ЗАЈДИ ЗАЈДИ ЈАСНО СОНЦЕ

Зајди, зајди,

јасно сонце,

зајди, помрачи се.

И ти,

јасна ле месечино,

бегај, удави се.

Црнеј, горо,

црнеј, сестро,

двајца  да црнејме,

Ти за твоите лисја ле,

горо,

јас за мојта младост.

Твоите лисја,

горо сестро,

пак ќе ти се вратат,

Мојта младост,

горо ле, сестро,

нема да се врати.

ΖΑΪΝΤΙ  ΖΑΪΝΤΙ  ΙΑΣΝΟ  ΣΟΝΤΣΕ

Ζάιντι ζάιντι ιάσνο σόντσε,

ζάιντι, πομράτσσι σε.

Ι τι ιάσνα λε μεσετσσίνο,

μπέγκαϊ, ουντάβι σε.

Τσάρνεϊ γκόρο, τσάρνεϊ σέστρο,

ντβάιτσα ντα τσαρνέιμε.

Τι ζα τβόιτε λίσια λε, γκόρο,

ιάς ζα μόιτα μλάντοστ.

Τβόιτε λίσια, γκόρο σέστρο

πακ κε τι σε βράτατ.

Μόιτα μλάντοστ, γκόρο λε, σέστρο,

νέμα ντα σε βράτι.

ΔΥΣΕ  ΔΥΣΕ  ΕΥΔΙΑΚΡΙΤΕ  ΗΛΙΕ

Δύσε δύσε

ευδιάκριτε ήλιε,

δύσε, σκοτείνιασε.

Και εσύ

ευδιάκριτο φεγγάρι,

φύγε, πνίξου.

Μαύρισε δάσος,

μαύρισε αδερφή μου*

οι δυό μας να μαυρίζουμε.

Εσύ για τα φύλλα σου,

δάσος,

εγώ για τα νιάτα μου.

Τα φύλλα σου,

δάσος αδερφή μου,

πάλι θα σου επιστρέψουν

Τα νιάτα μου

δάσος, αδερφή μου

δεν θα επιστρέψουν.

*Αναφέρεται το δάσος ως αδερφή, επειδή η λέξη στη μακεδόνικη γλώσσα είναι γένους θηλυκού (гора – γκόρα-δάσος  ή  шума-σσούμα-δάσος).

Το τραγούδι γράφτηκε και τραγουδήθηκε από τον φημισμένο Μακεδόνα καλλιτέχνη Александар Сариевски – Αλεξάνταρ Σαρίεβσκι, πριν από περίπου εξήντα χρόνια. Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα έγινε γνωστό σε όλα τα Βαλκάνια και σε όλα τα μέρη του κόσμου όπου ζουν Μακεδόνες. Τραγουδήθηκε και τραγουδιέται από πολλούς καλλιτέχνες και διασκευή του με τεράστια επιτυχία είχε κάνει και το αστέρι της Μακεδονικης μουσικής Тоше Проески-Τόσσε Πρόεσκι.  Είναι γραμμένο με βάση ένα παλιό παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι, το „Чернеј горо, чернеј сестро“.

Μπορείτε να το απολαύσετε μέσω ίντερνετ στη διεύθυνση : http://www.youtube.com/watch?v=l3b3U9GNB3U (Σαρίεβσκι) ή στη: http://www.youtube.com/watch?v=s7Nui8cFbjU&feature=related (Πρόεσκι).

Μεγάλο μέρος της μακεδόνικης κουλτούρας και εθίμων, βαθιά ριζωμένες στην καθημερινότητα των Μακεδόνων ακόμη και σήμερα, καταλαμβάνουν τα суеверија – σουεβέρια (δεισιδαιμονίες), απλές πράξεις τις οποίες αποφεύγουν να κάνουν σε ορισμένες στιγμές της ημέρας ή απλά φαινόμενα τα οποία ερμηνεύουν με συγκεκριμένο προφητικό τρόπο. Παρακάτω παρουσιάζονται μερικά από τα χιλιάδες που υπάρχουν και τα οποία, με μικρές παραλλαγές, είναι τα ίδια σε όλα τα μέρη όπου ζουν Μακεδόνες.

