ЧЛЕНОВИ  – ΤΣΣΛΕΝΟΒΙ

(ΑΡΘΡΑ)

Όπως έχουμε δει και σε προηγούμενο τεύχος της Нова Зора, τα άρθρα στη μακεδόνικη γλώσσα τοποθετούνται μετά το ουσιαστικό ή το επίθετο και όχι πριν (όπως στην ελληνική γλώσσα). Τα άρθρα, για αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο γένος ενικού, έχουν ως εξής:

• от  (машки род – αρσεν.γένος)
• та  (женски род – θηλ.γένος)
• то  (среден род – ουδέτ.γένος)

Ενώ στον πληθυντικό αριθμό, έχουν ως εξής:

• те  (машки род – αρσεν.γένος)
• те  (женски род – θηλ.γένος)
• та  (среден род – ουδ.γένος)

Επίσης, εκτός από τα определени членови – οπρεντέλενι τσσλένοβι (οριστικά άρθρα) που παρουσιάσαμε παραπάνω, υπάρχουν και τα неопределени членови – νεοπρεντέλενι τσσλένοβι (αόριστα άρθρα), τα οποία έχουν ως εξής:

Еден – έντεν (ένας), една – έντνα (μία), едно – έντνο (ένα).

Στα άρθρα αυτά ο πληθυντικός είναι κοινός – едни –έντνι (κάποιοι, κάποιες, κάποια)

Τα οριστικά άρθρα στη μακεδόνικη γλώσσα, όπως και στην ελληνική, τοποθετούνται μόνο όταν θέλουμε να προσδιορίσουμε ένα συγκεκριμένο ουσιαστικό ή επίθετο, ενώ όταν μιλάμε αόριστα για κάποιον ή για κάτι, τότε χρησιμοποιούμε τα αόριστα άρθρα, ή δεν χρησιμοποιούμε καθόλου άρθρα.

Пример – παράδειγμα ενικού αριθμού

Пријател – πρίατελ (φίλος),  пријателот – πριάτελοτ (ο φίλος), еден пријател – έντεν πρίατελ (ένας φίλος)

άντρας – маж (μαζζ) ,  ο άντρας – мажот (μάζζοτ) ,  ένας άντρας – еден маж ( έντεν μαζζ).

αδερφός – брат (μπρατ) , ο αδερφός – братот (μπράτοτ) , ένας αδερφός – еден брат (έντεν μπρατ)

γιαγια – баба (μπάμπα) , η γιαγιά – бабата (μπάμπατα) , μία γιαγιά – една баба (έντνα μπάμπα)

πόρτα – врата (βράτα) , η πόρτα – вратата (βράτατα) , μία πόρτα – една врата (έντνα βράτα)

χωριό – село (σέλο) , το χωριό – селото (σέλοτο) , ένα χωριό – едно село (έντνο σέλο)

παιδί – дете (ντέτε) ,  το παιδί – детето (ντέτετο) ,  ένα παιδί – едно дете (έντνο ντέτε)

Пример – παράδειγμα πληθυντικού αριθμού

Пријатели – πριάτελι (φίλοι), пријателите – πριατέλιτε (οι φίλοι), едни пријатели – έντνι πριάτελι (κάποιοι φίλοι)

Мажи – μάζζι (άντρες), мажите – μάζζιτε (οι άντρες), едни мажи – έντνι μάζζι (κάποιοι άντρες)

Баби – μπάμπι (γιαγιάδες), бабите – μπάμπιτε (οι γιαγιάδες), едни баби – έντνι μπάμπι (κάποιες γιαγιάδες)

Врати – βράτι (πόρτες), вратите – βράτιτε (οι πόρτες), едни врати – έντνι βράτι (κάποιες πόρτες)

Села – σέλα (χωριά), селата – σέλατα (τα χωριά), едни села – έντνι σέλα (κάποια χωριά)

Деца – ντέτσα (παιδιά), децата – ντέτσατα (τα παιδιά), едни деца – έντνι ντέτσα (κάποια παιδιά)

Ένας από τους βασικούς κανόνες της μακεδόνικης γραμματικής λέει ότι όσα ουσιαστικά καταλήγουν σε σύμφωνο (π.χ. пријател, учител, лекар, пат) είναι ουσιαστικά αρσενικού γένους και άρα λαμβάνουν άρθρο –от (пријателот, учителот, лекарот, патот). Όσα ουσιαστικά αρσενικού γένους καταλήγουν σε –ο (π.χ. татко, вујко, дедо), λαμβάνουν άρθρο –то (таткото, вујкото, дедото).

Τα ουσιαστικά θηλυκού γένους καταλήγουν σχεδόν όλα σε –а, ενώ αυτά του ουδέτερου γένους καταλήγουν συνήθως σε –о (село, место, дрво) ή και σε –е (дете, пиле, куче). Και στις δύο περιπτώσεις, προστίθεται το άρθρο –то (селото, местото, дрвото, детето, пилето, кучето).

Σε ότι αφορά τα επίθετα, στα θηλυκού και ουδέτερου γένους ισχύει ότι και στα ουσιαστικά, ενώ στα αρσενικού γένους, αντί –от, προσθέτουμε –иот. Δηλαδή :

Висок – βίσοκ (ψηλός), високиот – βισόκιοτ (ο ψηλός)

Висока – βίσοκα (ψηλή), високата – βισόκατα (η ψηλή)

Високо – βίσοκο (ψηλό), високото – βισόκοτο (το ψηλό)

Στη μακεδόνικη γλώσσα δεν δέχονται σε καμία περίπτωση άρθρα (οριστικά και αόριστα) τα κύρια ονόματα (Елена, Марија, Петар, Васил), όπως και τα τοπονύμια (Лерин, Германија, Вичо, Бистрица, Воден).

Реченици – ρετσσένιτσι (προτάσεις)

• Нај важни во селото беа претседателот, попот и даскалот – νάι βάζζνι βο σέλοτο μπέα πρετσεντάτελοτ, πόποτ ι ντάσκαλοτ – οι πιο σπουδαίοι στο χωριό ήταν ο πρόεδρος, ο παπάς και ο δάσκαλος
• И питата цела и кучето нарането – ι πίτατα τσέλα ι κούτσσετο ναράνετο – και η πίτα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο
• Утре ќе дојде еден пријател на кафе – ούτρε και ντόιντε έντεν πρίατελ να κάφε – αύριο θα έρθει ένας φίλος για καφέ
• Марија работи во Костур – Μάρια ράμποτι βο Κόστουρ – Η Μαρία δουλεύει στην Καστοριά

Στο μάθημα αυτό θα προσπαθήσουμε να δούμε ένα σύνολο λέξεων και φράσεων, σχετικών με το εκπαιδευτικό σύστημα, τα σχολεία, τα μαθήματα, τους εκπαιδευτικούς, τα σχολικά αντικείμενα και ορολογίες κ.α.

Έπειτα θα ακολουθήσει σύντομο κείμενο όπου θα χρησιμοποιούνται λέξεις από τους πίνακες. Το κείμενο θα δωθεί στη μακεδόνικη γλώσσα με μακεδόνικη και έπειτα με ελληνική γραφή. Μετάφραση δεν θα υπάρξει, με σκοπό να την κάνετε εσείς, χρησιμοποιώντας τις λέξεις των πίνακων και λέξεις από προηγούμενα τεύχη της Нова Зора.

СТЕПЕНИ НА ОБРАЗОВАНИЕ – ΒΑΘΜΙΔΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Основно образование – όσνοβνο ομπραζοβάνιε – βασική εκπαίδευση

Средно образование – σρέντνο ομπραζοβάνιε – μέση εκπαίδευση

Вишо образование – βίσσο ομπραζοβάνιε – ανώτερη εκπαίδευση

Високо образование – βίσοκο ομπραζοβάνιε – ανώτατη εκπαίδευση

Постдипломски студии – ποσντιπλόμσκι στούντιι – μεταπτυχιακές σπουδές

Докторски студии – ντόκτορσκι στούντιι – διδακτορικές σπουδές

ВИДОВИ УЧИЛИШТА – ΕΙΔΗ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

Градинка – γκράντινκα – νηπιοτροφείο

Забавиште – ζαμπάβισστε – νηπιαγωγείο

Основно училиште – όσνοβνο ουτσσίλισστε – βασικό (δημοτικό) σχολείο

Средно училиште – σρέντνο ουτσσίλισστε – μέσο (γυμνάσιο) σχολείο

Виша школа – βίσσα σσκόλα – ανώτερη σχολή

Факултет – φακουλτέτ – πανεπιστημιακή σχολή

Универзитет – ουνιβερζιτέτ – πανεπιστήμιο

Јавно – ιάβνο – δημόσιο

Приватно – πρίβατνο – ιδιωτικό

Државно – ντ΄ρζζαβνο – κρατικό

СПЕЦИЈАЛИЗИРАНИ УЧИЛИШТА

Техничко училиште – τέχνιτσσκο ουτσσίλισστε – τεχνικό σχολείο

Економско училиште – εκονόμσκο ουτσσίλισστε – οικονομικό σχολείο

Вечерно училиште – βέτσσερνο ουτσσίλισστε – εσπερινό σχολείο

Музичко училиште – μούζζιτσσκο ουτσσίλισστε – μουσικό σχολείο (ωδείο)

