ЗАДРУГА-ΖΑΝΤΡΟΥΓΚΑ (ΠΑΤΡΙΑ) [Πρωτόγονη κολεκτίβα]

Νε μπέσε Λένκα ρόντενα
Ζα τία πούστι τούτουνι

[Δεν ήταν γεννημένη η Λένκα

για κείνα τα έρμα τα καπνά]

ΚΟΤΣΣΟ ΡΑΤΣΙΝ


Μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα στα μέρη μας, εμείς οι Μακεδόνες, ζούσαμε με μια κοινωνική οργάνωση που θυμίζει πρωτόγονο κολεκτιβισμό. Η κοινωνική αυτή δομή ήταν πατριαρχική και την αποτελούσαν πολλά άτομα, 30 έως 40 ή και περισσότερα, συγγενικά, αδέλφια, πρωτοξαδέλφια, τρεις, τέσσερις ή και περισσότεροι κλάδοι και ονομάζοταν задруга-ζάντρουγκα, πατριά στα ελληνικά. Σε κάθε ζάντρουγκα υπήρχε ένας αρχηγός, ο домакин-ντόμακιν, συνήθως ο γηραιότερος. Η περιουσία κινητή και ακίνητη, ήταν κοινή.

Η ζάντρουγκα αποτελούσε μια πλήρη οικονομική μονάδα με σύστημα κλειστής οικιακής οικονομίας, δηλαδή ό,τι  χρειάζονταν το παρήγαγαν μόνοι τους.

Η κύρια απασχόληση της πατριάς ήταν η γεωργία και δευτερευόντως η κτηνοτροφία. Αν κάποιος από την ζάντρουγκα ασκούσε κάποιο επάγγελμα, όπως σιδεράς, ζωοέμπορας, ξυλουργός κ.λ.π. ό,τι  αποκτούσε από το επάγγελμα του έμπαιναν στο κοινό της ταμείο.

Ο ντόμακιν ήταν, όπως αναφέρθηκε, συνήθως ο γηραιότερος άντρας, μπορεί όμως να ήταν και γηραιά γυναίκα ή και νέος που ήταν ικανότερος. Ποτέ καλός και τίμιος αρχηγός  δεν είχε προσωπική περιουσία. Ο αρχηγός αντιπροσώπευε την ζάντρουγκα και ήταν επιφορτισμένος να κάνει τις διάφορες συναλλαγές,  να πουλάει, να αγοράζει και να κατανέμει τις δουλειές στα μέλη της. Όλη η περιουσία ανήκε σε όλα τα μέλη και κανένας δεν μπορούσε να πουλήσει κάτι παρά μόνο με τη συγκατάθεση όλων των ενηλίκων. Κατά παράδοση ρευστό χρήμα δεν υπήρχε στο σπίτι. Όταν υπήρχαν χρήματα αμέσως αγόραζαν ζώα ή χωράφια. Υπήρχε, κατά τις πεποιθήσεις τους, κατάρα για τα χρήματα, που έλεγε ότι αν υπήρχαν στο σπίτι θα έφερναν κακό και καβγάδες. Το πιθανότερο το έθιμο αυτό υιοθετήθηκε και εδραιώθηκε, γιατί έτσι απέτρεπαν τον αρχηγό να αποκρύψει κάτι, πράγμα εύκολο γιατί συναλλαγές γίνονταν με λίρες, και ν’αποκτήσει προσωπική περιουσία σε βάρος των άλλων.

Η κατοικία τους ήταν συνήθως διώροφη με чардак-τσάρντακ (χαγιάτι). Στο ισόγειο ήταν το амбар-άμπαρ (αμπάρι) και η штала-σστάλα (στάβλος). Στον πάνω όροφο υπήρχαν δύο δώματα, που ανάμεσα του υπήρχε ένα μικρό трем-τρεμ (σάλα). Στο ένα δωμάτιο, το καθιστικό, όπου ήταν το τζάκι και κρεμόταν μ’αλυσίδα ένα καζάνι με νερό για λάτρα, ένα μακρόστενο τραπέζι με πάγκους, όλα πρόχειρα φτιαγμένα από τους ίδιους. Στο τραπέζι έτρωγαν οι άντρες της οικογένειας, ενώ οι γυναίκες με τα παιδιά σε σοφράδες με σκαμνάκια. Το φαγητό σερβίρονταν σε ένα ή δύο βαθιά πιάτα, τις паница-πανίτσα (γαβάθες) απ’όπου έτρωγαν όλοι με ξύλινα κουτάλια που φτιάχναν μόνοι τους, όταν είχε κακοκαιρία, αλλά κατά κανόνα ήταν δουλειά των βοσκών.

Το άλλο δωμάτιο ήταν του ύπνου, να μην το πούμε κρεβατοκάμαρα, γιατί κρεβάτια δεν υπήρχαν. Είχαν για στρώματα ругузини-ρουγκουζίνι (ψάθες) και σκεπάζονταν με βελέντζες ή поркрои-πορκρόι (τρίχινα). Οι άντρες κοιμόντουσαν ντυμένοι γιατί έπρεπε να σηκωθούν να потфрлат-ποτφ’ρλατ (παχνίσουν) τα ζωντανά δύο ή τρεις φορές τις μεγάλες νύχτες του χειμώνα.

