Κατηγορία | ΓΝΩΜΕΣ | Мислења

Μηκρη ορμηνια για την ορθογραφηα της ρομεηκης γλοσας

Δημήτρη Λιθοξόου

Δημήτρη Λιθοξόου

Ο Γιάνης Βηλαράς υπήρξε για μένα ο σπουδαιότερος λόγιος Ρωμιός του 19ου αιώνα. Τα γραφτά του για το γλωσσικό ζήτημα πιστεύω πως είναι από τα πιο προχωρημένα κείμενα, όσον αφορά το θέμα της ρωμαίικης αυτογνωσίας, της ρωμαίικης πολιτισμικής συνείδησης. Και μπορώ να πω ότι ο Βηλαράς βρέθηκε με το νου του περισσότερο κοντά, από κάθε άλλο στον καιρό του, σε αυτό που δεν έγινε τελικά: στη συγκρότηση μιας κοινότητας με ρωμαίικη εθνική συνείδηση, δηλαδή, στη δημιουργία ενός ρωμαίικου έθνους.

Ποτέ δεν υπήρξε ρωμαίικη εθνική κοινότητα: δεν υπήρξε κοινότητα συγκροτημένη με βάση το ρωμαίικο λαϊκό πολιτισμό και τη ρωμαίικη λαϊκή γλώσσα, με πρόγραμμα τη διεκδίκηση της πολιτικής εξουσίας στην περιοχή, από την Υψηλή Πύλη και συνακόλουθα τη ρήξη με την ιδεολογική κυριαρχία του Φαναρίου, και την κατάργηση της λόγιας ελληνικής γλώσσας στην παιδεία, της «ιερής» επαγγελματικής γλώσσας τού ορθόδοξου εκκλησιαστικού κατεστημένου (αυτού του βασικού πυλώνα της οθωμανικής διοίκησης).

Έθνος δημιουργήθηκε αργότερα, από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του Ελληνικού Βασιλείου, που είχε προηγουμένως συγκροτηθεί πάνω στη βάση ενός ρωσικού σχεδίου, με την ανοχή των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Η Αυλή του εκ Βαυαρίας ρομαντικού και αρχαιολάτρη βασιλιά Όθωνα, η πραγματική κυβέρνηση της εποχής, είναι εκείνη που ξεκίνησε την εθνική επιχείρηση εξελληνισμού των Ρωμιών (όπως επίσης των Αρβανιτών, Βλάχων και Άλλων). Το έθνος που δημιουργήθηκε είχε ελληνική και όχι ρωμαίικη ιδεολογία. Ο πολιτισμός της Ρωμιοσύνης θεωρήθηκε βάρβαρος.

Η γλώσσα τέθηκε υπό διωγμό. Το κίνημα για τον «καθαρισμό» της γλώσσας, το γλωσσικό κίνημα της καθαρεύουσας, επέβαλε, ακόμα και συνταγματικά (το 1911), την απαγόρευση της ρωμαίικης γλώσσας στην κρατική διοίκηση. Μέχρι και στα δικά μου μαθητικά χρόνια, το μάθημα γινόταν στην καθαρεύουσα και τα βιβλία ήταν γραμμένα σε αυτήν. Τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης η δημοτική γλώσσα υποτίθεται πως επέστρεψε στα σχολεία. Στην ουσία το σώμα της, είχε ντυθεί κατά τα 2/3 με χιλιάδες λέξεις που οι φιλόλογοι του ελληνικού κράτους βρήκαν στα λεξικά της αρχαίας ελληνικής και επέβαλαν με το χαστούκι και το χάρακα σε διαδοχικές γενιές μαθητών. Το νέο όνομα της γλώσσας ήταν τώρα «κοινή νεοελληνική». Η παλιά καθαρεύουσα μετονομάστηκε «σύγχρονη δημοτική», αλλάζοντας απλώς τις καταλήξεις των λέξεων.

Οι νέοι γλωσσαμύντορες, η διανόηση του ελληνικού έθνους, όπως ο Μπαμπινιώτης και οι όμοιοί του, φτιάχνουν τώρα καινούργια λεξικά. Και εκεί μέσα, κρύβουν την αλήθεια για το γλωσσικό πόλεμο που είχε το ελληνικό κράτος ενάμιση αιώνα με τη ρωμαίικη γλώσσα. Εμφανίζουν τις κατασκευασμένες λόγιες

λέξεις, τα δημιουργήματα της καθαρεύουσας που βίαια επιβλήθηκαν στους μαθητές από τους δασκάλους, σα να επέζησαν αδιάκοπα στο στόμα του λαού για χιλιάδες χρόνια. Λες και δεν υπήρξε ποτέ η εθνική προσπάθεια γλωσσικού «καθαρισμού» ενός Κόντου ή ενός Χατζιδάκι και η σε αυτούς, έστω και χωρίς μπούσουλα, αντίσταση των Ψυχάρη, Πάλλη, Εφταλιώτη. Λες και δε χύθηκε αίμα για τη γλώσσα που θα μιλούσαν σε αυτό τον τόπο, όπως στα Ευαγγελικά και τα Ορεστειακά.

Ο Βηλαράς, αρκετά πριν από όλα αυτά, και από τους πρώτους (μαζί με τους Χριστόπουλο και Καλαρά), έγραψε στη ρωμαίικη γλώσσα, σε αντίθεση με τους μορφωμένους αρχαιόπληκτους Ρωμιούς, που θεωρούσαν τη μητρική τους γλώσσα «χυδαία».

Ο Βηλαράς θεωρούσε πως η ρωμαίικη γλώσσα ερχόταν από πολύ παλιά, αλλά δεν ήταν συνέχεια της αττικής διαλέκτου των αρχαίων Ελλήνων. Και το χειρότερο ήθελε τα ρωμαίικα να γράφονται διαφορετικά από τα αρχαία ελληνικά. Έσπασε λοιπόν τα δεσμά της «ιστορικής ορθογραφίας» και πρότεινε να αρχίσουν να γράφουν οι συμπατριώτες του με φωνητική γραφή.

Το μοναδικό βιβλίο του που τυπώθηκε όσο ζούσε ο ίδιος – στην Κέρκυρα (Κόρφο) το 1814 – Η Ρομέηκη Γλόσα, είναι τυπωμένο με φωνητική γραφή. Εξηγεί μάλιστα τη νέα γραφή του, στο σχετικό κεφάλαιο με τίτλο «Μηκρη ορμηνια για τα γραματα κε ορθογραφηα της ρομεηκης γλοσας». Αυτό το σημαντικό, ακόμα και με τα μέτρα του καιρού μας, κείμενο, δημοσιεύω εδώ στη συνέχεια.

Πιο προχωρημένη από την πρόταση του Βηλαρά, θεωρώ μόνο εκείνη των Φιλήντα – Γληνού για χρησιμοποίηση των λατινικών χαρακτήρων, που έρχεται πολύ αργότερα, στα χρόνια του μεσοπολέμου. Βέβαια και οι δύο προτάσεις είναι σε σύγκρουση (τόσο τότε, όσο και τώρα) με την ελληνική εθνική ιδεολογία και τα συμφέροντα των ταγών της.

Όσοι μάλιστα θίγουν τέτοια ζητήματα θεωρούνται από τους τελευταίους (και δίκαια) πως υπονομεύουν την κρατική εθνική ιδεολογία (τους).

8 Σεπτεμβρίου 2010

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)