Полициска академија – πολίτσισκα ακαντέμια – αστυνομική ακαδημία

Академија за судии и обвинители – ακαντέμια ζα σούντιι ι ομπβινίτελι – ακαδημία δικαστών και εισαγγελέων

ОПШТИ ПРЕДМЕТИ – ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Математика – ματεμάτικα – μαθηματικά

Јазик – ιάζικ – γλώσσα

Странски јазик – στράνσκι ιάζικ – ξένη γλώσσα

Правопис – πράβοπις – ορθογραφία

Краснопис – κράσνοπις – καλλιγραφία

Физика – φίζικα – φυσική

Хемија – χέμια – χημεία

Историја – ιστόρια – ιστορία

Географија – γκεογκράφια – γεωγραφία

Билогија – μπιολόγκια – βιολογία

Веронаука – βερονάουκα – θρησκευτικά

Ликовно – λίκοβνο – καλές τέχνες

Социологија – σοτσιολόγκια – κοινωνιολογία

Филозофија – φιλοζόφια – φιλοσοφία

Физичко – φίζιτσσκο – γυμναστική

Музичко – μούζιτσσκο – μουσική

УЧИТЕЛИ – ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ

Негувател/ка – νεγκουβάτελ/κα – φροντιστής/ρια

Воспитувач/ка – βοσπίτουβατςς/κα – διαπαιδαγωγός

Учител/ка – ούτσσιτελ/κα – δάσκαλος/λα

Даскал/ица – ντάσκαλ/ιτσα – δάσκαλος/λα

Наставник/чка – νάσταβνικ/τσσκα – δάσκαλος/λα

Професор/ка – πρόφεσορ/κα – καθηγητής/τρια

Директор – ντιρέκτορ – διευθυντής

Асистент – ασιστέντ – βοηθός καθηγητή

Доцент – ντότσεντ – επίκουρος καθηγητής

Вонреден Професор – βόνρεντεν πρόφεσορ – έκτακτος καθηγητής

Редовен Професор – ρέντοβεν πρόφεσορ – τακτικός καθηγητής

Универзитетски Професор – ουνιβερζιτέτσκι πρόφεσορ – πανεπιστημιακός καθηγητής

УЧИЛИШНИ ПРЕДМЕТИ И ПОИМИ – ΣΧΟΛΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΕΣ

Училиште – ουτσσίλισστε – σχολείο

Клас – κλας – τάξη/αίθουσα

Клупа – κλούπα – θρανίο

Табла – τάμπλα – πίνακας

Молив – μόλιβ – μολύβι

Пенкало – πένκαλο – στυλό

Книга – κνίγκα – βιβλίο

Тетрадка – τετράντκα – τετράδιο

Острилка – όστριλκα – ξύστρα

Гума – γκούμα – σβύστρα

Чанта – τσσάντα – τσάντα

Помагала – πομάγκαλα – βοηθήματα

Линијар – λίνιαρ – χάρακας

Шестар – σσέσταρ – διαβήτης

Компјутер – κομπιούτερ – υπολογιστής

Часови – τσσάσοβι – ώρες μαθημάτων

Предмети – πρέντμετι – μαθήματα

Вежби – βέζζμπι – ασκήσεις

Испит – ίσπιτ – εξέταση

Оделение – οντελένιε – τάξη/έτος

Присуство – πρίσουστβο – παρουσία

Отсуство – ότσουστβο – απουσία

Оценка – ότσενκα – βαθμός

Одмор – όντμορ – (ξεκούραση) διάλειμμα

Сведителство – σβεντίτελστβο – ενδεικτικό/έλεγχος

Диплома – ντιπλόμα – δίπλωμα/πτυχίο

Награда – νάγκραντα – βραβείο

ГЛАГОЛИ – ΡΗΜΑΤΑ

Пишувам – πίσσουβαμ – γράφω

Учам – ούτσσαμ – μαθαίνω

Прашувам – πράσσουβαμ – ρωτάω

Студирам – στουντίραμ – σπουδάζω

Внимавам – βνίμαβαμ – δίνω προσοχή

Присуствувам – πρισούστβουβαμ – παρεβρίσκομαι

Отсуствувам – οτσούστβουβαμ – απουσιάζω

Завршувам – ζαβ΄ρσσουβαμ – τελειώνω

Дипломирам – ντιπλομίραμ – αποφοιτώ

Предавам – πρένταβαμ – διδάσκω

Испитувам – ισπίτουβαμ – εξετάζω

Моето име е Гордан. Имам дванаесет години и сум ученик на шестото оделение. Сум многу добар ученик и секој ден внимавам во училиште и ја учам дома мојата домашна работа. Во училиште имам добри учители кои ме учат многу работи за писмото, јазикот, човекот, животот… Кога ќе завршам со основното и средно образование, сакам да студирам на факултет и да станам правник. Ме бендисува да работам како адвокат или судија. Но тоа во иднина. Сега ми се доста предметите како историја и географија. Здраво сега и се гледаме друг пат. Одам да учам.

Μόετο ίμε ε Γκόρνταν. Ίμαμ ντβανάεσετ γκόντινι ι σουμ ούτσσενικ να σσέστοτο οντελένιε. Σουμ μνόγκου ντόμπαρ ούτσσενικ ι σέκοϊ ντεν βνίμαβαμ βο ουτσσίλισστε ι ια ούτσσαμ ντόμα μόιατα ντόμασσνα ράμποτα. Βο ουτσσίλισστε ίμαμ ντόμπρι ουτσσίτελι κόι με ούτσσατ μνόγκου ράμποτι ζα πίσμοτο, ιάζικοτ, τσσόβεκοτ, ζζίβοτοτ… Κόγκα κε ζάβρσσαμ σο οσνόβνοτο ι σρέντνο ομπραζοβάνιε, σάκαμ ντα στουντίραμ να φακουλτέτ ι ντα στάναμ πράβνικ. Με μπεντίσουβα ντα ράμποταμ κάκο αντβοκάτ ίλι σούντια. Νο τόα βο ίντνινα. Σέγκα μι σε ντόστα πρεντμέτιτε κάκο ιστόρια ι γκεογκράφια. Ζντράβο σέγκα ι σε γκλένταμε ντρουγκ πατ. Όνταμ ντα ούτσσαμ.

ЧОВЕК  – ΑΝΘΡΩΠΟΣ

НАДВОРЕШНИ И ВНАТРЕШНИ КАРАКТЕРИСТИКИ

ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Сите луѓе на оваа планета, се или треба да бидат еднакви, со исти права и можности за живеење и унапредување, без разлика на националност, бојата на кожата, пол, вера, јазик итн.(σίτε λούγκιε να οβάα πλανέτα, σε ίλι τρέμπα ντα μπίντατ έντνακβι, σο ίστι πράβα ι μόζζνοστι ζα ζζιβέενιε ι ουναπρεντούβανιε, μπεζ ράζλικα να νατσιονάλνοστ, μπόιατα να κόζζατα, πολ, βέρα, ιάζικ ιτν. – όλοι οι άνθρωποι σε αυτόν τον πλανήτη, είναι ή θα έπρεπε να είναι ισότιμοι, με ίδια δικαιώματα και δυνατότητες ζωής και προόδου, ανεξαρτήτως εθνικότητας, χρώμματος δέρματος, φύλου, θρησκείας, γλώσσας κτλ.).