• Ако има во реките многу риби, ќе има голема зима – άκο ίμα βο ρέκιτε μνόγκου ρίμπι, κε ίμα γκόλεμα ζίμα – αν έχει στα ποτάμια πολλά ψάρια, θα έχει μεγάλο χειμώνα.
• Ако чука штркот со клунот, клај камен на глава – άκο τσσούκα σστ΄ρκοτ σο κλούνοτ, κλάι κάμεν να γκλάβα –  αν χτυπάει ο πελαργός με το ράμφος, βάλε πέτρα στο κεφάλι.
• Ако видиш жаба на патот, плукни три пати – άκο βίντις ζζάμπα να πάτοτ, πλούκνι τρι πάτι – αν δεις βάτραχο στο δρόμο, φτύσε τρεις φορές.
• Ме дрпи левата рака, пари ќе земам. Ме дрпи десната рака, пари ќе дадам – με ντ΄ρπι λέβατα ράκα, πάρι κε ζέμαμ. Με ντ΄ρπι ντέσνατα ράκα, πάρι κε ντάνταμ – με ξύνει το αριστερό χέρι, λεφτά θα πάρω. Με ξύνει το δεξί χέρι, λεφτά θα δώσω.
• Ако си легнуваат кокошките рано, ќе има скапотија – άκο σι λεγκνούβαατ κοκόσσκιτε ράνο, κε ίμα σκαπότια – αν ξαπλώνουν οι κότες νωρίς, θα έχει ακρίβεια.
• Ако крека страчка пред куќа ти, чекај гости – άκο κρέκα στράτσσκα πρεντ κούκια τι, τσσέκαϊ γκόστι – αν κράζει καρακάξα στο σπίτι σου, περίμενε επισκέπτες.
• Не лази, ќе дојдат гости – νε λάζι, κε ντόιντατ γκόστι – μη μπουσουλάς, θα έρθουν επισκέπτες.
• По вечерата чаршафот од масата не се треси – Πο βετσσέρατα τσσάρσσαφοτ οντ μάσα νε σε τρέσι -  μετά το βραδυνό, το τραπεζομάντιλο δεν τινάζεται.
• Ако касаат многу мувите ќе заврни – άκο κάσαατ μούβιτε κε ζάβ΄ρνι – αν τσιμπάνε οι μύγες θα βρέξει.
• Ако загрми на Свети Илија, ореите ќе бидат шупливи – άκο ζάγκ΄ρμι να Σβέτι Ίλια, ορέιτε κε μπίντατ σσούπλιβι – αν βροντάει στον Άγιο Ηλία, τα καρύδια θα είναι κούφια.
• Ако загрми во Март, ќе биди ефтино житото – άκο ζάγκ΄ρμι βο Μαρτ, κε μπίντε έφτινο ζζίτοτο – αν βροντάει το Μάρτιο, θα είναι φτηνά τα σιτηρά.
• Во петок сабота и недела не се сечат нокти – βο πέτοκ, σάμποτα ι νέντελα, νε σε σέτσσατ νόκτι – την Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή, δεν κόβονται νύχια.
• Во вторник и сабота не се зафаќа работа – βο βτόρνικ ι σάμποτα νε σε ζαφακιά ράμποτα – την Τρίτη και το Σάββατο δεν ξεκινάει δουλειά.
• Кога да шијат на тебе нешто, треба да држиш конец во устата, да не забораваш – κόγκα ντα σσίατ να τέμπε νέσστο, τρέμπα ντα ντ΄ρζζις κόνετς βο ούστα, ντα νε ζαμπόραβιςς – όταν ράβουν σε σένα κάτι, πρέπει να κρατάς κλωστή στο στόμα, να μην ξεχνάς.
• Кога ќе биде месечината нова, ако ја погледнеш со пари, целијот  тој месец ќе бидеш со пари – κόγκα κε μπίντε μεσετσσίνατα νόβα, άκο ια πόγκλεντνεςς σο πάρι, τσέλιοτ τόι μέσετς κε μπίντεςς σο πάρι – όταν θε έχει νέο φεγγάρι, αν το κοιτάξεις με χρήματα, όλον εκείνο το μήνα θα είσαι με χρήματα.
• Мачката ако се мие со десната нога ќе опраи времето, а со левата ќе се расипи – μάτσσκατα άκο σε μίε σο ντέσνατα νόγκα κε όπραϊ βρέμετο, α σο λέβατα κε σε ράσιπι – η γάτα εάν πλένεται με το δεξί πόδι θα σιάξει ο καιρός, ενώ με το αριστερό θα χαλάσει.
• Мрави кога да има во куќата арно е – μράβι κόγκα ντα ίμα βο κούκιατα άρνο ε – μυρμήγκια όποτε και να έχει στο σπίτι, καλό είναι.
• На вечер под дрво не стој – να βέτσσερ ποντ ντρβο νε στόι – το βράδι κάτω από δέντρο μην στέκεσαι.
• Не лижи ја лажицата оти ќе ти врни на сватбата – νε λίζζι ια λαζζίτσατα ότι κε τι β΄ρνι να σβάντμπατα – μη γλείφεις το κουτάλι, γιατί θα βρέχει στο γάμο σου.
• Не јади на зајдисонце, оти ќе ти фаќа главата вошки – νε ιάντι να ζαϊντίσοντσε, ότι κε τι φάκια γκλάβατα βόσσκι – μην τρως το ηλιοβασίλεμα, γιατί θα πιάνει το κεφάλι σου ψείρες.
• Од Божик до Водици на вечер вода не се пие, оти водата тогаш е леунка – οντ Μπόζζικ ντο Βόντιτσι να βέτσσερ βόντα νε σε πίε, ότι βόντατα τόγκαςς ε λέουνκα – από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα το βράδι νερό δεν πίνεται, επειδή το νερό τότε είναι λεχώνα.

Από τις σημειώσεις του Γκούσταβ Βάιγκαντ, ιστορικού-γεωγράφου ερευνητή, ειδικού στις βαλκανικές γλώσσες, ιδιαίτερα της Βλάχικης, δημοσιευμένες στο Λάιπτσιγκ (Γερμανία) το 1895.

Από τις σημειώσεις του Γκούσταβ Βάιγκαντ, ιστορικού- γεωγράφου ερευνητή, ειδικού στις βαλκανικές γλώσσες, ιδιαίτερα της Βλάχικης, δημοσιευμένες στο Λάιπτσιγκ (Γερμανία) το 1895.

