ДУДУЛЕ – ΝΤΟΥΝΤΟΥΛΕ – ΠΕΡΠΕΡΟΥΝΑ

(Θρησκευτικοπαγανιστική τελετή στην αναβροχιά)

Ој дудуле

вај дудуле

ти се молам да заврниш

да заврниш да загрмиш

(όι ντουντούλε

βάι ντουντούλε

σε παρακαλώ να βρέξεις

να βρέξεις να αστράψεις).  

Αμέτρητα τα έθιμα των Μακεδόνων. Ένα από αυτά και το ντουντούλε ή ντοντόλε, το οποίο γινόταν σε όλες τις περιοχές της γεωγραφικής Μακεδονίας. Το παρουσιάζουμε παρακάτω.

Όλοι μας ξέρουμε πολύ καλά πόσο εξαρτώμενοι είναι οι αγρότες από το дожд-ντοζζντ (βροχή). Αν βρέξει, πότε θα βρέξει και πόσο! Είναι το μετεωρολογικό φαινόμενο που συνέχεια απασχολεί την σκέψη τους και τους βασανίζει. Βέβαια οι εμπειρικές τους παρατηρήσεις και γνώσεις, τους έχουν οδηγήσει να προσαρμόσουν τις καλλιέργειές τους χρονικά σύμφωνα με τα μετεωρολογικά τους συμπεράσματα. Παρόλα όμως αυτά δεν είναι δεδομένη πάντα η περιοδικότητα των μετεωρολογικών φαινομένων.

Πολλές φορές се расипува времето-σε ρασίπουβα βρέμετο (χαλάει ο καιρός). Ακραία καιρικά φαινόμενα που τον κάνουν να ενεργοποιείται είναι η суша-σούσσα (παρατεταμένη ξηρασία) και η мразотија-μραζότια (παγετός). Το αντικείμενό μας στο σημείωμα αυτό είναι η σούσσα και η εθιμική αντιμετώπησή της.

Όταν είχαν ξηρασία, οι Μακεδόνες κατέφευγαν αρχικά στην εκκλησία που τους σύστηνε τη λιτανεία, που είναι μια παρακλητική τελετή.

Ο παπάς, οι ψάλτες και σχεδόν όλοι οι κάτοικοι του χωριού περιφέρονταν στο χωριό και αρκετά έξω απ΄αυτό, διαβάζοντας ο παπάς ευχές και ψάλλοντας. Μερικές φορές η λιτανεία ήταν και μητροπολιτική.

Όταν η λιτανεία δεν είχε το επιθυμητό γι΄αυτούς αποτέλεσμα, τη βροχή δηλαδή, θυμόντουσαν ένα παλιό έθιμο, που είναι ένα μιμητικό δρώμενο κι έχει κι αυτό παρακλητικό χαρακτήρα και το οποίο έλκει την καταγωγή του στη μαγεία. Αυτό ήταν το дудуле-ντουντούλε (περπερούνα).

Όταν αποφάσιζαν να πραγματοποιήσουν το ντουντούλε διάλεγαν ένα παιδί, που έπρεπε να είναι ορφανό από μάνα και πατέρα, το έντυναν με тиквовина- τικβοβίνα (κολλητσίδες) ή με арженица-αρζζενίτσα (καλάμια από ραβδισμένη σίκαλη), που το μεν πρώτο είναι φυτό υγρόφιλο με πλατιά και μεγάλα φύλλα και τα καλάμια του δεύτερου το προστάτευαν από το νερό.

Το Ντουντούλε – έτσι ονόμαζαν και το παιδί – με την συνοδεία κοριτσιών κυρίως, που τραγουδούσαν τραγούδια ειδικά για το έθιμο αυτό, όπως:

Ој дудуле

вај дудуле

ти се молам да заврниш

да заврниш да загрмиш

оти деца ќе изгориш

мајка и татко ти се молат

Ој дудуле

мили Боже

дај Боже дожд

да се роди ΄рш

( Όι ντουντούλε

βάι ντουντούλε

σε παρακαλώ να βρέξεις

να βρέξεις να αστράψεις

τα παιδιά μην κορακιάσουν

Μάνα και πατέρας σε παρακαλούν

Όι ντουντούλε

Θεέ αγαπημένε

δώσε Θεέ βροχή

η βρίζα να καρπίσει).