Еден човек  може да биде

(έντεν τσσόβεκ μόζζε ντα μπίντε-ένας άνθρωπος  μπορεί να είναι):

Машки пол – μάσσκι πολ – αρσενικό φύλο

Женски пол – ζζένσκι πολ – θηλυκό φύλο

Маж – μαζζ – άντρας

Жена – ζζένα – γυναίκα

Девојка – ντεβόικα – κοπέλα

Чупа – τσσούπα – κορίτσι

Мома – μόμα – κορίτσι / κοπέλα

Машко дете – μάσσκο ντέτε – αγόρι

Момче – μόμτσσε – αγόρι

Да има (ντα ίμα-να έχει):

Боја на кожа – μπόια να κόζζα – χρώμα δέρματος

Бела – μπέλα – λευκό

Црна - τσρνα – μαύρο

Жолта – ζζόλτα – κίτρινο

Црвена – τσρβενα – κόκκινο

Кафеава – καφεάβα – καφέ

Боја на коса – μπόια να κόσα – χρώμα μαλλιών

Бела – μπέλα – λευκό

Руса – ρούσα – ξανθό

Црна – τσρνα – μαύρο

Кафеава – καφεάβα – καφέ

Сива – σίβα – γκρι

или да е… ќелав – ίλι ντα ε κέλαβ – ή να είναι φαλακρός

Боја на очи – μπόια να ότσσι – χρώμα ματιών

Кафеава – καφεάβα – καφέ

Црна – τσρνα – μαύρο

Сина – σίνα – γαλάζιο

Зелена – ζέλενα – πράσινο

Безбојна – μπέζμποϊνα – άχρωμο

со или без очила – σο ίλι μπεζ ότσσιλα – με ή χωρίς γυαλιά

со или без контактни леќи – σο ίλι μπεζ κόντακτνι λέκιι – με ή χωρίς φακούς επαφής

Исто така, може да биде (ίστο τάκα, μόζζε ντα μπίντε – επίσης, μπορεί να είναι):

Дебел – ντέμπελ – χοντρός

Слаб – σλαμπ – αδύνατος

Предебел – πρέντεμπελ – παχύσαρκος

Неухранет – νεούχρανετ – ατροφικός

Соодветен – σοόντβετεν – κατάλληλος

Висок – βίσοκ – ψηλός

Низок – νίζοκ – κοντός

Среден – σρέντεν – μέτριος

Џин – τζζιν – γίγαντας

Џуџе – τζζούτζζε – νάνος

Бебе – μπέμπε – μωρό

Дете – ντέτε – παιδί

Пубертетлија – πουμπερτέτλια – έφοιβος

Млад – μλαντ – νέος

Стар – σταρ – γέρος

Средновечен – σρεντνοβέτσσεν – μεσήλικας

Малолетен – μαλολέτεν – ανήλικος

Полнолетен – πολνολέτεν – ενήλικας

Убав – ούμπαβ – ωραίος

Личен – λίτσσεν – όμορφος

Грд – γκ΄ρντ – άσχημος

Нормален – νόρμαλεν – κανονικός

Сладок – σλάντοκ – γλυκός

Симпатичен – σιμπάτιτσσεν – συμπαθητικός

Антипатичен – αντιπάτιτσσεν – αντιπαθητικός

Внатрешно може да биде (βνάτρεσσνο μόζζε ντα μπίντε – εσωτερικά μπορεί να είναι):

Добар – ντόμπαρ – καλός

Лош – λοςς – κακός

Прекрасен – πρέκρασεν – θαυμάσιος

Топол – τόπολ – θερμός

Студен – στούντεν – ψυχρός

Паметен – πάμετεν – έξυπνος

Умен – ούμεν – φρόνιμος

Глуп – γκλουπ – χαζός

Итар – ίταρ – πονηρός

Оптимист – οπτιμίστ – αισιόδοξος

Песимист – πεσιμίστ – απαισιόδοξος

Милостив – μίλοστιβ – καλοσυνάτος

Духовит – ντούχοβιτ – πνευματώδης

Смешен – σμέσσεν – αστείος

Дружељубив – ντρουζζελιούμπιβ – κοινωνικός

Љубовџија – λιουμπόβτζζια – ερωτιάρης

Воспитан – βόσπιταν – διαπαιδαγωγημένος

Културен – κούλτουρεν – πολιτισμένος

Среќен – σρέκιεν – ευτυχής

Несреќен – νέσρεκιεν – δυστυχής

Тажен – τάζζεν – θλιμμένος

Радосен – ράντοσεν – χαρούμενος

Работлив – ράμποτλιβ – εργατικός

Мрзлив – μ΄ρζλιβ – τεμπέλης

Образовен – ομπράζοβεν – μορφωμένος

Неписмен – νέπισμεν – αγράμματος

Јазичар – ιάζζιτσσαρ – πολύγλωτος

ГОДИНА / ВРЕМЕ  - ΕΤΟΣ / ΧΡΟΝΟΣ

Годината има четири годишни времиња, дванаесет месеци, пеесет и две седмици, триста шеесет и пет денови. Секое годишно време содржи три месеци. Секој месец има триесет или триесет и еден ден, освен месецот Фебруари кој има обично дваесет и осум дена. Секоја седмица има седум денови и секој ден има дваесет и четири часа. Секој час има шеесет минути и секоја минута има шеесет секунди. Исто така денот се дели на утро, пладне, вечер и ноќ. Времето се дели на сегашност, минато и иднина и се мери на секунди, минути, часа, денови, седмици, месеци, години, децении, векови и милениуми. Времето е безконечно.

Γκοντίνατα ίμα τσσέτιρι γκόντισσνι βρέμινια, ντβανάεσετ μέσετσι, πέεσετ ι ντβε σέντμιτσι, τρίστα σσέεσετ ι πετ ντένοβι. Σέκοε γκόντισσνο βρέμε σόντ΄ρζζι τρι μέσετσι. Σέκοϊ μέσετς ίμα τρίεσετ ίλι τρίεσετ ι έντεν ντεν, όσβεν μέσετσοτ Φεμπρουάρι κόι ίμα όμπιτσσνο ντβάεσετ ι όσουν ντένα. Σέκοϊα σέντμιτσα ίμα σέντουμ ντένοβι ι σέκοϊ ντεν ίμα ντβάεσετ ι τσσέτιρι τσσάσα. Σέκοϊ τσσάς ίμα σσέεσετ μίνουτι ι σέκοϊα μίνουτα ίμα σσέεσετ σέκουντι. Ίστο τάκα, ντένοτ σε ντέλι να ούτρο, πλάντνε, βέτσσερ ι νοκ. Βρέμετο σε ντέλι να σέγκασσνοστ, μίνατο ι ίντνινα ι σε μέρι να σέκουντι, μίνουτι, τσσάσα, ντένοβι, σέντμιτσι, μέσετσι, γκόντινι, ντετσένιι, βέκοβι ι μιλενίουμι. Βρέμετο ε μπεζκόνετσσνο.

Το έτος έχει τέσσερις εποχές, δώδεκα μήνες, πενήντα δύο εβδομάδες, τριακόσιες εξήντα πέντε μέρες. Κάθε εποχή περιέχει τρεις μήνες. Κάθε μήνας έχει τριάντα ή τριαντα μία ημέρες, εκτός από το μήνα Φεβρουάριο, ο οποίος έχει συνήθως εικοσι οχτώ μέρες. Κάθε εβδομάδα έχει εφτά μέρες και κάθε μέρα έχει είκοσι τέσσερις ώρες. Κάθε ώρα έχει εξήντα λεπτά και κάθε λεπτό έχει εξήντα δευτερόλεπτα. Επίσης, η μέρα χωρίζεται σε πρωί, μεσημέρι, βράδι και νύχτα. Ο χρόνος χωρίζεται σε παρόν, παρελθόν και μέλλον και μετριέται σε δευτερόλεπτα, λεπτά, ώρες, μέρες, εβδομάδες, μήνες, έτη, δεκαετίες, αιώνες και χιλιετηρίδες. Ο χρόνος είναι άπειρος.

ГОДИШНИ ВРЕМИЊА – ΕΠΟΧΕΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ

• Пролет  -  πρόλετ  -  άνοιξη
• Лето  -  λέτο  -  καλοκαίρι
• Есен  -  έσεν  -  φθινόπωρο
• Зима  -  ζίμα  -  χειμώνας

МЕСЕЦИ (НОВИ ЛАТИНСКИ ИМИЊА)  – ΜΗΝΕΣ (ΝΕΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ)

• Јануари  -  ιανουάρι  -  ιανουάριος
• Фебруари  -  φεμπρουάρι  –  φεβρουάριος
• Март  -  μάρτ  -  μάρτιος
• Април  -  άπριλ  -  απρίλιος
• Мај  -  μάι  -  μάιος
• Јуни  -  ιούνι  -  ιούνιος
• Јули  -  ιούλι  -  ιούλιος
• Август  -  άβγκουστ  -  αύγουστος
• Септември  -  σεπτέμβρι  -  σεπτέμβριος
• Октомври  -  οκτόμβρι  -  οκτώβριος
• Ноември  -  νοέμβρι  -  νοέμβριος
• Декември  -  ντεκέμβρι  -  δεκέμβριος

МЕСЕЦИ (СТАРИ МАКЕДОНСКИ ИМИЊА)  – ΜΗΝΕΣ (ΠΑΛΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ)