Μια ιδιαίτερα πολύχρομη εικόνα αποτελούν τα κυριακάτικα παζάρια, όπου οι χωρικοί και οι χωρικές, με ποικίλες ενδυμασίες, φέρνουν τα προϊόντα τους με μικρά καλά φορτωμένα γαϊδουράκια. Σκόρδο, πιπεριές, κρεμμύδι, έχουν μεγάλη ζήτηση. Είναι πολλοί αυτοί που πρέπει να ικανοποιήσουν την πείνα τους με ένα κομμάτι καλαμποκίσιο ψωμί και λίγες ψητές πιπεριές, αλλά και πόσο γεματούλες και κοκκινομάγουλες φαίνονται οι γυναίκες από το Μπούκοβο, το Έγκρι, το Νεγκότσσανι (σημ.Νίκη Φλώρινας), το Ράκοβο (σημ.Κρατερό Φλώρινας), τη Μπίτολα, το Λέριν, παρόλη τη λιτή διατροφή. …..
Στις 20 του Μάη ήταν η γιορτή του Ευαγγελιστή Ιωάννη και οι κοπέλες του χωριού, με καινούριες πολύχρωμες ενδυμασίες, μαζεύονται στην κεντρική πλατεία και φτιάχνουν μεγάλες πήλινες μπάλες, τις κόβουν στη μέση διαμορφώνοντας πανίτσι, μεγάλα πιάτα και μέσα σε αυτά ψήνουν τη πόγκατσσα (χωριάτικο ψωμί). Τα δοχεία αυτά έχουν ένα μέτρο διάμετρο και έξι εκατοστά ύψος και όταν τοποθετηθεί μέσα η ζύμη, τα σπεπάζουν με μεταλικό καπάκι.  Τριγύρω και πάνω στο δοχείο βάζουν θερμή στάχτη (жар-ζζαρ) και το προσέχουν εώς να ψηθεί το ψωμί. Όταν πλησίασα με τη φωτογραφική μηχανή μου, για να φωτογραφίσω την ομάδα νεαρών, τα αγόρια έφυγαν τρέχοντας πριν ετοιμάσω τη μηχανή. Μόνο μερικά κατάφερα με το ζόρι να κρατήσω. Το βράδυ έμαθα την αιτία της απόδρασής τους: νόμιζαν ότι έχω ,,γαλλική,, μαγική μηχανή, με την οποία βλέπω γυμνούς τους ανθρώπους.
Την επόμενη μέρα κατέφτασαν τα πρόβατα και ήμασταν καλεσμένοι από έναν χωρικό. Συγγενείς και γνωστοί του κατέφτασαν για να βοηθήσουν στο κούρεμα των προβάτων. Μετά σφάζονται αρνιά και με το πέρας της εργασίας γίνεται μεγάλο φαγοπότι, όπου καταναλώνεται και μεγάλη ποσότητα ράκιια.  Οι πολλές ευχές και ευλογίες που ειπώθηκαν κατα τη διάρκεια της πόσης, μου προκάλεσαν θαυμασμό και δεν μπορώ να τις αναφέρω. Όταν πλησιάσαμε στο σπίτι, ο ιδιοκτήτης μας συνάντησε με „добре дошле-ντόμπρε ντόσσλε (καλως ήρθατε)“ και δίπλα του στάθηκε και καλωσόρισε και η γυναίκα του.  Κατα την είσοδό μας στο δωμάτιο μας χαιρέτησαν και δεύτερη φορά και όταν καθίσαμε στο παχύ χαλί, και τρίτη φορά με τα ίδια λόγια.  Τότε ο χωρικός έδωσε το μπουκάλι με τη ράκιια στον αφέντη του και του είπε: Στις υπηρεσίες σου τσσόρμπατζζι (έτσι αποκαλούσαν τους άρχοντες, τους μεγαλέμπορους).
Αφέντης: Να είσαι καλά και ο Θεός να σου δίνει τύχη.
Χωρικός: Αμήν. (Όλοι οι παρόντες, ακόμη και οι μωαμεθανοί συμμετείχαν σ΄αυτό και κάποιοι έκαναν το σταυρό). Συνέχισε ο Αφέντης δίνοντας πολλές ευχές για υγεία, αφθονία, τύχη και γονιμότητα.
Όταν ο Αφέντης ήπιε, έδωσε ένα μπουκάλι στο χωρικό, το πάουρ, και αυτός με την σειρά του αράδιασε πολυάριθμες ευχές και ευλογίες. Εάν ο απέναντι τύχει και είναι ανύπαντρος, τότε ο αριθμός των ευχών αυξάνεται κατα πολύ. Το πάουρ κάνει το γύρο σε αργούς ρυθμούς. Έπειτα σερβίρεται το φαγητό και κανένας δεν ντρέπεται να φάει. …..
Στο Μπουφ (σημ.Ακρίτας Φλώρινας), το καλό κλίμα και η ευημερία, έχουν μεγάλη επίδραση στους κατοίκους. Τεράστιο χωριό, πολύ πράσινο και νερά. Ποτέ μου δεν είχα ξαναδεί μαζί τόσα όμορφα, δροσερά, στρογγυλά πρόσωπα και ενδυμασίες με γούστο και αξία.
Η ενδυμασία αποτελείται από ένα κομμάτι λινό, του οποίου το κάτω μέρος είναι κεντητό και φτάνει ως τους αστραγάλους. Από πάνω υπάρχει άλλο πιο χοντρό κομμάτι υφάσματος, το οποίο φτάνει ως τα γόνατα. Πάνω του φοριέται το κυρίως ένδυμα από λευκό προβατίσιο δέρμα από την ανάποδη, το οποίο έχει πάνω του ραμμένα σχέδια από μαύρο δέρμα. Όλο το μπροστινό του μέρος είναι καλυμμένο από πολίτιμα σχέδια και μετάξι, δουλεία που απαιτεί χρόνο και μεγάλη ακρίβεια.  Το ίδιο και για την ποδιά και τη σσάμια (μαντήλα) του κεφαλιού. Και εκεί καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια και κόπος. Στο μέτωπο και στην πλάτη κρέμονται δύο πλατιές κεντητές ταινίες και το στρογγυλό ροζ πρόσωπο τυλίγεται κάτω από το πηγούνι με πολύ λευκό ύφασμα. Όταν επισκεφτήκαμε μερικές οικογένειες, είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε τα πρόσωπα και τις ενδυμασίες. Μετά την ξακούραση, ξεκινήσαμε για το χωριό Ντράγκοςς.

