СОФКА НА ТАТКО

Σόφκα στα μακεδονικά σημαίνει Σοφούλα, είναι το υποκοριστικό του ονόματος Σοφία. Τάτκο στα μακεδονικά σημαίνει μπαμπάς (πατέρας). Κατά συνέπεια «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» σημαίνει, στην κυριολεξία, «Σοφούλα του μπαμπά» ή σε ελεύθερη μετάφραση «Σοφούλα κόρη μου».

Οι στίχοι του τραγουδιού «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» είναι αποτέλεσμα σκωπτικής στιχομυθίας μεταξύ γυναικών με αφορμή ένα αληθινό γεγονός το οποίο συνέβη το καλοκαίρι του 1925 στο χωριό Γρίβα (Κρίβα) του Κιλκίς (Κούκουςς) με «πρωταγωνίστρια» την εγκυμονούσα Σόφκα.

Για λόγους ταμπού εκείνης της εποχής, όσο ζούσε η Σόφκα, το τραγούδι (το οποίο αναφέρεται στην εγκυμοσύνη της Σόφκα) δεν ακουγόταν δημοσίως σε γάμους & πανηγύρια. Τραγουδιόταν μόνο μέσα στα σπίτια όταν οι γυναίκες και οι κοπέλες του χωριού έπλεκαν και κεντούσαν τα βράδια, όταν δηλ. έκαναν ποτπρέτκα.

Η Σόφκα, λοιπόν,  ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Καταγόταν από το σόι των Ντίμκοβι του χωριού Κρίβα. Οι γονείς της Σόφκα ήταν ο Ντίνο Ντίμκοβ και η Μάρια Ντίμκοβα. Ο αγαπημένος της Σόφκα ήταν ο Ντίνι Λιπάνοβ. Το παιδί που γεννήθηκε από την συγκεκριμένη εγκυμοσύνη και στον οποίο αναφέρεται το τραγούδι ήταν ο Ντίνο Λιπάνοβ, γιός της Σόφκα και του Ντίνι.

Όταν ο πατέρας της Σόφκα, ο Ντίνο Ντίμκοβ, έμαθε από τον γιατρό Γκόνο Ρουσίν ότι η κόρη του περιμένει παιδί (ја мома ја дета = ή κορίτσι ή αγόρι) την προετοίμασε να γίνει νύφη και μητέρα. Όλη αυτή η αληθινή ιστορία εξιστορείται στους  στίχους του τραγουδιου, που θα διαβάσετε παρακάτω.

Από το 1925 και για πολλές δεκαετίες το τραγούδι «ΣΟΦΚΑ ΝΑ ΤΑΤΚΟ» διασώθηκε προφορικά από στόμα σε στόμα περνώντας, έτσι, από γενιά σε γενιά φτάνοντας μέχρι τις μέρες μας. Για πρώτη φορά η καταγραφή του τραγουδιού σε χαρτί έγινε το 1984 με αφήγηση της μπάμπω Μαρία Νικιφορίτσα Μούχτσιβα. Μια δεύτερη καταγραφή του τραγουδιού (αυτή τη φορά ηχογράφηση σε κασετόφωνο), έγινε το 1995 από Γριβιώτες. Άλλη μια ηχογράφηση έγινε στο χωριό Πέτροβο (Άγιο Πέτρος) Κιλκίς.

Τα σημερινά βήματα του χορού «ΣΟΦΚΑ» είναι φολκλορικά. Η καταγραφή των βημάτων που έγινε στη Κρίβα, πριν χρόνια, ήταν με τον βηματισμό Γκαζανίτσκα – Λαζανίτσκα δηλ. όπως χορεύεται ο χορός Λισάβο.

Οι στίχοι του τραγουδιού «ΣΟΦΚΑ» είναι:

Σήμερα, το τραγούδι «ΣΟΦΚΑ» συνεχίζει ακάθεκτο την πορεία του στο χρόνο και τραγουδιέται στα μακεδονικά σε πολλά μέρη, ενώ ο χορός χορεύεται σε όλο και περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις με διάφορες μουσικοχορευτικές παραλλαγές. Μία, ενδεικτική, παραλλαγή του χορού «ΣΟΦΚΑ» μπορείτε να δείτε σε βίντεο (με τραγούδι και χορό) στη  διεύθυνση internet:  http://www.youtube.com/watch?v=O0kz3-QKpSk από την ορχήστρα «Μακεδονικό Μεράκι». Άλλη μία παραλλαγή μπορείτε να ακούσετε από το μουσικό συγκρότημα «Ακρόαμα» στη διεύθυνση http://www.youtube.com/watch?v=NzIoNMnt0sk

Επεξηγήσεις – Παραπομπές:

[1] Μπάϊο: Ο αδερφός του πατέρα, δηλ. ο θείος. Σε άλλα μέρη της Μακεδονίας ο Μπάϊο λέγεται Τσσίτσε.