• Коложег  -  κόλοζζεγκ  -  Ιανουάριος
• Сечко  -  σέτσσκο  -  φεβρουάριος
• Цутар  -  τσούταρ  -  μάρτιος
• Тревен  -  τρέβεν  -  απρίλιος
• Косар  -  κόσαρ  -  μάιος
• Жетвар  -  ζζέτβαρ  -  ιούνιος
• Златец  -  ζλάτετς  -  ιούλιος
• Житар  -  ζζίταρ  -  αύγουστος
• Гроздобер  -  γκρόζντομπερ  -  σεπτέμβριος
• Листопад  -  λίστοπαντ  -  οκτώβριος
• Студен  -  στούντεν  -  νοέμβριος
• Снежник  -  σνέζζνικ  -  δεκέμβριος

ДЕНОВИ НА СЕДМИЦАТА  – ΗΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

• Недела  -  νέντελα  -  Κυριακή
• Понеделник  -  πονέντελνικ  -  Δευτέρα
• Вторник  -  βτόρνικ  -  Τρίτη
• Среда  -  σρέντα  -  Τετάρτη
• Четврток  -  τσσέτβρτοκ  -  Πέμπτη
• Петок  -  πέτοκ  -  Παρασκευή
• Сабота  -  σάμποτα  -  Σάββατο

ВРЕМЕ  – ΧΡΟΝΟΣ

• Миг  -  μιγκ  -  στιγμή
• Секунда  -  σέκουντα  -  δευτερόλεπτο
• Минута  -  μίνουτα  -  λεπτό
• Час  -  τσσας  -  ώρα
• Саат  -  σάατ  -  ώρα
• Ден  -  ντεν  -  ημέρα
• Седмица  -  σέντμιτσα  -  εβδομάδα
• Недела  -  νέντελα  -  εβδομάδα
• Месец  -  μέσετς  -  μήνας
• Семестар  -  σεμέσταρ  -  εξάμηνο
• Полугодие  -  πολουγκόντιε  -  εξάμηνο
• Година  -  γκόντινα  –  έτος
• Деценија  -  ντετσένια  -  δεκαετία
• Век  -  βεκ  -  αιώνας
• Милениум  -  μιλένιουμ  -  χιλιετηρίδα
• Безконечност  -  μπεζκόνετσσνοστ  -  άπειρο
• Минато  -  μίνατο  -  παρελθόν
• Сегашност  -  σέγκασσνοστ  -  παρόν
• Иднина  -  ίντνινα  -  μέλλον

ПОГОВОРКИ ЗА ВРЕМЕТО  – ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΟΝΟ

• Времето си врви, нам ни се куси  -  βρέμετο σε β΄ρβι, οντ νας σε κούσι  -  ο χρόνος παιρνά, από μας μειώνεται
• Времето е најдобриот лекар  -  βρέμετο ε νάιντόμπριοτ λέκαρ  -  ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός
• Си изгуби минута ќе изгубиш и час  -  σι ίζγκουμπι μίνουτα κε ίζγκουμπιςς ι τσσας  -  έχασες λεπτό, θα χάσεις και ώρα
• На младите времето се влечи, на старите трча  -  να μλάντιτε βρέμετο σε βλέτσσι, να στάριτε τ΄ρτσσα  -  στους νέους ο χρόνος σέρνεται, στους γέρους τρέχει
• Броените денови минуваат брзо  -  μπροένιτε ντένοβι μινούβαατ μπ΄ρζο  -  οι μετρημένες μέρες παιρνούν γρήγορα

Со времето и сламата и мушмулите зреат  -  σο βρέμετο ι σλάματα ι μουσσμούλιτε ζρέατ  -  με τον χρόνο και το άχυρο και τα μούσμουλα ωριμάζουν

Παρακάτω παραθέτονται τρόποι σύστασης ερώτησης στη μακεδόνικη γλώσσα και σχετικοί τρόποι σύστασης απάντησης. Παρουσιάζονται σε еднина и множина (εντνίνα ι μνοζζίνα / ενικό και πληθυντικό), όπως και με ελληνικούς χαρακτήρες και κατάλληλη μετάφραση. Για κάποιες από τις λέξεις-τρόπους της μακεδόνικης γλώσσας δεν υπάρχουν αντίστοιχες στην ελληνική και για το λόγο αυτό θα μεταφράζονται περιφραστικά.

Кој треба да дојде утре со мене? –Треба да дојде со тебе мојата сестра
Κόι τρέμπα ντα ντόιντε ούτρε σο μένε; -Τρέμπα ντα ντόιντε σο τέμπε μόιατα σέστρα
Ποιός πρέπει να έρθει αύριο με μένα; -Πρέπει να έρθει με σένα η αδερφή μου

Кого чекаме толку време? –Го чекаме учителот
Κόγκο τσσέκαμε τόλκου βρέμε; -Γκο τσσέκαμε ουτσσίτελοτ
Ποιόν περιμένουμε τόσο καιρό ; -Περιμένουμε το δάσκαλο

Какво кафе сакаш? –Сакам благо кафе со шеќер
Κάκβο κάφε σάκαςς; -Σάκαμ μπλάγκο κάφε σο σσέκερ
Τί καφέ θέλεις; -Θέλω γλυκό καφέ με ζάχαρη

Колкава куќа имаш? –Имам мала куќа, но многу убава
Κόλκαβα κούκια ίμαςς; -Ίμαμ μάλα κούκια, νο μνόγκου ούμπαβα
Πόσο μεγάλο σπίτι έχεις; -Έχω μικρό σπίτι, αλλά πολύ ωραίο

Чиј дете си? –Сум дете на Петре
Τσσίι ντέτε σι; -Σουμ ντέτε να Πέτρε
Ποιανού παιδί είσαι ; -Είμαι παιδί του Πέτρε

Што сакаш да правиш? –Сакам да напишам едно писмо
Σστο σάκαςς ντα πράβιςς; -Σάκαμ ντα νάπισσαμ έντνο πίσμο
Τί θέλεις να κάνεις; -Θέλω να γράψω ένα γράμμα

Кога спиеш навечер? Легнувам околу 11 часот
Κόγκα σπίεςς νάβετσσερ; -Λέγκνουβαμ όκολου 11 τσσάσοτ
Πότε κοιμάσαι το βράδυ; -Ξαπλώνω περίπου στις 11 η ώρα

Каде/Дека живее твојата фамилија? –Мојата фамилија живее во странство
Κάντε/Ντέκα ζζίβεε τβόιατα φαμίλια; -Μόιατα φαμίλια ζζίβεε βο στράνστβο
Πού ζει η οικογένειά σου; -Η οικογένειά μου ζει στο εξωτερικό

Колку години имаш? –Имам десет години
Κόλκου γκόντινι ίμαςς; -Ίμαμ ντέσετ γκόντινι
Πόσο χρονών είσαι; -Είμαι δέκα χρονών

Како се вика брат ти? Брат ми се вика Павле
Κάκο σε βίκα μπρατ τι; -Μπρατ μι σε βίκα Πάβλε
Πώς λέγεται ο αδερφός σου; -Ο αδερφός μου λέγεται Πάβλε

Σ΄αυτό το μάθημα θα παρουσιάσουμε σύνολα λέξεων, σχετικών με την έννοια της οικογένειας, όπως και μικρά κείμενα σχετικά με το θέμα μας, τα οποία θα είναι γραμμένα στη μακεδόνικη γλώσσα, με μακεδόνικη γραφή και θα ακολουθεί μετάφραση στην ελληνική γλώσσα. Εσείς θα πρέπει πλέον να τα διαβάσετε στα μακεδόνικα, επειδή δεν θα υπάρχει κείμενο στα μακεδόνικα με ελληνική γραφή.

Η οικογένεια στα μακεδόνικα λέγεται сејмество-σέιμεστβο, αλλά αρκετά συχνά χρησιμοποιήται και η λέξη фамилија-φαμίλια.