Земјо Македонска
Земјо Македонска, уважавам те,
земјо Македонска,
земјо турско-ропска Македонијо
уважавам те.

Уважавам твојте Македонијо
гори високи,
горите висојте
и во теб’ херојте Македонијо
што ги раѓаш ти.

Потем се белеат Македонијо,
безбројни стада,
стадата белеат
а гроздови зрејат Македонијо,
по твој ридови.

Ништо не те плаши Македонијо,
на овој бели свет,
кој душман ќе влезе
жив нема да излезе Македонијо,
ти го ставаш в гроб.

Ζέμιο Μακεντόνσκα
Ζέμιο Μακεντόνσκα, ουβαζζάβαμ τε,
ζέμιο Μακεντόνσκα,
ζέμιο τούρσκο-ρόπσκα Μακεντόνιο
ουβαζζάβαμ τε.

Ουβαζζάβαμ τβόιτε Μακεντόνιο
γκόρι βίσοκι,
γκόριτε βισόιτε
ι βο τεμπ΄χερόιτε Μακεντόνιο
σστο γκι ράγκιαςς τι.

Πότεμ σε μπελέατ Μακεντόνιο
μπέζμπροϊνι στάντα,
στάντατα μπελέατ
α γκροζντόβι ζρέατ Μακεντόνιο,
πο τβόι ρίντοβι.

Νίσστο νε τε πλάσσι Μακεντόνιο,
να οβόι μπέλι σβετ,
κόι ντούσσμαν κε βλέζι
ζζιβ νέμα ντα ιζλέζι Μακεντόνιο,
τι γκο στάβαςς β γκρομπ.

Γη Μακεδόνικη
Γη Μακεδόνικη, σε λατρεύω,
γη Μακεδόνικη,
γη τουρκοκρατούμενη Μακεδονία
σε λατρεύω.

Λατρεύω Μακεδονία
τα ψηλά σου δάση,
τα δάση και τις κορφές
και τους ήρωες σου Μακεδονία
τους οποίους εσύ γεννάς.

Πάνω σου ασπρίζουν Μακεδονία
αμέτρητα κοπάδια,
τα κοπάδια ασπρίζουν
και τα σταφύλια ωριμάζουν Μακεδονία,
στους λόγους σου.

Τίποτα δεν σε φοβίζει Μακεδονία,
σε αυτόν τον πάνω κόσμο,
όποιος εχθρός και να μπει
ζωντανός δεν θα βγει Μακεδονία,
εσύ τον βάζεις στο τάφο.

Λαϊκό παραδοσιακό μακεδόνικο τραγούδι, της περιόδου μετά την Επανάσταση του Ίλιντεν, το οποίο αναφέρεται στις ομορφιές της μακεδόνικης γης και τους αγώνες των κατοίκων της και το οποίο τραγουδιέται ακόμη και σήμερα σε όλα τα μέρη της γης όπου ζουν Μακεδόνες. Έχει τραγουδηθεί από πολλούς καλλιτέχνες, αλλά η γνωστότερη εκτέλεση είναι αυτή του θρύλου της μακεδόνικης μουσικής και τραγουδιού, Васка Илиева – Βάσκα Ιλίεβα.
Μπορείτε να το απολαύσετε μέσω ίντερνετ στη διεύθυνση http://pesna.org/song.php?id=436

Η Μάρια Ντίμκοβα γεννήθηκε το 1942 στο χωριό Горно Пожарско-Γκόρνο Πόζζαρσκο (Άνω Λουτράκι), της περιοχής Меглен-Μέγκλεν (Αλμωπίας Πέλλας). Κατάγεται από πατριωτική πολυμελή οικογένεια, η οποία στη δίνη του Εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα (1946-1949), μετά από σχεδόν μιας δεκαετίας εκδιωγμούς και μετοικήσεις, εγκαταστάθηκε στη Μπίτολα της Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Λόγω του γάμου της με τον Стојан Димков-Στόγιαν Ντίμκοβ, ο οποίος κατάγεται από το ίδιο χωριό, μετακόμισε και μέχρι και σήμερα ζει με την οικογένειά της στην πόλη Штип-Σστιπ της Δημ.Μακεδονίας. Η Μάρια είναι το μεγαλύτερο παιδί της εντεκαμελούς οικογένειας του Τράικο και της Σόφια Νικόλοβι, η οποία ασχολούταν με την καλλιέργεια καπνού. Τα τραγούδια, τα παραμύθια, οι αφηγήσεις, τις βραδυνές ώρες μετά την κουραστική δουλειά, αποτελούσαν σημαντικές στιγμές των παιδικών της χρόνων. Τραγουδώντας τα παραδοσιακά τραγούδια, δουλεύοντας τον καπνό και ακούγοντας τις αφηγήσεις των γεροντότερων, εξελίχτηκε σε φορέα της μακεδονικής παράδοσης, θησαυρός της μακεδόνικης συλλογικής μνήμης. Έχει τραγουδήσει πολλά τραγούδια, συμμετέχοντας σε πολλά φεστιβάλ της Δημοκρατίας της Μακεδονίας, αλλά και σε πολλές εκδηλώσεις των Μακεδόνων της Ελλάδας. Ως σολίστ εμφανίζεται με την ορχήστρα ,,Браќа Димкови,, (Μπράκια Ντίμκοβι), τα μέλη της οποίας κατάγονται επίσης από το Ποζζάρσκο και θεωρούνται απο τους καλύτερους εκτελεστές της μακεδονικής μουσικής παράδοσης της ευρύτερης περιοχής του Воден-Βόντεν (Έδεσσας). Παρακάτω παρουσιάζονται δύο μακεδόνικα τραγούδια, όπως τραγουδιούνται στην περιοχή αυτή και όπως περιλαμβάνονται στο βιβλίο ,,Од Фолклорната Ризница на Марија Димкова,, (Οντ φολκλόρνατα ρίζνιτσα να Μάρια Ντίμκοβα-Από το φολκλορικό θησαυρό της Μάρια Ντίμκοβα) που προσφάτως εκδόθηκε.