[2] Πόλκα: Μάλλινο γυναικείο πανωφόρι.

[3] Λιγκάρκα: Κυρίως νυχτερινή φορεσιά για άνδρες και γυναίκες. Φοριόταν και σε άλλες περιπτώσεις. Unisex ρούχο θα το λέγαμε σήμερα. Οι άντρες, όταν το φορούσαν, συνήθιζαν να δένουν στη μέση ένα ζωνάρι. Το φορούσαν, επίσης, τα παιδιά επί καθημερινής βάσης.

[4] Η μπάμπο Λιταρκα ήταν ράφτρα.

[5] Ποβόϊκα: το μωρουδιακό φασκιόπανο.

[6] Ποτ-πρετκα: Εργασία κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το νυχτέρι.

[7] Ο Γκόνο Ρούσιν ήταν γιατρός από τη Γουμένισσα. Αργότερα, με την αλλαγή των ονομάτων, άλλαξε ονοματεπώνυμο σε Γιώργος Ρουσίδης. Διατέλεσε βουλευτής με το Βασιλικό Κόμμα της εποχής εκείνης.

[8] Το κατάστημα Μουχτσιβτου ντουκιαν υφίστατω από τον 19ο αιώνα. Το κτήριο σώζεται μέχρι σήμερα. Το σπίτι και το μαγαζί είναι τα μοναδικά κτήρια που σώθηκαν τον Οκτώβρη του 1912 όταν οι Τούρκοι πυρπόλησαν και κατέστρεψαν ολοσχερώς το χωριό Κρίβα. Αξίζει να αναφερθεί ότι η πυρπόληση του χωριού Κρίβα έγινε με αφορμή τη διαμάχη μεταξύ Βερχοβιστών (βουλγαροφρώνων) και Τσεντραλιστών (Μακεδόνων).  Ο Γκίουπτσε, γηγενής Μακεδόνας, είχε στήσει ενέδρα πάνω από τη Κρίβα στη τοποθεσία  Λίπτα (φλαμουριά) περιμένοντας να πολεμήσει τους Βερχοβιστες (βουλγαρόφρωνες). Όμως αντί των βουλγαρόφρονων εμφανίστηκε μια τουρκική διμοιρία με αποτέλεσμα ο Γκίουπτσε με την ομάδα του να σκοτώσουν τον επικεφαλής αξιωματικό της Τουρκικής διμοιρίας. Την επόμενη ημέρα, για αντίποινα, ο τουρκικός στρατός έστησε τα κανόνια του στο ύψωμα Τσούκτα (σήμερα Άγιος Αντωνιος) και με τα κανόνια του έκανε στάχτη τη Κρίβα. Ο Γκίουπτσε καταγόταν από το χωριό Μπαρόβιτσα (Καστανερή) Κιλκίς. Ήταν πρωτοξάδερφος των αδερφών Ντογιαμοβι (Δογιάμα) οι οποίοι μετά την επανάσταση του Ίλιντεν το 1903 τάχθηκαν με την ελληνική πλευρά (Γραικομάνοι).

Стани ки ојме, Софке на татко, на града Гуменџа.

Ох аман аман, бела Софио,  на града Гуменџjа.

Таму ки ојме, Софке на татко, на икимџијата.

Ох аман аман, бела Софио,  на града Гуменџа.

Он да ни каже, Софке на татко, што ти е болката.

Ох аман аман, бела Софио, што ти е болката?

Кажи ни, кажи Гонче на бајо, што му е болката?

Ох аман – аман, Гонче на бајо, Софкинта болка.

Софкинта болка, миле бај Дино, ја мома ја дета.

Ох аман аман, миле бај Дино, ја мома ја дета!

Купи ми купи, ти миле татко, пипелоф фустан.

Ох аман аман, шарена полка, за млада невеста.

Тебе не ти лича, Софке на татко, за полка шарена.

Ох аман аман, бела Софиo, за пипелоф фустан.

Тебе ти лича, Софке на татко, за бела лигарка.

Ох аман аман, бела лигарка, од бабата Литарка.

Тебе ти лича, Софке на татко, за лулка шарена.

Ох аман аман, шарена лулка, од бабата Фотулка.

Тебе не ти лича, Софке на татко, за повојка шарена

Ох аман аман, повојка шарена од бабата Бојка.

Црвени папучки, Софке на татко, од Карпучува.

Карта шарлаган од ваглинар Балкан, од Мухцивту дукјан.