ИМЕНКИ ВО ВРСКА СО СЕЈМЕСТВОТО

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

• Мајка – μάικα – μητέρα
• Мама – μάμα – μαμά
• Татко – τάτκο – πατέρας
• Тато – τάτο – μπαμπάς
• Дете – ντέτε – παιδί
• Син – σιν – γιος
• Ќерка – κέρκα – κόρη
• Брат – μπρατ – αδερφός
• Сестра – σέστρα – αδερφή
• Дедо – ντέντο – παππούς
• Баба – μπάμπα – γιαγιά
• Внук – βνουκ – εγγονός
• Внука – βνούκα – εγγονή
• Внук од брат/сестра – βνουκ οντ μπρατ-σέστρα – ανηψιός
• Внука од брат/сеста – βνούκα οντ μπρατ-σέστρα – ανηψιά
• Братучед – μπράτουτσσεντ – ξάδερφος
• Братучедка – μπρατούτσσεντκα – ξαδέρφη
• Тетин – τέτιν – θείος (άντρας της αδερφής της μητέρας ή του πατέρα)
• Тетка – τέτκα – θεία (αδερφή της μητέρας ή του πατέρα)
• Вујко – βούικο – θείος (αδερφός της μητέρας)
• Вујна – βούινα – θεία (γυναίκα του αδερφού της μητέρας)
• Стрико – στρίκο – θείος ( αδερφός του πατέρα)
• Стрина – στρίνα – θεία (γυναίκα του αδερφού του πατέρα)
• Прадедо – πράντεντο – προπαππούς
• Прабаба – πράμπαμπα – προγιαγιά
• Зет – ζετ – γαμπρός
• Снаа – σνάα – νύφη
• Свекор – σβέκορ – πεθερός (για τη γυναίκα)
• Свекрва – σβέκ΄ρβα – πεθερά (για τη γυναίκα)
• Тес – τες – πεθερός (για τον άντρα)
• Тешта – τέσστα – πεθερά (για τον άντρα)
• Јатрва – ιάτ΄ρβα – συννυφάδα
• Шура – σσούρα – κουνιάδος
• Балтаска – μπαλτάσκα – κουνιάδα
• Кум – κουμ – κουμπάρος
• Кума – κούμα – κουμπάρα
• Нунко – νούνκο – νονός
• Нунка – νούνκα – νονά
• Сој – σόι – σόι
• Роднина – ρόντνινα – συγγενής
• Брак – μπρακ – γάμος (η νομική πράξη)
• Свадба – σβάντμπα – γάμος (το γλέντι και τα έθιμα)
• Армас – άρμας – αρραβώνας
• Веридба – βέριντμπα – αρραβώνας
• Крштевка – κ΄ρσστεβκα – βαπτίσια
• Кумство – κούμστβο – κουμπαριό

ТЕКСТОВИ  – ΚΕΙΜΕΝΑ

Јас се викам Елена. Јас сум мајка на две деца. Мојата ќерка се вика Ристана.  Ристана има 10 години и има кафена коса. Ристана има брат помал од неа, кој  има четири години и се вика Младен. Ние имаме и една мачка и се вика Матилда. Мажот ми, таткото на децата, работи цел ден. Блиску до нас живеат бабите и дедовците и така се гледаме често. Другите роднини живеат во други градови и села и се гледаме само за празници. Јас имам три сестри и мажот ми двајца браќа. Така, нашите деца имаат многу братучеди и братучедки и секогаш организираат посети и прошетки за да се дружат.

Το όνομα μου ειναι Έλενα. Είμαι μητέρα δύο παιδιών. Το όνομα της κόρης μου είναι Ρίστανα. Η Ρίστανα είναι 10 χρονών και έχει καφέ μαλλιά. Η Ρίστανα έχει έναν αδελφό μικρότερό της, ο οποίος είναι 4 χρονών και το όνομά του είναι Μλάντεν. Έχουμε και μια γάτα και το όνομά της είναι Ματίλντα. Ο άντρας μου, ο πατέρας των παιδιών, δουλεύει όλη μέρα. Κοντά σε μας ζουν οι γιαγιάδες και οι παππούδες και έτσι βλεπόμαστε συχνά. Οι άλλοι συγγενείς ζουν σε άλλες πόλεις και χωριά και βλεπόμαστε μόνο σε γιορτές. Εγώ έχω τρεις αδερφές και ο άντρας μου δύο αδερφούς. Έτσι, τα παιδιά μας έχουν πολλούς ξάδερφους και ξαδέρφες και πάντοτε οργανώνουν επισκέψεις και εκδρομές για να κάνουν παρέα.

1. Мајка ми е најдобрата мајка на светот – Η μητέρα μου είναι η καλύτερη μητέρα του κόσμου.

2. Татко ми е многу добар во својата работа – Ο πατέρας μου είναι πολύ καλός στην δουλεία του.

3. Баба ми ги прави најдобрите благи – Η γιαγιά μου είναι η καλύτερη μαγείρισσα

4. Дедо ми ми купува најубави играчки – Ο παππούς μου, μου αγοράζει τα ομορφότερα παιχνίδια.

5. Брат ми има нови чорапи – Ο αδελφός μου έχει καινούριες κάλτσες.

6. Керка ми е многу добра по математика – Η κόρη μου είναι καλή στα μαθηματικά.

7. Сестра ми најмногу ја бендисува црвената боја – Στην αδελφή μου της αρέσει πολύ το κόκκινο χρώμα

8. Син ми најмногу сака да игра со мачката – Ο γιος μου θέλει πολύ να παίζει με την γάτα.

9. Внук ми има кафеава коса – Ο ανηψιός μου έχει καφέ μαλλιά.

10. Внука ми има сини очи – Η ανηψιά μου έχει γαλανά μάτια.

ОСНОВНИ ГЛАГОЛИ  – ΒΑΣΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ

Σε προηγούμενα μαθήματα είδαμε τον τρόπο δημιουργίας των χρόνων сегашно време-σέγκασσνο βρέμε (ενεστώτας), несвршено минато време-νέσβρσσενο μίνατο βρέμε (παρατατικός), несвршено идно време-νέσβρσσενο ίντνο βρέμε (εξακολουθητικός μέλλοντας) και минатите времиња-μινάτιτε βρέμινια (παρελθοντικοί χρόνοι) των τεσσάρων βασικών ρημάτων της μακεδόνικης γλώσσας (имам-ίμαμ-έχω, знам-ζναμ-ξέρω, сакам-σάκαμ-θέλω, сум-σουμ-είμαι).

Στο μάθημα αυτό θα δούμε τον свршено идно време-σβρσσενο ίντνο βρέμε-στιγμιαίο μέλλοντα των τεσσάρων αυτών βασικών ρημάτων της μακεδόνικης γλώσσας, όπως και προτάσεις-παραδείγματα σχετικά με το αντικείμενο και επίσης λέξεις και φράσεις σχετικές με το μέλλον.

Όπως στην ελληνική γλώσσα, έτσι και στη μακεδόνικη, οι βασικοί τύποι μελλοντικού χρόνου ρημάτων είναι δύο. Несвршено идно време-νέσβρσσενο ίντνο βρέμε-εξακολουθητικός μέλλοντας και свршено идно време-σβρσσενο ίντνο βρέμε-στιγμιαίος μέλλοντας. Με το несвршено идно време-εξακολουθητικό μέλλοντα, παρουσιάζουμε πράξη η οποία θα συμβεί στο μέλλον και θα διαρκέσει περισσότερο π.χ. ќе пеам-κε πέαμ-θα τραγουδάω, ενώ με το свршено идно време-στιγμιαίο μέλλοντα, παρουσιάζουμε πράξη η οποία θα συμβεί στο μέλλον και θα διαρκέσει ένα συγκεκριμένο μικρό χρονικό διάστημα, μία στιγμή π.χ. ќе испеам-κε ίσπεαμ-θα τραγουδήσω.

Στην ελληνική γλώσσα, ένα από αυτά τα τέσσερα ρήματα δημιουργεί και τους δύο μελλοντικούς χρόνους (θα θέλω-θα θελήσω), ενώ τα υπόλοιπα έχουν ένα μελλοντικό χρόνο (θα είμαι, θα κάνω, θα έχω). Στη μακεδόνικη γλώσσα, μόνο ένα ρήμα δεν δημιουργεί και τους δύο μέλλοντες (ќе имам-κε ίμαμ-θα έχω), ενώ όλα τα υπόλοιπα δημιουργούν και τους δύο μέλλοντες.