ШАРЕНИ ЧОРАПИ

Мама ми купила шарени чорапи

Мама ми купила шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Мама ми сплела шарени чорапи

Мама ми сплела шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Ни она ги носе ни мен’ ги дава

Ни она ги носе ни мен’ ги дава

Трак-трук шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Она ќе ги чува дарови да давам

Она ќе ги чува дарови да давам

Трак-трук шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

Јаска да дарувам на моето момче

Јаска да дарувам на моето момче

Трак-трук шарени чорапи

Трак-трук шарени чорапи

ΣΣΑΡΕΝΙ ΤΣΣΟΡΑΠΙ

Μάμα μι κουπίλα σσάρενι τσσοράπι

Μάμα μι κουπίλα σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Μάμα μι σπλέλα σσάρενι τσσοράπι

Μάμα μι σπλέλα σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Νι όνα γκι νόσε νι μεν’ γκι ντάβα

Νι όνα γκι νόσε νι μεν’ γκι ντάβα

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Όνα κε γκι τσσούβα ντάροβι ντα ντάβαμ

Όνα κε γκι τσσούβα ντάροβι ντα ντάβαμ

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Ιάσκα ντα νταρούβαμ να μόετο μόμτσσε

Ιάσκα ντα νταρούβαμ να μόετο μόμτσσε

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

Τρακ-τρουκ σσάρενι τσσοράπι

ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΕΣ ΚΑΛΤΣΕΣ

Η μάνα μου αγόρασε χρωματιστές κάλτσες

Η μάνα μου αγόρασε χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Η μάνα μου έπλεξε χρωματιστές κάλτσες

Η μάνα μου έπλεξε χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Ούτε αυτή τις φορά, ούτε σε μένα τις δίνει

Ούτε αυτή τις φορά, ούτε σε μένα τις δίνει

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Αυτή θα τις φυλάει δώρα να δίνω

Αυτή θα τις φυλάει δώρα να δίνω

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Εγώ να δωρίζω στο αγόρι μου

Εγώ να δωρίζω στο αγόρι μου

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

Τρακ-τρουκ χρωματιστές κάλτσες

САРАЌИНО МОМЕ

Сараќино, Сараќино,

Ај Сараќино ле малој моме

Ај Сараќино ле малој моме

Продаваш ли ми, продаваш ли,

Ај продаваш ли ми бело лице,

Ај продаваш ли ми бело лице?

Моето лице лудо, моето лице,

Ај моето лице лудо, продадено,

Ај моето лице лудо, продадено.

Продадено лудо, продадено,

Ај продадено лудо, во комшии,

Ај во комшии лудо, во зенгии.

ΣΑΡΑΚΙΝΟ ΜΟΜΕ

Σαρακίνο, Σαρακίνο,

Άι Σαρακίνο λε μάλοϊ μόμε

Άι Σαρακίνο λε μάλοϊ μόμε

Πρόνταβαςς λι μι, πρόνταβαςς λι,

Άι πρόνταβαςς λι μι μπέλο λίτσε,

Άι πρόνταβαςς λι μι μπέλο λίτσε;

Μόετο λίτσε λούντο, μόετο λίτσε,

Άι μόετο λίτσε λούντο, προνταντένο,

Άι μόετο λίτσε λούντο, προνταντένο.

Προνταντένο λούντο, προνταντένο,

Άι προνταντένο λούντο, βο κομσσίι,

Άι βο κομσσίι λούντο, βο ζενγκίι.

ΚΟΠΕΛΑ ΣΑΡΑΚΙΝΑ

Σαρακίνα, Σαρακίνα

Άιντε Σαρακίνα μικρή κοπέλα

Άιντε Σαρακίνα μικρή κοπέλα

Μου πουλάς, μου πουλάς,

Άιντε μου πουλάς το λευκό σου πρόσωπο

Άιντε μου πουλάς το λευκό σου πρόσωπο;

Το πρόσωπό μου τρελούτσικο, το πρόσωπό μου,

Άιντε το πρόσωπό μου τρελούτσικο, πουλημένο,

Άιντε το πρόσωπό μου τρελούτσικο, πουλημένο.