Στάνι κι όϊμε, Σόφκε να τάτκο, να γκράντα Γκουμεντζζια.

Ωχ αμαν  αμαν, μπέλα Σοφιο, να γκράντα Γκουμεντζζια.

Τάμο κι οϊμε, Σοφκε να τατκο, να ικιμτζζιατα.

Ωχ αμαν αμαν, μπέλα Σοφιο, να Γκόνο Ρούσιν.

Ον ντα νι καζζα, Σοκφε να τατκο, σιο τιε μπολκατα.

Ωχ αμαν – αμαν, μπελα Σοφιο, σιο τιε μπολκατα?

Κάζζι νι κάζζι, Γκόντσε να Μπάϊο, σιο μου ε μπόλκατα?

Ωχ αμαν αμαν, Γκόντσε να Μπάϊο, Σοφκιντα μπολκα.

Σοφκιντα μπολκα, μιλε μπάϊ Ντινο, ια μομα ια ντετα.

Ωχ αμαν αμαν, μιλε μπαϊ Ντίνο, ια μομα ια ντετα!

Κουπι μι κουπι, τι μιλε τατκο, πιπελοφ φουσταν.

Ωχ αμαν αμαν, σιαρενα πολκα, ζα μλαντα νεβεστα.

Τεμπε νε τι λιτσια, Σοφκε να τατκο, ζα πολκα σιαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, μπελα Σοφιο, ζα πιπελοφ φουσταν

Τεμπε τι λιτσια, Σοφκε να τατκο, ζα μπελα λιγκαρκα.

Ωχ αμαν αμαν, ζα μπελα λιγκαρκα, οτ μπαμπατα Λιταρκα.

Τεμπε τι λιτσσια, Σοφκε να τατκο, ζα λιουλκα σσιαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, σσιαρενα λιουλκα, οτ μπαμπ’τα Φοτουλκα.

Τεμπε τι λιτσσα, Σοφκε να τατκο, ζα ποβοϊκα σσαρενα.

Ωχ αμαν αμαν, ποβοϊκα σσαρενα οτ μπαμπατα Μποϊκα.

Τσαρβενι παπουτσσκι, Σοφκε να τατκο, οτ Καρπουτσουβα.

Καρτα σιαρλαγκαν  οτ βαγκλιναρ βαλκαν, οτ Μουχτσιβτου ντουκιαν.

Σήκω θα πάμε, Σοφούλα κόρη μου, στην πόλη Γουμένισσα.

Ωχ αμαν αμαν, άσπρη Σοφία, στην πόλη Γουμένισσα.

Εκεί θα πάμε, Σοφούλα κόρη μου, στο γιατρό.

Ωχ αμαν αμαν, άσπρη Σοφία, στον Γκόνο Ρουσίν.

Αυτός να μας πει, Σοφούλα κόρη μου, ποια είναι η αρρώστια σου.

Ωχ αμαν – αμαν, άσπρη Σοφία, ποιά είναι η αρρώστια σου?

Πες μας, πες Γκόντσσε να Μπάϊο, ποιά είναι η αρρώστια της;

Ωχ αμάν αμάν, Γκόντσσε να μπάιο, της Σοφίας την αρρώστια.

Της Σοφίας η αρρώστια, αγαπητέ θείε Ντίνο, ή κορίτσι ή αγόρι.

Ωχ αμάν αμάν, αγαπητέ θείε Ντίνο, ή κορίτσι ή αγόρι!

Αγόρασέ μου αγόρασε, εσύ αγαπητέ πατέρα, σταχτί φόρεμα.

Ωχ αμάν αμάν, χρωματιστή πόλκα, για νεαρή νύφη.

Εσένα δεν σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για πόλκα χρωματιστή.

Ωχ άμαν – άμαν, άσπρη Σοφία, για σταχτί φόρεμα.

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για άσπρη λίγκαρκα.

Ωχ άμαν άμαν, για άσπρη λιγκαρκα , απ΄ την μπάμπο Λιτάρκα.

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για κούνια χρωματιστή

Ωχ άμαν άμαν, χρωματιστή κούνια, απ’ τη μπάμπο Φοτούλκα

Εσένα σου ταιριάζει, Σοφούλα κόρη μου, για ποβοϊκα χρωματιστή.

Ωχ αμάν αμάν, ποβοϊκα χρωματιστή από την μπάμπα Μπόϊκα.

Κόκκινα παπουτσάκια, Σοφούλα κόρη μου, από την Καρπουτσσουβα.

Κάρτα ελαιόλαδο από τον καρβουνιάρη Βαλκάνη, από το Μούχτσιβτου μαγαζί.

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)