ВОДИЦИ (ΒΟΝΤΙΤΣΙ – ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ)

Τα Водици или Богојавление (Βόντιτσι ή Μπογκογιαβλένιε / Φώτα-Θεοφάνεια) είναι μια μεγάλη χριστιανική γιορτή, αφού κατά την ημέρα αυτή βαπτίστηκε, στον Ιορδάνη ποταμό από τον Πρόδρομο Ιωάννη, ο Χριστός. Οι Μακεδόνες χριστιανοί έκαναν ιδιαίτερες προετοιμασίες και τη γιόρταζαν με λαμπρότητα.

Μόλις ξυπνούσαν την παραμονή των Βόντιτσι, την οποία ημέρα ονόμαζαν Неатка-Νέατκα (παραφθαρμένο не јатка – νε ιάτκα – όχι φαγητό) πήγαιναν στην σόμπα ή στο τζάκι, έπαιρναν με τη маша – μάσσα (τσιμπίδα) ένα καρβουνάκι και το ακουμπούσαν στα νύχια λέγοντας: ,,дур да ме џишне неатка јас побргу – ντουρ ντα με τζζίσσνε νεάτκα ιάς πόμπργκου (μέχρι να τσικνίσει η Νέατκα εγώ τσικνίζομαι γρηγορότερα). Στα μικρά παιδιά το έκαναν οι γονείς.

Η Νεάτκα είναι μια μέρα αυστηρής νηστείας και αργίας. Μερικοί μάλιστα τη μέρα αυτή αρκούνταν μόνο στο νερό.

Μετά την πλούσια κρεατοφαγία του Божиќ-Μπόζζικ (Χριστουγέννων) και της Нова Година – Νόβα Γκόντινα (Πρωτοχρονιάς), είναι ίσως απαραίτητη η αποχή από την κρεατοφαγία για αποτοξίνωση, επομένως η επιλογή που γίνεται από τη θρησκεία για κάθαρση με τη νηστεία είναι επιτυχής και για την υγεία.

Η ,,δοκιμασία,, που υποβάλλονταν με το τσίκνισμα ίσως είναι κατάλοιπο του όρκου ,,βάζω το χέρι μου στη φωτιά,, ότι δε θα αρτυθώ. Μια φράση που ακουγόταν τη μέρα αυτή ήταν: неатка не слатка (неатка не слатка – το, δεν τρώω, είναι άνοστο).

Οι γυναίκες τη μέρα της Νέατκα ζύμωναν, έπλαθαν κι έψηναν κουλούρες με παράξενες μορφές, όπως υποζύγια, φαλλικά ομοιώματα και άλλα. Με βρασμένο καλαμπόκι ή шапки – σσάπκι (νιφάδες καλαμποκιού) έφτιαχναν χαϊμαλιά και άλλα στολίδια και μ΄αυτά στόλιζαν τα колачи – κολάτσσι (κουλούρες).

Ανήμερα των Βόντιτσι το πρωί, πήγαιναν στην εκκλησία όπου γινόταν η Θεία Λειτουργία. Κάποια στιγμή όλο το εκκλησίασμα έβγαινε από το ναό κρατώντας οι περισσότεροι από μία εικόνα και κατευθύνονταν προς τα ποτάμια ή λίμνες και φωνάζοντας εν χορώ: ..κύριε-κύριε λέις,, (κύριε ελέησον). Όταν έφταναν στα νερά θα ριχνόταν ο Σταυρός. Όσοι κρατούσαν εικόνα, θα την έπλεναν με τ΄αγιασμένα νερά και θα πλήρωναν κάτι στην εκκλησία.

Προτού ριχτεί ο Σταυρός υπήρχε μεταξύ των συγχωριανών ένα έθιμο για να εξοικονομήσει η εκκλησία κάποιο έσοδο. Έτσι κάποιος φώναζε: ,,δίνω τόσα στην εκκλησία αν ο τάδε πέσει να πιάσει τον Σταυρό,,. Ο άλλος έπρεπε να πλειοδοτήσει, διαφορετικά όφειλε, κατά το έθιμο, να πέσει στα κρύα νερά. Οι προσφορές αυτές ήταν συνήθως σε γέννημα.