Πουλημένο, τρελούτσικο, πουλημένο,

Άιντε πουλημένο, τρελούτσικο, στους γειτόνους,

Άιντε στους γειτόνους, τρελούτσικο, στους πλούσιους.

Дали знаете зошто армасничкиот и свадбениот прстен се носи на четвртиот прст (до малото прсте)? Македонска легенда, како и легенди од други земји, тоа го објаснува мошне едноставно и уверливо. Нема да ви се верува крајот.

Палците ги претставуваат родителите.
Показалците се браќата и сестрите.
Средниот прст си ти.
Четвртиот прст е твојот пар (партнер).
Малиот прст се децата.

Сега склопи ги дланките и средните прсти постави ги како што е прикажано на слика.

1. Обиди се да ги раздвоиш палците (родителите), се раздвојуваат затоа што не треба да живеат со тебе вечно. Повторно спои ги.

2. Обиди се да ги раздвоиш показалците (браќата, сестрите и пријателите), се отвораат затоа што сите имаат свои животни патишта и заминуваат.

3. Обиди се да ги раздвоиш малите прсти (твоите деца) – се отвораат затоа што децата растат и си заминуваат. Повторно спои ги.

4. Конечно, обиди се да ги раздвоиш прстите наменети за вереничкиот прстен и ќе се изненадиш. Тоа е невозможно. Судбински сте поврзани и затоа венчалниот прстен е носи токму на овој прст.

Γνωρίζετε μήπως γιατί το δαχτυλίδι αρραβώνων και γάμου, φοριέται στο τέταρτο δάχτυλο (δίπλα στο μικρό δάχτυλο);  Μακεδόνικος θρύλος, όπως και θρύλοι άλλων χωρών, το εξηγεί με πολύ απλό και πειστικό τρόπο.

Οι αντίχειρες αντιπροσωπεύουν τους γονείς.
Οι δείκτες αντιπροσωπεύουν τους αδερφούς και τις αδερφές.
Το μεσαίο δάχτυλο είσαι εσύ.
Το τέταρτο δάχτυλο είναι το ζευγάρι σου (ο σύντροφός σου).
Το μικρό δάχτυλο είναι τα παιδιά.

Τώρα ένωσε τις παλάμες σου και τοποθέτησε τα μεσαία δάχτυλα όπως δείχνει η φωτογραφία.

1. Προσπάθησε να χωρίσεις τους αντίχειρες (γονείς). Χωρίζουν επειδή δεν πρέπει να ζουν μαζί σου αιώνια. Ένωσέ τους πάλι.

2. Προσπάθησε να χωρίσεις τους δείκτες (αδερφούς, αδερφές). Χωρίζουν επειδή όλοι έχουν τους δικούς τους δρόμους ζωής και φεύγουν. Ένωσέ τους πάλι.

3. Προσπάθησε να χωρίσεις τα μικρά δάχτυλα (τα παιδιά σου). Χωρίζουν επειδή τα παιδιά μεγαλώνουν και φεύγουν. Ένωσέ τα πάλι. .

4. Τέλος, προσπάθησε να χωρίσεις τα δάχτυλα όπου τοποθετούμε το δαχτυλίδι αρραβώνων και γάμου. Αυτό είναι αδύνατο. Είστε ενωμένοι από τη μοίρα και γι’αυτό το δαχτυλίδι, η βέρα, φοριέται σε εκείνο το δάχτυλο.

Врана коња јавам јас

Врана коња јавам јас,
одам по невестата (х2)
Одам по невестата,
дал’ ќе ми ја дадат? (х2)

На сред село тапан бие,
оро се вие (x2)
Оро се вие, мома водеше.
Мома водеше, оро красеше.

Татко ѝ ја дава, село не ја дава.
Татко ѝ ја дава, село не ја дава.
Село не ја дава, оти е убава.
Село не ја дава, оти е убава.

Ќе умрам мајко, загинам,
без неа дома не одам.
Ќе умрам мајко, загинам,
без неа дома не одам.

В село слуга ќе бидам,
само неа да земам.
В село слуга ќе бидам,
само неа да земам.

Βράνα κόνια ιάβαμ ιάς

Βράνα κόνια ιάβαμ ιάς,
όνταμ πο νεβέστατα (х2)
όνταμ πο νεβέστατα,
νταλ’ κε μι ια ντάντατ; (х2)

Να σρεντ σέλο σέλο τάπαν μπίε,
όρο σε βίε (x2)
Όρο σε βίε, μόμα βόντεσσε
μόμα βόντεσσε, όρο κράσεσσε.

Τάτκο ι ια ντάβα, σέλο νε ια ντάβα
τάτκο ι ια ντάβα, σέλο νε ια ντάβα.
Σέλο νε ια ντάβα, ότι ε ουμπάβα
σέλο νε ια ντάβα, ότι ε ουμπάβα.

Κε ούμραμ μάικο, ζάγκιναμ,
μπεζ νέα ντόμα νε όνταμ,
κε ούμραμ μάικο, ζάγκιναμ,
μπεζ νέα ντόμα νε όνταμ.

Β’ σέλο σλούγκα κε μπίνταμ,
σάμο νέα ντα ζέμαμ,
Β’ σέλο σλούγκα κε μπίνταμ,
σάμο νέα ντα ζέμαμ.

Κατάμαυρο άλογο καβαλάω

Κατάμαυρο άλογο καβαλάω εγώ,
πάω για τη νύφη (х2)
Πάω για τη νύφη,
αν θα μου τη δώσουν (х2)

Στο κέντρο του χωριού νταούλι χτυπά,
χορός εκτυλίσεται (x2)
Χορός εκτυλίσεται, κοπέλα οδηγεί.
Κοπέλα οδηγεί, το χορό ομορφαίνει.

