ГРЧКАТА АНТИМАКЕДОНСКА БОРБА – ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΝΤΙΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ


(четврта глава – τέταρτο κεφάλαιο)

Από την εκκλησία στο απόσπασμα

Δημήτρης Λιθοξόου

Ο πρώτος τόμος του «Ελληνικού Αντιμακεδονικού Αγώνα» και οι πρώτες σελίδες αυτού του έργου, αναφέρθηκαν μέχρι τώρα σε γεγονότα που διαδραματιστήκαν στη Δυτική Μακεδονία. Η κύρια επίθεση των ελληνικών ενόπλων σωμάτων στράφηκε δυτικά, καθώς η πρόσβαση εκεί, από την Ελλάδα, μέσω των χερσαίων συνόρων, καθώς επίσης και η αντίστροφη πορεία διαφυγής τους σε περίπτωση σοβαρού κινδύνου, ήταν πιο εύκολη.

Από τα τέλη του 1904, η ελληνική οργάνωση άρχισε να επεκτείνεται σταδιακά στην Κεντρική Μακεδονία. Κέντρο των επιχειρήσεων στην περιοχή ήταν το προξενείο Θεσσαλονίκης και ο πρόξενος Λάμπρος Κορομηλάς. Εδώ οργανώθηκαν μισθοφορικές ομάδες από γηγενείς, μεταφέρθηκαν όμως, με πλοία, από το ελληνικό Βασίλειο και μεγαλύτερα σώματα, τα οποία αποβιβάστηκαν στις δυτικές ακτές του Θερμαϊκού κόλπου και ύστερα κατευθύνθηκαν βόρεια, στη μακεδονική ενδοχώρα.

Ο Κάκκαβος[1] καταγράφει ως πρώτες επιθέσεις στην Κεντρική Μακεδονία, αυτές του ενόπλου σώματος του κρητικού οπλαρχηγού Μανώλη Κατσίγαρη. Στις 26 Νοεμβρίου 1904 οι άντρες του Κατσίγαρη μπαίνουν στο μακεδονικό χωριό Τέοβο [Теово / Καρυδιά][2] του καζά Βοδενών [Воденска] και φεύγουν παίρνοντας μαζί τους αιχμαλώτους τέσσερις κατοίκους του χωριού. Κατευθύνονται βόρεια και στον δρόμο σκοτώνουν τους τρεις, αφήνοντας τον τέταρτο βαριά τραυματισμένο. Την άλλη μέρα, συναντούν έξω από το χωριό Σαρακίνοβο [Саракиново / Σαρακινοί][3] μια ομάδα χωρικών. Υποτίθεται ότι εκεί δίνουν «μάχη» με τους αγρότες και ύστερα συνεχίζουν την προς βορρά πορεία τους (χωρίς απώλειες, δίχως ούτε έναν τραυματισμό). Ο Καϊμακάμης που θα επισκεφθεί τον τόπο την επομένη, θα μετρήσει τα θύματα: οκτώ πτώματα και έξι βαριά τραυματισμένους Μακεδόνες.

Στην επίθεση στο Τέοβο αναφέρεται και η εφημερίδα «Χρόνος»: «Η “Πολιτική Ανταπόκριση” πληροφορείται από την Κωνσταντινούπολη, ότι ελληνική συμμορία τριάντα πέντε αντρών, πήγε στο χωριό Τέχοβο των Βοδενών, όπου καταδίκασε σε θάνατο τέσσερις χωρικούς. Η απόφαση αυτή εκτελέστηκε με τουφεκισμό των χωρικών, σε ένα γειτονικό δάσος. Ένας από τους καταδικασμένους, τραυματίστηκε μόνο βαριά και κατόρθωσε να πάει μετά από λίγες μέρες στη Θεσσαλονίκη και να καταγγείλει το γεγονός».[4]

Дојранско езеро - Η λίμνη Ντόιραν

Дојранско езеро - Η λίμνη Ντόιραν

Στα τέλη του 1904 ο Κατσίγαρης θα επιτεθεί και στο χωριό Μπάοβο [Баово / Πρόμαχοι][5] των Βοδενών, όπου θα σκοτώσει άλλα οκτώ άτομα.[6]

Αναφερόμενος στην αγριότητα της ομάδας του Κατσίγαρη, ο Κλειδής γράφει πως, κάποιος από τους άνδρες του, έσερνε από το πόδι έναν μακεδόνα αιχμάλωτο, για να «τον πάει στην Κρήτη, να τον δουν και να τον βάλει να του σκάβει το αμπέλι».[7]

