НАШИТЕ ОРКЕСТРИ – ΟΙ ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ ΜΑΣ (Тапани или чалгаџии – Τάπανι ίλι τσσαλγκάτζζιι)

Κράτα το κλαρίνο και το ζουρνά

κι εγώ θα ΄ρθω με το μικρό μου

τον μπαγλαμά.

……………………………………………

Κράτα την καρδιά σου μάνα γλυκιά

κι εγώ είμαι ο γιος σου,

που γύρισε για μια σου ματιά.

Μίκης Θεοδωράκης

ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ

Σίγουρο είναι πως τη μουσική τη γέννησε η φύση, ο πρωτόγονος άνθρωπος απλώς την άκουσε και την κατέγραψε, αρχικά στην ακουστική του μνήμη, μετά την έμαθε και στην συνέχεια προσπάθησε να μιμηθεί και να τη βελτιώσει. Σίγουρα τα πρώτα μουσικά ,,όργανα,, ήταν η φωνή του και το σφύριγμά του. Δεν άργησε να κατασκευάσει και τα πρώτα μουσικά όργανα.

Μερικά από τα πρώτα όργανα ήταν τα писки-πίσκι (μικρές κυλινδρικές γλωσσίδες) από σιτηρά ή από врби-βρμπι (ιτιές) που τις έβαζε στο στόμα και που τις είχε ειδικά επεξεργαστεί, φυσούσε κι έβαζε σε παλμική κίνηση τη γλωσσίδα και είχε το αποτέλεσμα του ήχου. Επίσης, τα χλωρά φύλλα, τα οποία τα έβαζε στα χείλη του και με κατάλληλο φύσημα έθετε σε παλμικές κινήσεις το φύλλο και με ειδική τεχνική ακούγονταν ήχοι που προκαλούσαν ευχάριστο συναίσθημα.

Δεν άργησε να παρατηρήσει ότι κομμάτια άδειων φυσικών κυλίνδρων μπορούσαν να παράγουν ήχους και με παρέμβασή του έφτιαξε τις φλογέρες (кавали, шупелки – κάβαλι, σσούπελκι). Καλάμια, κουφοξυλιές και κόκαλα μεγάλων πουλιών, όπως του орел-όρελ (αετού), αποτελούσαν την πρώτη ύλη για τα όργανα αυτά.

Η зурла-ζούρλα (ζουρνάς, πίπιζα), επινοήθηκε για να ενισχύσει τον ήχο της φλογέρας, αφού η κωνοειδής μορφή της δρούσε ως αντηχείο κι έβγαινε ο γνωστός ήχος της.

Η αδυναμία ορισμένων να φυσάνε συνέχεια, πράγμα που προϋποθέτουν τα πνευστά όργανα, οδήγησε τον άνθρωπο να εφεύρει κάτι όπου θα αποθηκεύει αέρα και θα τον χρησιμοποιεί όποτε τον χρειάζεται. Έτσι επινόησε τη γκάιντα. Η γκάιντα επιπλέον έδινε τη δυνατότητα στον οργανοπαίχτη να παίζει και ταυτόχρονα να τραγουδάει.

Η γκάιντα σαν όργανο δεν δίνει τον άμεσο διακριτό ήχο (τέμπο) ξεκάθαρα και για το λόγο αυτό, συνήθως συνοδεύεται από κρουστό όργανο, κυρίως το тапан-τάπαν (νταούλι) κι αυτό διευκόλυνε κυρίως τον χορευτή στο να σύρει σωστά τα βήματα του χορού που εκτελούσε. Το τάπαν φτιαχνόταν από πολύ τεντωμένα και καλά ξυσμένα δέρματα αρνιών και κατσικιών, τα οποία στερεώνονταν σε κυκλική κατασκευή από κυκλικά λυγισμένα ξύλα. Στη μια μεριά χοντρύτερο δέρμα και στην άλλη λεπτότερο, για να βγάζουν διαφορετικούς ήχους.

Οι επινοητικοί και μερακλήδες στα χωριά, κατασκεύαζαν και μουσικά όργανα μιας χρήσης. Αποφλοιώνανε ένα κλαδί, κυρίως από врба- ιτιά, ελικοειδώς, τύλιγαν την φλούδα κατά τον επιμηκή άξονα και έδιναν στο φλοιό σχήμα κώνου και στερέωναν την κατασκευή με σκληρά αγκάθια. Στην κορυφή του κώνου τοποθετούσαν την πίσκα (γλωσσίδα), πάλι από ιτιά και αυτή αποτελούσε την ηχητική πηγή και η ενεργοποίησή της γινόταν με φύσημα. Το όργανο αυτό λεγόταν тоторошка – τοτόροσσκα και μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο για μια δυό μέρες. Θα μπορούσε κάποιος να αναφερθεί σε μεγάλο πλήθος τέτοιων αυτοσχέδιων ,,ηχητικών,, οργάνων και να θαυμάζει την επινοητικότητα και την εφευρετικότητα απλών ανθρώπων.