Ο πατέρας της τη δίνει, το χωριό δεν τη δίνει
ο πατέρας της τη δίνει, το χωριό δεν τη δίνει.
Το χωριό δεν τη δίνει, επειδή είναι όμορφη
το χωριό δεν τη δίνει, επειδή είναι όμορφη.

Θα πεθάνω μητέρα, θα χαθώ,
χωρίς εκείνη σπίτι δεν πάω.
Θα πεθάνω μητέρα, θα χαθώ,
χωρίς εκείνη σπίτι δεν πάω.

Στο χωριό υπηρέτης θα είμαι,
μόνο εκείνη να πάρω.
Στο χωριό υπηρέτης θα είμαι,
μόνο εκείνη να πάρω.

Το παραπάνω τραγούδι είναι ένα από τα γνωστότερα μακεδόνικα τραγούδια γάμου. Χορεύεται και τραγουδιέται σε όλους σχεδόν τους γάμους των Μακεδόνων, όπου αυτοί και αν ζουν. Η καταγωγή του τραγουδιού είναι από τα каркачки села – καρκάτσσκι σέλα (χωριά), δηλαδή τα χωριά του βορειοανατολικού τμήματος της περιοχής του Лерин-Φλώρινας (Μπάντιτσα-Βεύη, Ζαμπ’ρντενι-Λόφοι, Σέτινα-Σκοπός, Κρουσσόραντι-Αχλάδα, Νεόκαζι-Νεοχωράκι, Ρόσεν-Σιταριά, Ποπόλζζανι-Παπαγιάννη, Ντόλνο Β’ρμπενι-Ιτέα, Ασάνοο Σέλο-Μεσοχώρι, Σακούλεβο-Μαρίνα κτλ.), όπως και τα χωριά του νοτιοανατολικού τμήματος της περιοχής της Μπίτολα-Δημοκρατία της Μακεδονίας (Μπατςς, Σκότσσιβιρ, Ζζίβοϊνο, Γκέρμιαν κτλ.).

Μπορείτε να το απολαύσετε στο YouTube, στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Ίντερνετ : http://www.youtube.com/watch?v=xmg6ZDvu8IU

Μια από τις πολλές γιορτές που γιόρταζαν παλαιότερα οι Μακεδόνες, ήταν και αυτή του Иванден-Ίβανντεν (Αγίου Ιωάννη του θερινού). Οι παραδόσεις και τα έθιμα, διέφεραν από μέρος σε μέρος, αλλά η ουσία παρέμενε η ίδια. Παρακάτω παρουσιάζεται το έθιμο αυτό, όπως γιορταζόταν στα χωριά γύρω από την Πρέσπα. Σήμερα, με τον τρόπο αυτό, γιορτάζεται σε χωριά του νότιου τμήματος της Δ.Μακεδονίας (Μπίτολα, Ρέσεν, Πρέσπα), αλλά και στα μακεδόνικα χωριά της περιοχής Μικρή Πρέσπα της Αλβανίας.

Το Иванден ήταν γιορτή των κοριτσιών. Ένα μήνα νωρίτερα, τα κορίτσια του χωριού, δημιουργούσαν ομάδες και ετοιμάζονταν για τη γιορτή. Συγκεντρώνονταν σε κάποιο σπίτι της γειτονιάς και με τραγούδια και κέφι, προετοίμαζαν την κούκλα, με το όνομα Иванка-Ίβανκα. Ανήμερα της γιορτής, τα κορίτσια πήγαιναν στον κάμπο και μάζευαν λουλούδια και έπειτα επισκέπτονταν όλα τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας ειδικό τραγουδάκι και εκεί τους έδιναν χρήματα, αλεύρι, τσιρόνκι (ξεραμένα ψαράκια), ξεραμένο κρέας και καρπούς. Κάθε νοικοκυρά, ιδιαίτερα σε σπίτια όπου υπήρχαν κοπέλες, με ευχαρίστηση έδινε αγαθά, επειδή έπειτα με αυτά ετοιμαζόταν και ψηνόταν кравај-Κραβάι ή погача-πόγκατσσα, από τα οποία, οι κοπέλες που θα έτρωγαν, γρήγορα παντρεύονταν. Μετά την συλλογή των δώρων, κάποιες από τις κοπέλες μαγείρευαν και άλλες ετοίμαζαν την κούκλα Иванка.
Η Иванка έπαιζε μεγάλο ρόλο στους εορτασμούς του Иванден και ήταν μεγάλη κούκλα με γυναικείο πρόσωπο, αλλά χωρίς πόδια. Έπαιρναν μεγάλο γκιούμι, έριχναν μέσα νερό και μετά έβαζαν μέσα λουλούδια και διάφορα βότανα. Έπειτα κάθε κοπέλα τοποθετούσε στο γκιούμι δικά της στολίδια, όπως σκουλαρίκια, δαχτυλίδια κ.α. έπαιρναν μετά μια στάμνα με μέγεθος όσο το ανθρώπινο κεφάλι, την τύλιγαν με λευκή σσάμια (τσεμπέρι) και την τοποθετούσαν στην κορυφή του στολισμένου γκιουμιού, δένοντάς την σφιχτά για να μην μπορεί να πέσει. Τα αγόρια, όλο το διάστημα κάθονταν κοντά στην κούκλα και την πρόσεχαν, για να μην την χαλάσουν παιδιά από άλλη ομάδα.  Όλοι οι κάτοικοι έβγαιναν για να δουν την κούκλα και να ακούσουν τα τραγούδια. Η κούκλα, ντυμμένη σαν νύφη, μεταφερόταν στη κεντρική βρύση του χωριού και εκεί την ράντιζαν με νερό και γέμιζαν δύο στάμνες, τις οποίες κουβαλούσε μια από τις κοπέλες της ομάδας. Έπειτα, επέστρεφαν στο σπίτι για δείπνο και μετά από αυτό, τριγυρνούσαν όλη τη νύχτα στους δρόμους του χωριού και τραγουδούσαν.
Την ημέρα του Иванден,  νωρίς το πρωί, άντρες, γυναίκες και παιδιά, πήγαιναν στα αμπέλια και μάζευαν ένα φυτό που το έλεγαν наваличе-ναβάλιτσσε, (γερμένο), το οποίο το τοποθετούσαν στα μαγαζιά για να «γέρνουν», να πλησιάζουν δηλαδή, οι πελάτες.