Όταν ο παπάς έριχνε τον Σταυρό, έπεφταν στα νερά άντρες και νεαροί κατά κανόνα, για να πιάσουν τον Σταυρό. Συνήθως ήταν παρέες αυτοί που διεκδικούσαν το πιάσιμο και δεν έλειπαν οι συγκρούσεις ανάμεσα σ΄αυτές.

Αυτός που με την παρέα του έπιανε τον Σταυρό, ήταν ο нунко-νούνκο (κουμπάρος), φιλούσε πρώτος τον Σταυρό και στην συνέχεια τον έδινε στους άλλους και τελικά τον επιστρέφανε στον παπά για να τον ξαναπάρουν μετά τη λήξη της Θείας Λειτουργίας.

Η παρέα που είχε πιάσει τον Σταυρό, όταν τον ξανάπαιρνε από τον παπά, επισκεπτόταν όλα τα σπίτια του χωριού ψάλλοντας και πρόσφεραν τον Σταυρό για προσκύνημα. Στα σπίτια, τους υποδέχονταν με σεβασμό, τους κερνούσαν για ν΄αποσπάσουν ευχές και τους έδιναν ένα φιλοδώρημα που μπορούσε να είναι παστό κρέας, λουκάνικα, γέννημα, φρούτα ή και χρήματα.

Όλα τα φιλοδωρήματα τα πήγαιναν στην εκκλησία όπου ο παπάς έκανε τη μοιρασιά. Κρατούσε κάποια για την οικογένειά του – οι παπάδες τότε δεν πληρώνονταν από την πολιτεία αλλά από το χωριό – άλλα για τις φτωχές οικογένειες, μερικά για αναξιοπαθούντα μοναχικά άτομα και τα υπόλοιπα, που ήταν αρκετά, για την παρέα.

Η παρέα πήγαινε στην πλατεία του χωριού και σε κάποιο από τα μαγαζιά, μαγείρευαν τα φαγώσιμα και πήγαιναν όσοι ήθελαν να φάνε.

Την ημέρα των Θεοφανείων γίνονταν και πολλές βαπτίσεις, με οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες. Ακόμη κι αν ήταν παγωμένα τα νερά, έσπαζαν τον πάγο και βουτούσαν τα παιδιά μέσα στα παγωμένα νερά. Επεδίωκαν μάλιστα να βαπτίζουν τα παιδιά εκείνη την ημέρα γιατί πίστευαν ότι όσα βαπτίζονταν στα αγιασμένα νερά δε θα αρρώσταιναν για όλη τους τη ζωή. Τα ονόματα που έβαζαν τη μέρα αυτή ήταν Ιορδάνης, Ιορδάνα, Φώτης, Φωτεινή, Φάνης, Φανή και άλλα.

Οι γυναίκες τις κουλούρες που είχαν ζυμώσει και ψήσει και ήταν στολισμένες με χαϊμαλιά, μερτζάνια και άλλα στολίδια, τις έδεναν μ΄ένα μάτσο καλάμια από βρίζα σε μια σφήνα από жегол – ζζέγκολ (ζυγό), τα ράντιζαν με τ΄αγιασμένο νερό και όταν γυρνούσαν στα σπίτια έδιναν μερικά να τα φάνε τα ζώα για να μην αρρωσταίνουν κι άλλα τα έθαβαν στα χωράφια για να είναι γόνιμα.

Τα όλα δρώμενα κατά τα Βόντιτσι δείχνουν αρχικά τη θρησκευτική και την κοινωνική πλευρά.

Η λατρευτική μεριά των δρώμενων δείχνει πολλά ειδωλολατρικά και παγανιστικά κατάλοιπα.

Το πλύσιμο επίσης των εικόνων, εκτός από τη μιμητική πράξη (παγανιστικό) κάθαρσης, αποδεικνύει και την καταστροφή των εικόνων που είχε συντελεστεί στο παρελθόν.

Το καθιερωμένο μεσημεριανό φαγητό στα σπίτια ήταν η пифтија – πίφτια (πηχτή) που είχε ετοιμαστεί από τα πόδια, το κεφάλι και τ΄αφτιά του γουρουνιού που είχε σφαχτεί στις 23 ή 24 του Δεκέμβρη. Η πίφτια έπρεπε να φαγωθεί γιατί δεν είχαν τρόπους διατήρησής της, δηλαδή ψυγεία.

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ  ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)