Ο τρόπος παρουσιάζεται παρακάτω:

Сегашно време                несвршено идно време свршено идно време

Ενεστώτας                       εξακολουθητικός μέλλοντας                          στιγμιαίος μέλλοντας

Сум – σουμ – είμαι                         ќе сум – κε σουμ – θα είμαι               ќе бидам – κε μπίνταμ – θα είμαι

Си – σι – είσαι                               ќе си – κε σι – θα είσαι                      ќе бидеш – κε μπίντεςς – θα είσαι

Е – ε – είναι                                    ќе е – κε ε – θα είναι                          ќе биде – κε μπίντε – θα είναι

Сме – σμε – είμαστε                     ќе сме – κε σμε – θα είμαστε            ќе бидеме – κε μπίντεμε – θα είμαστε

Сте – στε – είστε                           ќе сте – κε στε – θα είστε                  ќе бидете – κε μπίντετε – θα είστε

Се – σε – είναι                              ќе се – κε σε – θα είναι                      ќе бидат – κε μπίντατ – θα είναι

Имам – ίμαμ – έχω                      ќе имам – κε ίμαμ – θα έχω               ќе имам – κε ίμαμ – θα έχω

Имаш – ίμαςς – έχεις                   ќе имаш – κε ίμαςς – θα έχεις           ќе имаш – κε ίμαςς – θα έχεις

Има – ίμα – έχει                           ќе има – κε ίμα – θα έχει                   ќе има – κε ίμα – θα έχει

Имаме – ίμαμε – έχουμε             ќе имаме – κε ίμαμε – θα έχουμε      ќе имаме – κε ίμαμε – θα έχουμε

Имате – ίματε – έχετε                  ќе имате – κε ίματε – θα έχετε          ќе имате – κε ίματε – θα έχετε

Имаат – ίμαατ – έχουν                ќе имаат – κε ίμαατ – θα έχουν         ќе имаат – κε ίμαατ – θα έχουν

Правам – πράβαμ – κάνω           ќе правам – κε πράβαμ – θα κάνω         ќе направам – κε νάπραβαμ – θα κάνω

Правиш – πράβιςς – κάνεις         ќе правиш – κε πράβιςς – θα κάνεις       ќе направиш – κε νάπραβιςς – θα κάνεις

Прави – πράβι – κάνει                 ќе прави – κε πράβι – θα κάνει                ќе направи – κε νάπραβι – θα κάνει

Правиме –πράβιμε – κάνουμε     ќе правиме – κε πράβιμε – θα κάνουμε   ќе направиме – κε ναπράβιμε – θα κάνουμε

Правите – πράβιτε – κάνετε       ќе правите – κε πράβιτε – θα κάνετε        ќе направите – κε ναπράβιτε – θα κάνετε

Прават – πράβατ – κάνουν        ќе прават – κε πράβατ – θα κάνουν          ќе направат – κε νάπραβατ – θα κάνουν

Сакам – σάκαμ – θέλω              ќе сакам – κε σάκαμ – θα θέλω               ќе посакам – κε πόσακαμ – θα θελήσω

Сакаш – σάκαςς – θέλεις           ќе сакаш – κε σάκαςς – θα θέλεις            ќе посакаш – κε πόσακαςς – θα θελήσεις

Сака – σάκα – θέλει                   ќе сака – κε σάκα – θα θέλει                    ќе посака – κε πόσακα – θα θελήσει

Сакаме – σάκαμε – θέλουμε     ќе сакаме – κε σάκαμε – θα θέλουμε      ќе посакаме – κε ποσάκαμε – θα θελήσουμε

Сакате – σάκατε – θέλετε          ќе сакате – κε σάκατε – θα θέλετε          ќе посакате – κε ποσάκατε – θα θελήσετε

Сакаат – σάκαατ – θέλουν        ќе сакаат – κε σάκαατ – θα θέλουν         ќе посакаат – κε ποσάκαατ – θα θελήσουν

Λέξεις-φράσεις σχετικές με το μέλλοντα

• После – πόσλε – μετά
• Сетне – σέτνε – ύστερα
• Потоа – πότοα – έπειτα
• Утре – ούτρε – αύριο
• Задутре – ζάντουτρε – μεθάυριο
• Подоцна – πόντοτσνα – αργότερα
• Некогаш – νέκογκαςς – κάποτε
• Догодина – ντογκόντινα – του χρόνου
• Другпат – ντρούγκπατ – άλλη φορά
• Во иднина – βο ίντνινα – στο μέλλον
• Понатаму – πονάταμου – παραπέρα
• Следниот месец – σλέντνιοτ μέσετς – τον επόμενο μήνα
• За неколку дена  – ζα νέκολκου ντένα – σε μερικές μέρες
• Кога ке пораснам – κόγκα κε πόρασναμ – όταν θα μεγαλώσω
• Кога ке остарам – κόγκα κε όσταραμ – όταν θα γεράσω

Реченици  – Προτάσεις

Το πρώτο μέρος της πρότασης είναι στο несвршено идно време-νέσβρσσενο ίντνο βρέμε (εξακολουθητικό μέλλοντα) και το δεύτερο μέρος είναι στο свршено идно време-σβρσσενο ίντνο βρέμε (στιγμιαίο μέλλοντα).

• Цел живот ќе сум добар човек. Утре ќе бидам дома. – Τσελ ζζίβοτ κε σουμ ντόμπαρ τσσόβεκ. Ούτρε κε μπίνταμ ντόμα. – Όλη τη ζωή θα είμαι καλός άνθρωπος. Αύριο θα είμαι σπίτι.
• Ти, кога ќе пораснеш, ќе имаш многу пријатели. – Τι, κόγκα κε πόρασνεςς, κε ίμαςς μνόγκου πριάτελι. – Εσύ, όταν θα μεγαλώσεις, θα έχεις πολλούς φίλους.
• Ние не правиме ништо цел ден, но утре ќе направиме една прошетка. – Νίε νε πράβιμε νίσστο τσελ ντεν, νο ούτρε κε ναπράβιμε έντνα πρόσσετκα. – Εμείς δεν κάνουμε τίποτα όλη τη μέρα, αλλά αύριο θα κάνουμε μια βόλτα.
• Фана и Петар,  утре ќе сакате да јадете јаболка? Не, нема да сакаме. Кога ќе посакаме ќе ти кажеме. – Φάνα ι Πέταρ, ούτρε κε σάκατε ντα ιάντετε ιάμπολκα; Νε, νέμα ντα σάκαμε. Κόγκα κε ποσάκαμε κε τι κάζζεμε. – Φάνα και Πέταρ, αύριο θα θέλετε να φάτε μήλα; Όχι, δεν θα θέλουμε. Όταν θα θελήσουμε, θα σου πούμε.

ОСУМНАЕСЕТТИ ЧАС   – ΔΕΚΑΤΟ ΟΓΔΟΟ ΜΑΘΗΜΑ

БРОЕВИ  – ΑΡΙΘΜΟΙ

Οι αριθμοί στη μακεδόνικη γλώσσα χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν ποσότητα. Έχουν τρία γένη (αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο) και παρουσιάζονται σε περισσότερους τύπους, των οποίων οι βασικότεροι είναι οι Основни Броеви-Όσνοβνι Μπρόεβι (Βασικοί Αριθμοί) και οι Редни Броеви-Ρέντνι Μπρόεβι (τακτικά αριθμητικά). Το γένος των αριθμών εξαρτάται από το γένος των ουσιαστικών που ακολουθούν.

Παρακάτω παρουσιάζονται πίνακες με τους αριθμούς 1-10, δεκάδες, εκατοντάδες, χιλιάδες, εκατομμύρια, τακτικά αριθμητικά  και τα αριθμητικά σύμβολα.

Еден,една,едно – έντεν,έντνα, έντνο – ένας, μία, ένα

Два,две,две – ντβα,ντβε,ντβε – δύο,δύο,δύο

Три,три,три – τρι,τρι,τρι – τρεις,τρεις,τρία

Четири – τσσέτιρι – τέσσερις,τέσσερις,τέσσερα

Пет – πετ – πέντε

Шест – σσεστ – έξι

Седум – σέντουμ – εφτά

Осум – όσουμ – οχτώ

Девет – ντέβετ – εννιά

Десет – ντέσετ – δέκα

Единаесет – εντινάεσετ – έντεκα

Дванаесет – ντβανάεσετ – δώδεκα

Тринаесет – τρινάεσετ – δεκατρία

Четиринаесет – τσσετιρινάεσετ – δεκατέσσερα

Петнаесет – πετνάεσετ – δεκαπέντε

Шеснаесет – σσεσνάεσετ – δεκαέξι

Седумнаесет – σεντουμνάεσετ – δεκαεφτά

Осумнаесет – οσουμνάεσετ – δεκαοχτώ

Деветнаесет – ντεβετνάεσετ – δεκαεννιά

Дваесет – ντβάεσετ – είκοσι

Από τον αριθμό είκοσι ένα και παραπέρα, γίνεται τοποθέτηση, ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο μέρος του αριθμού, του μόριου  и  (ι): дваесет и пет – ντβάεσετ ι πετ – είκοσι πέντε