Ивано, Иван девојко,
качи се горе на Иван,
на Иванови врвови,
да видиш поле втасано,
фтасано и обелено!
да видиш пченица класана,
да видиш снопје врзани.
Ивано, Иван девојко,
што си вечера зготвила?
Погача, пресна ржена,
циронќи со штир варени.

Ίβανο, Ίβαν ντεβόικο

κάτσσι σε γκόρε να Ίβαν

να Ιβάνοβι β’ρβοβι,

ντα βίντισς πόλε βτασάνο,

βτασάνο ι ομπελένο!

Ντα βίντιςς πτσσένιτσα κλασάνα

ντα βίντισς σνόπιε β’ρζανι.

Ίβανο, Ίβαν ντεβόικο

σστο σι βετσσέρα ζγκοτβίλα;

Πογκάτσσα πρέσνα ρ’ζζένα

τσιρόνκι σο σστιρ βαρένι.

Ίβανα, Ίβανα κοπέλα

ανέβα πάνω στο Ίβαν

στις κορυφές του Ίβαν

να δεις κάμπο έτοιμο

έτοιμο και ασπρισμένο!

Να δεις σιτάρι σε στάχια

να δεις δέσμες άχυρου δεμένες.

Ίβανα, Ίβανα κοπέλα

τί δείπνο μαγείρεψες;

Μεγάλο ψωμί από σίκαλη

ξερά ψαράκια με βότανα βρασμένα.

Филка мома моле бога

Филка мома моле бога
да ја сторе леле, едно пиле
да прелета леле, ширно море
да си иде леле, ју Солуна.

Да си иде, ју Солуна
ју в’ чаршија леле, на сергија
да си купе леле, астурена
да си шие леле антерија.

Да и шие, антерија
д’лга, д’лга леле, ем широка
да се веје леле, до земјата
да ја гале леле, калдрмата.

Филка ќ’ онде, на орото
на орото леле, кукушкото
дек’ шо играт леле, с’л ергени
с’л ергени леле, кукушани.

Да ја видат, ергените
ергените леле, кукушките
да запукат леле, комшиите
комшиите леле, душманите.

Φίλκα μόμα μόλε μπόγκα

Φίλκα μόμα μόλε μπόγκα

ντα ια στόρε λέλε, έντνο πίλε

ντα πρελέτα λέλε, σσίρνο μόρε

ντα σι ίντε λέλε, ου Σολούνα.

Ντα σι ίντε, ου Σολούνα

ου τσσαρσσία λέλε, να σεργκία

ντα σι κούπε λέλε, αστουρένα

ντα σι σσίε λέλε αντερία.

Ντα σι σσίε, αντερία

ντ’λγκα ντ’λγκα λέλε, εμ σσιρόκα

ντα σι βέιε λέλε ντο ζεμιάτα

ντα ια γκάλε λέλε, κάλνταρμάτα.

Φίλκα κε όντε να ορότο

να ορότο λέλε, κουκουσσκότο

ντεκ σσο ίγκρατ λέλε, σαλ εργκένι

σαλ εργκένι λέλε, κουκουσσάνι.

Ντα ια βίντατ εργκενίτε

εργκενίτε λέλε, κουκουσσκίτε

ντα ζαπούκατ λέλε, κομσσιίτε

κομσσιίτε λέλε, ντουσσμανίτε.

Η κοπέλα Φίλκα παρακαλεί το Θεό

Η κοπέλα Φίλκα παρακαλεί το Θεό

να την κάνει ένα πουλί

να πετάξει την πλατιά θάλασσα

να παέι στο Σόλουν-Θεσσαλονίκη.

Να παέι στο Σόλουν-Θεσσαλονίκη

στον εμπορικό δρόμο, σε κατάστημα

να αγοράσει ύφασμα

να ράψει μακρύ φουστάνι.

Να ράψει μακρύ φουστάνι

μακρύ μακρύ και φαρδύ

να ανεμίζει ως τη γη

να χαϊδεύει το καλντερίμι.

Η Φίλκα θα πάει στο χορό

στο χορό το κιλκισιώτικο

όπου χορεύουν μόνο εργένηδες

μόνο εργένηδες, Κιλκισιώτες.

Να τη δούνε οι εργένηδες

οι εργένηδες, οι Κιλκισιώτες

να σκάσουν οι γείτονες

οι γείτονες, οι εχθροί.