Όλα αυτά τα παραπάνω αναφερθέντα όργανα, αποτελούσαν τα κύρια μουσικά όργανα των Μακεδόνων μέχρι και πριν έναν αιώνα περίπου. Χρησιμοποιώντας τα αυτά, οι Μακεδόνες διασκέδαζαν σε κάθε ευκαιρία, με ή και χωρίς αφορμή. Λίγα τα όργανα, ο χορός όμως τεράστιος. Σχεδόν κάθε οικογένεια είχε και από ένα τουλάχιστον μέλος της που ήξερε και έπαιζε κάποιο μουσικό όργανο, τις περισσότερες φορές μόνο για προσωπικό του κέφι.

Στη δεκαετία του 1920-30, μπήκε στις τοπικές μακεδόνικες ορχήστρες το βαβαρικό κλαρίνο. Δειλά δειλά άρχισαν να προσθέτονται στις ορχήστρες τα χάλκινα (τρομπέτα, τρομπόνι, κοντραμπάσο κ.α.) που τα συνόδευαν το μεγάλο τύμπανο-γκραν κάσα (τάπαν) και το ταπαράντσσε (τυμπανάκι).

Παρατηρούμε ότι στα μέρη μας σχεδόν λείπουν τα έγχορδα, εκτός από μερικές περιπτώσεις χρήσης της табура-τάμπουρα (ταμπουράς).

Αυτό ανθρωπολογικά θα μπορούσε ίσως να ερμηνευτεί με τη χωρητικότητα των πνευμόνων που είναι μεγαλύτερη στους ορεισίβιους και τους βόρειους, απ΄ότι στους παραλαθάσσιους και τους περί τον ισημερινό και τις τροπικές και υποτροπικές ζώνες, που όντας το οξυγόνο αφθονότερο, η ζωτική χωριτικότητα των πνευμόνων δε χρειάζεται να είναι μεγάλη.

Σχετικά με την εισβολή των χάλκινων οργάνων στα τοπικά μας συγκροτήματα, υπάρχουν δύο απόψεις.

-Η πρώτη άποψη είναι ότι τα χάλκινα ήταν απομεινάρια από τις δημοτικές ορχήστρες (μπάντες) που είχαν οργανωθεί κατά τα πρότυπα των ευρωπαϊκών, κυρίως λόγω επίδρασης από τους στρατούς ευρωπαϊκών χωρών που βρέθηκαν στην Μακεδονία κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου. Αυτά τα όργανα προμηθεύτηκαν οι ντόπιοι και δημιούργησαν τα δικά μας συγκροτήματα και τα προσάρμοσαν στους δικούς μας ήχους.

-Η δεύτερη άποψη είναι ότι στη δεκαετία 1910-20 είχαμε μια αθρόα μετανάστευση προς τη Νότια Αμερική. Όταν οι απόδημοι επέστρεψαν, έφεραν τα χάλκινα και σιγά σιγά τα ενσωμάτωσαν στις τοπικές μας ορχήστρες.

Πρέπει να σημειώσουμε πως η ασχολία κάποτε με τη μουσική και μάλιστα ως οργανοπαίχτης που έπαιζε για το κοινό, ήταν στα χωριά μας απαξιωτικό και θεωρούνταν ο μουσικός υποδεέστερος και για το λόγο αυτό τα τοπικά μας συγκροτήματα ήταν επανδρωμένα από τσιγγάνους (Ρωμά) οργανοπαίχτες και αυτό φαντάζομαι να διακρίνεται από τους ειδικούς στους παραγόμενους ήχους και η επίδραση της τσιγγάνικης μουσικής τέχνης.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι για τις γυναίκες ισχύει ακόμη το άβατο στην σύνθεση των οργανοπαιχτών των μουσικών μας συγκροτημάτων.

Όταν το αρκούδι χόρτασε (γκλάντνα μέτσσκα όρο νε ίγκρα), έρχισαν και οι ομόφυλοί μας ν΄ασχολούνται με τη μουσική και τότε τα συγκροτήματά μας επανδρώθηκαν με δικούς μας κι αυτοί σίγουρα εκφράζουν πιο πιστά τη μακεδόνικη ψυχή!

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ  ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)