Τα πρόβατα ήταν στην αυλή περιφραγμένα με плетои-πλετόι (πλεχτούς φράχτες) που είχαν μια κλίση προς τα μέσα για να  προφυλάγονται από τις βροχές και τα χιόνια και είχαν σχήμα κυκλικό (τ’ρλο). Τ’άχερα κάπου στην αυλή τοποθετημένα σε жлема-ζζλέμα (σωρούς) και σκεπασμένα με папра-πάπρα (φτέρη) βαλμένη με ειδική τεχνική.

Στην αυλή σε πρόχειρο υπόστεγο, σκεπασμένο με рженица-ρ’ζζένιτσα (σίκαλη), ήταν χτισμένος ο φούρνος και κάτω από αυτόν το кучина-κουτσσίνα (κουμάσι) για το γουρούνι. Το кокошарник-κοκοσσάρνικ (κοτέτσι) κι αυτό στην αυλή από πέτρινη κατασκευή, ενώ οι φωλιές, για να γεννάνε τα αβγά οι κότες   σε καμάρες, συνήθως στο υπόστεγο.

Στην ζάντρουγκα υπήρχε και μικρή οικοτεχνία, αφού όλος ο ρουχισμός της οικογένειας φτιάχνονταν από τις γυναίκες στους αργαλειούς από μαλλί προβάτων και τα έραβαν οι ίδιες. Αγόραζαν μόνο το платно-πλάτνο (στημόνι) για να περνάνε το υφάδι, παπούτσια για τις γιορτές, γιατί τις καθημερινές φορούσαν τα пинци-πίντσι (γουρουνοτσάρουχα), κλωστή ραψίματος και петлички-πέτλιτσσκι (κουμπιά).

Οι γυναίκες της ζάντρουγκα ήταν υπεύθυνες για την οικιακή οικοτεχνία, την παρασκευή του φαγητού, την καθαριότητα του σπιτιού και συναγωνίζονταν τους άντρες στις αγροτικές δουλειές. Επιπλέον έπρεπε να προσέχουν τα παιδιά, να λούζουν τα κεφαλιά των αντρών και να πλένουν τα πόδια τους  όταν αυτοί  επέστρεφαν από το χωράφι.

Οι γυναίκες φρόντιζαν να αποθηκεύσουν και να διατηρήσουν στα κελάρια – που ήταν συνήθως σε изби-ίζμπι (υπόγεια) – τα τυριά, τα παστά κρέατα, να φτιάξουν тарана-τάρανα (τραχανά), кори-κόρι (χυλόπιτες), να αρμαθιάσουν και να ξεράνουν τσιρόνια, πιπεριές, κρεμμύδια, σκόρδα κ.α. Η μπουγάδα στο ποτάμι, ο λαχανόκηπος και οι κότες ήταν στις φροντίδες των γυναικών. Να γεμίσουν τις στάμνες  με το πόσιμο  νερό της μέρας, το καζάνι με νερό για λάτρα και να ζεστάνουν το νερό, πάλι των γυναικών δουλειές ήταν. Βέβαια οι δουλειές καταμερίζονταν, έτσι η γηραιότερη είχε την ευθύνη του φαγητού, ενώ οι νεότερες έκαναν τις άλλες δουλειές.

Τα άρρενα μέλη της οικογένειας παντρεύονταν σε μικρή ηλικία 15-18 χρονών κι έπαιρναν πάντα μεγαλύτερες γυναίκες 22-25 χρονών. Τις γυναίκες (νύφες) τις αγόραζαν και δεν είχαν μερίδιο από τις  ζάντρουγκι που προέρχονταν. Η επιλογή των γυναικών για τα άρρενα της οικογένειας γινόταν από τον αρχηγό. Αυτός παζάρευε και την τιμή της αγοράς. Η γυναίκα έπρεπε, κατά την κρατούσα αντίληψη, να’ναι μεγαλύτερη για να μπορεί να εργαστεί, αφού είχαν ανάγκη από εργατικά χέρια-όλες οι δουλειές γίνονταν χειρονακτικά – και να είναι έμπειρη νοικοκυρά. Η свадба-σβάντμπα (γάμος) για την ζάντρουγκα ήταν μεγάλη δαπάνη, αφού κρατούσε μια εβδομάδα κι έτρωγε στο γάμο όλο το χωριό.

Η πατριά είχε δική της слава-σλάβα (οικογενειακή γιορτή) και γιορταζόταν ο Άγιος του σπιτιού. Την ημέρα αυτή παρέθεταν μεγάλο γεύμα σε όλους τους φίλους και συγγενείς, που πολλοί έρχονταν από άλλα χωριά. Το σπίτι εκείνη τη μερά ήταν ανοιχτό για όλους.

ΚΟΜΜΑΤΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΣ.

Αιγαιάτης Μακεδόνας

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)