και περιφέρονταν σ΄όλα τα σπίτια του χωριού. Οι νοικοκυραίοι που δέχονταν την επίσκεψη έπρεπε να έχουν άφθονο νερό και δεν υπήρχε τότε ύδρευση στα σπίτια τους, όπως την ξέρουμε σήμερα, και το νερό το προμηθεύονταν από τα ποτάμια, τα πηγάδια ή κι από πηγές και το αποθήκευαν σε βαρέλια, σε πιθάρια και καζάνια για να το ρίξουν πάνω στο ντουντούλε. Η ρίψη του νερού συνοδευόταν πάντα με επικλήσεις στο Θεό για βροχή, όπως ,,да заврни-ντα ζαβ΄ρνι (να βρέξει),, ή ,,Господ да даде дожд-Γκόσποντ ντα ντάντε ντοζζντ (ο Θεός να δώσει βροχή),, κι άφθονο νερό έπεφτε πάνω στο ντουντούλε.

Οι γηραιότεροι ισχυρίζονται ότι μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας, που γινόταν το έθιμο, έβρεχε και αυτό ας το σχολιάσουμε:

  • Καταρχάς δε μπορεί να έβρεχε κάθε φορά κι αυτό γιατί έχουμε μαρτυρίες που μας λένε πως δεν έβρεχε πάντα, όμως όπως συμβαίνει σε πολλούς, εντυπωσιάζει η θετική έκβαση και τη θυμούνται πάντα, παρά η αρνητική.
  • Αν δεχτούμε ότι προκαλούσαν μια έντονη εξάτμιση με το νερό που έριχναν, όσο και αν οι ποσότητες μας φαίνονται μεγάλες, δεν ήταν αρκετές για να προκαλέσουν βροχή.
  • Ίσως πάλι τους δημιουργούσε το μετά τη βροχή ψυχολογικό συναίσθημα, αφού όλα ήταν βρεγμένα και την επόμενη μέρα.

Το ντουντούλε επέζησε ως έθιμο στα μακεδόνικα χωριά μέχρι και τον Εμφύλιο πόλεμο. Αν καμιά φορά γινόταν σε κάποια χωριά στα κατοπινά χρόνια, δεν το έκαναν για να προκαλέσουν βροχή, αλλά για αναπαράσταση του εθίμου προς τους νεότερους. Ο λόγος που χάθηκε το έθιμο ήταν γιατί από τη μια το πολέμησε η εκκλησία ως ειδολολατρικό έθιμο και από την άλλη η άνοδος του πολιτιστικού επιπέδου, που ο λαός έπαψε πια να πιστεύει σε παγανιστικές και ειδολολατρικές τελετές.

Πρέπει να αναφέρουμε ότι το έθιμο αυτό ήταν διαδεδομένο σχεδόν σε όλα τα Βαλκάνια. Πρέπει, κατά τη γνώμη μας, το έθιμο αυτό να επαναλαμβάνεται, παρά την αναποτελεσματικότητά του, για να γνωρίσουμε τον πολιτισμό μας και την ιστορία μας. Είναι έθιμο που ενώνει τους κατοίκους ενός χωριού και τους ωθεί να γνωριστούν καλύτερα μεταξύ τους.

Τα διάφορα έθιμα, όσο πρωτόγονα κι αν είναι και δείχνουν χαμηλό πολιτιστικό επίπεδο, πρέπει να τα γνωρίζουμε γιατί εκφράζουν την προσπάθεια του ανθρώπου να πετύχει το επιθυμητό. Επίσης, εκπληρώνουν σοβαρό ιστορικό και κοινωνικό ρόλο, αφού βρίσκουν τις ρίζες τους και φέρνουν σ΄επαφή τα μέλη της κοινωνίας, συνειδητοποιούν τη διαφορετικότητά τους από τα μέλη άλλων κοινωνιών, αυξάνουν τους κοινωνικούς δεσμούς κι έτσι διατηρούν τη διαφορετικότητά τους.

Η όλη παρακλητική τελετή του ντουντούλε είναι μια μιμητική πράξη που έλκει την καταγωγή της στη μαγεία. Όπως ο μάγος έβαζε τον κυνηγό να κάνει φόνο σε ομοίωμα (θήραμα), που ήταν ζωγραφισμένο κάπου, για να συμβεί έτσι και στην πραγματικότητα, έτσι ρίχνοντας νερό στο ντουντούλε πίστευαν πως αυτό θα γίνει επίσης στην πραγματικότητα.

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ  ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)