Десет –ντέσετ – δέκα

Дваесет – ντβάεσετ – είκοσι

Триесет – τρίεσετ – τριάντα

Четириесет – τσσετιρίεσετ – σαράντα

Пеесет – πέεσετ – πενήντα

Шеесет – σσέεσετ – εξήντα

Седумдесет – σεντούμντεσετ – εβδομήντα

Осумдесет – οσούμντεσετ – ογδόντα

Девеесет – ντεβέντεσετ – εννενήντα

Сто – στο – εκατό

Сто – στο – εκατό

Двеста – ντβέστα – διακόσια

Триста – τρίστα – τριακόσια

Четиристо – τσσέτιριστο – τετρακόσια

Петсто – πέτστο – πεντακόσια

Шесто – σσέστο – εξακόσια

Седумсто – σέντουμστο – εφτακόσια

Осумсто – όσουμστο – οχτακόσια

Деветсто – ντέβεστο – εννιακόσια

Илјада – ίλιαντα – χίλια

Илјада – ίλιαντα – χίλια

Две илјади – ντβε ίλιαντι – δύο χιλιάδες

Три илјади – τρι ίλιαντι – τρεις χιλιάδες

Четири илјади – τσσέτιρι ίλιαντι – τέσσερις χιλιάδες

Пет илјади – πετ ίλιαντι – πέντε χιλιάδες

Двеста пеесет илјади – ντβέστα πέεσετ ίλιαντι – διακόσιες πενήντα χιλιάδες

Триста илјади – τρίστα ίλιαντι – τριακόσιες χιλιάδες

Милион – μιλιόν – εκατομμύριο

Два милиона – ντβα μιλιόνα – δύο εκατομμύρια

Три милиона – τρι μιλιόνα – τρία εκατομμύρια

Десет милиона – ντέσετ μιλιόνα – δέκα εκατομμύρια

Петсто милиона – πέτστο μιλιόνα – πεντακόσια εκατομμύρια

Милијарда – μιλιάρντα – δισεκατομμύριο

Трилион – τριλιόν – τρισεκατομμύριο

Прв,прва,прво – π’ρβ,π’ρβα,π’ρβο – πρώτος,πρώτη,πρώτο

Втор,втора,второ – βτορ,βτόρα,βτόρο – δεύτερος,δεύτερη,δεύτερο

Трет,трета,трето – τρετ,τρέτα,τρέτο – τρίτος,τρίτη,τρίτο

Четврти,четврта,четврто – τσσέτβρτι,τσσέτβρτα,τσσέτβρτο – τέταρτος,τέταρτη,τέταρτο

Петти,петта,петто – πέτι,πέτα,πέτο – πέμπτος,Πέμπτη,πέμπτο

Шести,шеста,шесто – σσέστι,σσέστα,σσέστο – έκτος,έκτη,έκτο

Седми,седма,седмо – σέντμι,σέντμα,σέντμο – έβδομος,έβδομη,έβδομο

Осми,осма,осмо – όσμι,όσμα,όσμο – όγδοος,όγδοη,όγδοο

Деветти,деветта,деветто – ντέβετι,ντέβετα,ντέβετο

Десетти,дессета,дессето – ντέσετι,ντέσετα,ντέσετο

Плус –πλους – συν  (+)

Минус  - μίνους – μείον (-)

По – πο – επί  (х)

Делено –ντέλενο – δια  (/)

Еднакво – έντνακβο – ίσον  (=)

Корен – κόρεν – ρίζα (√)

Процент – προτσέντ – ποσοστό  (%)

Дробка – ντρόμπκα – κλάσμα

Децимален број – ντετσιμάλεν μπρόι – δεκαδικός αριθμός

Реален број – ρεάλεν μπρόι – πραγματικός αριθμός

Природен број – πρίροντεν μπρόι – φυσικός αριθμός

Здраво. Се викам Петар и живеам во еден град кој има триесет и осум илјади жители. Сум првото дете на фамилијата и имам уште три браќа и две сестри. Имам дванаесет години и одам на шесто оделение. Многу сакам да собирам поштенски марки и досега имам околу седумсто и пеесет. Мојот трети брат собира пари за да купи велосипед. Му фалат уште девет и пол илјади денари.

Ζντράβο. Σε βίκαμ Πέταρ ι ζζίβεαμ βο έντεν γκραντ κοϊ ίμα τρίεσετ ι όσουμ ίλιαντι ζζίτελι. Σουμ π’ρβοτο ντέτε να φαμιλίατα ι ίμαμ ούσστε τρι μπράκια ι ντβε σέστρι. Ίμαμ ντβανάεσετ γκόντινι ι όνταμ να σσέστο οντελένιε. Μνόγκου σάκαμ ντα σόμπιραμ πόσστενσκι μάρκι ι ντόσεγκα ίμαμ όκολου σέντουμστο ι πέεσετ. Μόιοτ τρετ μπρατ σόμπιρα πάρι ζα ντα κούπι βελοσιπέντ. Μου φάλατ ούσστε ντέβετ ι πολ ίλιαντι ντέναρι.
Γεια σας. Λέγομαι Πέταρ και ζω σε μία πόλη η οποία έχει τριανταοχτώ χιλιάδες κάτοικους. Είμαι το πρώτο παιδί της οικογένειας και έχω ακόμη τρεις αδερφούς και δύο αδερφές. Είμαι (έχω) δώδεκα χρονών και πάω στην έκτη τάξη. Θέλω πολύ να συλλέγω γραμματόσημα και μέχρι τώρα έχω περίπου εφτακόσια πενήντα. Ο τρίτος μου αδερφός μαζεύει χρήματα για να αγοράσει ποδήλατο. Του λείπουν ακόμη εννιάμιση χιλιάδες δενάρια.

ГРУПИ  НА  ЗБОРОВИ  – ΟΜΑΔΕΣ  ΛΕΞΕΩΝ

ДОМ  – ΟΙΚΙΑ

Στο μάθημα αυτό, θα δούμε ομάδες  λέξεων, οι οποίες είναι συνδεδεμένες με το θέμα дом-οικία. Θα δούμε δηλαδή λέξεις σχετικές με σπίτι, διαμέρισμα, δωμάτια, αυλή κτλ. Επίσης, θα ακολουθήσει κείμενο επι του θέματος αυτού.

ВИДОВИ ДОМОВИ – ΕΙΔΗ ΟΙΚΙΩΝ

Куќа – κούκια – σπίτι

Стан – σταν – διαμέρισμα

Колиба – κόλιμπα – καλύβα

Приколица – πρικόλιτσα – τροχόσπιτο

Зграда – ζγκράντα – οικοδομή

Вила – βίλα – βίλα

Палата – παλάτα – παλάτι

Замок – ζάμοκ – πύργος

Викендичка – βικέντιτσσκα – εξοχικό

ДЕЛОВИ НА ЗГРАДА – ΜΕΡΗ ΚΤΙΡΙΟΥ

Визба – βίζμπα – υπόγειο

Приземје – πρίζεμιε – ισόγειο

Први кат – π’ρβι κατ – πρώτος όροφος

Втори кат – βτόρι κατ – δεύτερος όροφος

Трети кат – τρέτι κατ – τρίτος όροφος

Четврти кат – τσσετβρτι κατ – τέταρτος όροφος

Петти кат – πέτι κατ – πέμπτος όροφος

Тераса – τεράσα – ρετιρέ

Поткровје – πότκροβιε – σοφίτα

Покрив – πόκριβ – σκεπή

Чатија – τσσάτια – σκεπή

Лифт – λιφτ – ανελκυστήρας

Скалила – σκάλιλα – σκάλες

ДЕЛОВИ НА ДОМОТ – ΤΜΗΜΑΤΑ ΟΙΚΙΑΣ

Живеалиште – ζζιβεάλισστε – κατοικία

Соба – σόμπα – δωμάτιο

Одаја – όνταϊα – δωμάτιο

Дневна соба – ντνέβνα σόμπα – καθιστικό

Кујна – κούινα – κουζίνα

Децка соба – ντέτσκα σόμπα – παιδικό

Спална соба – σπάλνα σόμπα – κρεβατοκάμαρα

Гостинска соба – γκόστινσκα σόμπα – δωμάτιο επισκεπτών

Банја – μπάνια – μπάνιο

Тоалет – τοαλέτ – τουαλέτα

Работна соба – ράμποτνα σόμπα – δωμάτιο εργασίας

Ходник – χόντνικ – διάδρομος

Претсобје – πρέτσομπιε – χωλ

Складиште – σκλάντισστε – αποθήκη

Балкон – μπάλκον – βεράντα

Таван – τάβαν – ταβάνι

Под – ποντ – πάτωμα

Ѕид  - τζιντ – τοίχος

Двор – ντβορ – αυλή

Авлија – άβλια – αυλή

Гаража – γκαράζζα – γκαράζ

Градина – γκράντινα – κήπος

Плац  – πλατς – οικόπεδο

Ограда – όγκραντα – φράχτης

СОСТОЈКИ – ΥΛΙΚΑ

Цемент –τσέμεντ – τσιμέντο

Тула – τούλα – τούβλο

Песок – πέσοκ – άμμος

Вода – βόντα – νερό

Керамида – κεράμιντα – κεραμίδι

Камен – κάμεν – πέτρα

Чакал – τσσάκαλ – χαλίκι

Земја – ζέμια – γη

Дрво – ντ’ρβο – ξύλο

Железо – ζζέλεζο – σίδερο

Лепак – λέπακ – κόλλα

Плочка – πλότσσκα – πλακάκι

Боја – μπόια – μπογιά

ПРЕДМЕТИ И ИНСТАЛАЦИИ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Олук – όλουκ – λούκι

