελένη σε προξένευαν

εσένα Ελένη σε προξένευαν

για ένα αγόρι όμορφο

όμορφο αλλά και πλούσιο

Αχ Ελένη κόρη Ελένη

όμορφο αλλά και πλούσιο

Τα ματάκια της Ελένης

τα ματάκια της Ελένης

αυτά κοστίζουν τριακόσια χρυσά

αυτά κοστίζουν τριακόσια χρυσά

Αχ Ελένη κόρη Ελένη

μην πατάς το πράσινο χόρτο

Το τραγούδι Елено моме-Έλενο μόμε, χορεύται και τραγουδιέται σε όλες τις περιοχές της γεωγραφικής Μακεδονίας και σε όλα τα σημεία του κόσμου, όπου ζουν Μακεδόνες. Θεωρείται ένα από τα γνωστότερα μακεδόνικα τραγούδια του γάμου.