Прозор – πρόζορ – παράθυρο

Врата – βράτα – πόρτα

Капија – κάπια – πύλη

Кревет – κρέβετ – κρεβάτι

Маса – μάσα – τραπέζι

Столица – στόλιτσα – καρέκλα

Ормар – όρμαρ – ντουλάπα

Завеса – ζάβεσα – κουρτίνα

Тепих – τέπιχ – χαλί

Огледало – ογκλένταλο – καθρέφτης

Чешма – τσσέσσμα – βρύση

Када – κάντα – μπανιέρα

Ладилник – λάντιλνικ – ψυγείο

Рерна – ρέρνα – ηλ.κουζίνα

Телевизор – τελεβίζορ – τηλεόραση

Одвод – όντβοντ – αποχέτευση

Водовод – βόντοβοντ – ύδρευση

Електрични инсталации – ελέκτριτσσνι ινσταλάτσιι – ηλεκτρικές εγκαταστάσεις

Цевка – τσέβκα – σωλήνας

Кабел – κάμπελ – καλώδιο

Светло – σβέτλο – φως

Сијалица – σιάλιτσα – λάμπα

Мојата куќа е многу убава. Не е многу голема, но е комотна за живеење. Има визба, кат и поткровје. Исто така има мал но среден двор. Куќата е изградена од тули и цемент. Дворот е направен од камен и дрво. Таму, мојте деца играат секој ден, кога времето е добро. Внатре куќата има повеќе соби. Горе е покриена со чатија, направена од штици и керамиди. Има исто така, доста прозори и врати. Фамилијата ужива да живее таму. Пријатно и се гледаме пак.

Μόιατα κούκια ε μνόγκου ούμπαβα. Νε ε μνόγκου γκόλεμα, νο ε κόμοτνα ζα ζζιβέενιε. Ίμα βίζμπα, κατ ι πότκροβιε. Ίστο τάκα ίμα μαλ νο σρέντεν ντβορ. Κούκιατα ε ιζγκράντενα οντ τούλι ι τσέμεντ. Ντβόροτ ε νάπραβεν οντ κάμεν ι ντ’ρβο. Τάμου, μόιτε ντέτσα ίγκραατ σέκοϊ ντεν, κόγκα βρέμετο ε ντόμπρο. Βνάτρε κούκιατα ίμα πόβεκιε σόμπι. Γκόρε ε ποκρίενα σο τσσάτια, ναπράβενα οντ σστίτσι ι κεράμιντι. Ίμα ίστο τάκα, ντόστα πρόζορι ι βράτι. Φαμιλίατα ούζζιβα ντα ζζίβεε τάμου. Πρίατνο ι σε γλένταμε πακ.

Το σπίτι μου είναι πολύ ωραίο. Δεν είναι πολύ μεγάλο, αλλά είναι άνετο για ζωή. Έχει υπόγειο, όροφο και σοφίτα. Επίσης έχει μικρή αλλά τακτοποιημένη αυλή. Το σπίτι είναι χτισμένο από τούβλα και τσιμέντο. Η αυλή είναι φτιαγμένη από πέτρα και ξύλο. Εκεί, τα παιδιά μου παίζουν κάθε μέρα, όταν ο καιρός είναι καλός. Μέσα το σπίτι έχει περισσότερα δωμάτια. Πάνω είναι καλυμμένο με σκεπή, φτιαγμένη από σανίδια και κεραμίδια. Έχει επίσης, αρκετά παράθυρα και πόρτες. Η οικογένεια απολαμβάνει να ζει εκεί. Χαίρεται και θα ειδοθούμε πάλι.

Στις  27 Ιουλίου 1937, απεβίωσε η Донка Комитката-Донка Ставрева Ушлинова (Ντόνκα Κομίτκατα-Ντόνκα Στάβρεβα Ουσσλίνοβα), από το χωριό της περιοχής Битола-Μπίτολα, Смилево-Σμίλεβο.
Η Донка Ставрева Ушлинова ήταν Μακεδόνισσα επαναστάτρια, συμμέτοχος στη μακεδόνικη επαναστατική κίνηση, μέλος, τρομοκράτης και κόμιτα της Μακεδόνικης Επαναστατικής Οργάνωσης – ΒΜΡΟ και αργότερα έγινε και υπαξιωματικός στο Μακεδόνικο Εθελοντικό Σώμα και στη Μακεδόνικη Ταξιαρχία, υπό του βουλγάρικου Γενικού Επιτελείου (Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος).
Η Донка Ушлинова γεννήθηκε στις 21.12.1880 (ή 1885) στο χωριό Смилево. Σε ηλικία 15 χρονών παντρέυτηκε με τον Ставре Христов-Στάβρε Χρίστοβ, από το χωριό Лера-Λέρα της Μπίτολα. Ενώ ο άντρας της ήταν μετανάστης στο εξωτερικό, τη Ντόνκα την ενοχλούσε και την ακολουθούσε ένας Τούρκος. Αυτή τον σκότωσε με τη βοήθεια της συνυφάδας της και έπειτα τον έθαψε στα νεκροταφεία της περιοχής. Έπειτα από αυτό, οι δύο γυναίκες κατέφυγαν στα βουνά, όπου συνάντησαν την τσσέτα (ένοπλη ομάδα) του Βόιβοντα της περιοχής Ресен-Ρέσεν, Славејко Арсов-Σλαβέικο Άρσοβ και προμηθεύτηκαν στολές. Έτσι η Ушлинова εντάχθηκε στον αγώνα του ΒΜΡΟ και συμμετείχε, την περίοδο πριν της Επανάστασης του Ίλιντεν, σε περισσότερες από είκοσι μάχες, στην περιοχή της Битола-Лерин (Μπίτολα-Λέριν/Φλώρινα) και ιδιαίτερα κοντά στα χωριά Лева река, Смилево, Златари (Λέβα Ρέκα, Σμίλεβο, Ζλάταρι).
Μετά την λήξη της Επανάστασης, η Ντόνκα κατέφυγε μέσω Σερβίας στη Βάρνα της Βουλγαρίας, όπου ξανασυνάντησε τον σύζυγό της. Την περίοδο των Βαλκανικών πολέμων, η Ушлинова, μαζί με τον άντρα της, εθελοντικά είχαν ενταχθεί στις τάξεις της Осма Костурска Дружина-Όγδοης Καστοριανής Ομάδας, του Македонско-одринското ополчение-Μακεδόνικου-Θράκικου Σώματος. Συμμετείχε σε πολλές μάχες και διακρίθηκε ιδιαίτερα σ’αυτές του Σσαρκιόι, Καλίπολη (αιχμαλώτιση του Ιάβερ πασά), Ρούεν και Σουλτάν Τεπέ. Για τον ηρωισμό που έδειξε, προάχθηκε σε υπαξιωματικό και βραβεύτηκε με δύο μετάλια θάρρους, τρίτου και τέταρτου βαθμού. Κατα τη διάρκεια του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, η Донка Ушлинова εντάχτηκε στο Δεύτερο Μακεδόνικο Σύνταγμα Πεζικού, της Ενδέκατης Μακεδόνικης Ταξιαρχίας Πεζικού. Συμμετείχε στις μάχες της  Јаребница-Ιαρέμπνιτσα,  Дојран-Ντόιραν, Круша Планина-Κρούσσα Πλάνινα (Μαυροβούνι) και πολλές άλλες.  Βραβεύτηκε και πάλι με το Μετάλιο Ηρωισμού, δευτέρου βαθμού και το 1917 με το Μετάλιο Ηρωισμού, πρώτου βαθμού και προαγωγή σε αξιωματικό, προσωπικά από τον ίδιο τον Γενικό Διοικητή της Στρατιάς. Βραβεύτηκε επίσης με παρόμοιο μετάλιο και ο σύζυγός της, Στάβρε.
Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, η Донка Ушлинова, μαζί με τον άντρα της και το γιο της, συνέχισαν τη ζωή τους ως μετανάστες, στη Βάρνα της Βουλγαρίας.
Μετά το θάνατό της, η Μακεδόνικη Ένωση Γυναικών, εξέδωσε τον παρακάτω νεκρολόγο:
«Απεβίωσε η Донка војвода, η Ντόνκα Κομίτκα, γυναίκα επαναστάτρια, ηρωίδα και θαρραλαίος αγωνιστής για τα δίκαια και τα ιδανικά του λαού της, των Μακεδόνων…».