Τέλος, σε σχέση με τις πρώτες ελληνικές επιθέσεις στην Κεντρική Μακεδονία, η «Φιλιππούπολις» αναδημοσιεύει (από εφημερίδα της Σόφιας) την είδηση πως στις 7 Νοεμβρίου 1904, μια ελληνική συμμορία σκότωσε δύο εξαρχικούς που πήγαιναν στη Στρούμιτσα [Струмица][8] και έναν άλλο τον πλήγωσε στο χέρι.[9]

Πρωί Τρίτης, 4ης Ιανουαρίου 1905, η μικρή εκκλησία του χωριού Μάρβιντσι [Марвинци][10] της Δοϊράνης είναι γεμάτη με χωρικούς που παρακολουθούν τη λειτουργία[11] στην εκκλησιαστική σλαβική γλώσσα.[12] Ξαφνικά περικυκλώνουν τον ναό και εισβάλουν μέσα διακόπτοντας τη λειτουργία, ένοπλοι άντρες ενός ελληνικού μισθοφορικού[13] σώματος, δύναμης 32 μελών (είκοσι μουσουλμάνων[14] και δώδεκα χριστιανών) που δρα στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, άλλοι ένοπλοι γυρίζουν στα σπίτια του χωριού και κάνουν πλιάτσικο. Τρομοκρατούν και δέρνουν τους χωρικούς, ως συνεργάτες των αυτονομιστών. Ο αρχηγός του σώματος βιάζει τη Βέλικα Χρίστοβα, μια νιόπαντρη γυναίκα. Όταν τελειώνουν το έργο τους, φεύγουν ανατολικά, στον δρόμο προς το τούρκικο χωριό Κάζαντολ [Казандол],[15] παίρνοντας μαζί τους 26 αιχμαλώτους, από τους πιο εύπορους κατοίκους του χωριού.

Λάμπρος Κορομηλάς

Λάμπρος Κορομηλάς

Ένα τέταρτο της ώρας δρόμο με τα πόδια, σταματούν και προσπαθούν να βάλουν τους αιχμαλώτους στη σειρά, με προφανή σκοπό να τους εκτελέσουν με τουφεκισμό. Οι Μακεδόνες αντιστέκονται. Κάποιοι τρέχουν για να σωθούν. Τα μέλη του σώματος ανοίγουν πυρ και ακολουθεί μακελιό.

Έντεκα καταφέρνουν να ξεφύγουν τρέχοντας. Δέκα σκοτώνονται επί τόπου. Πέντε τραυματίζονται σοβαρά και από αυτούς, τρεις θα πεθάνουν από τις λαβωματιές τις επόμενες μέρες.[16]

Μισή ώρα μετά την αναχώρηση του σώματος από το χωριό, φτάνει εκεί ένα στρατιωτικό απόσπασμα. Ο υπολοχαγός που ηγείται του αποσπάσματος, αντί να καταδιώξει τη συμμορία, απλώς καταγράφει το γεγονός και στη συνέχεια αποχωρεί με τους άντρες του.

Την επομένη φτάνει στο Μάρβιντσι ο καϊμακάμης της Δοϊράνης [Стар Дојран],[17] μαζί με ένοπλη συνοδεία. Κατά τις ανακρίσεις που διεξάγονται, οι κάτοικοι του χωριού καταγγέλλουν πως μεταξύ αυτών που τους επιτέθηκαν, ήταν και δυο άτομα που είχαν συλληφθεί ως συμμορίτες, αλλά απελευθερώθηκαν πρόσφατα από τις αρχές.[18] Αυτοί ήταν οι Άντον Ντίμτσεφ από το γειτονικό χωριό Γκέρτσιστε [Грчиште][19] και ο Μίλε Σάνα από τη Μπογδάντσα ή Μπόγκνταντσι [Богданци].[20] Ο δεύτερος μάλιστα χρησιμοποιούσε το εξελληνισμένο όνομα Μιχάλης Σιωνίδης.

Ο υπολοχαγός που συνόδευε τον καϊμακάμη, προσπαθεί να αποτρέψει τους χωρικούς, να μεταβούν στη Θεσσαλονίκη και να εξιστορήσουν τα

Празнување на Св.Кирил и Методи во Саракиново Εορτασμός Αγίου Κυρίλλου και Μεθοδίου στο Σαρακίνοβο

Празнување на Св.Кирил и Методи во Саракиново Εορτασμός Αγίου Κυρίλλου και Μεθοδίου στο Σαρακίνοβο

δεινά τους.[21] Η προσπάθειά του όμως αποτυγχάνει.[22]

Λίγες μέρες μετά τις εκτελέσεις των Μακεδόνων, ο Λάμπρος Κορομηλάς ανακοινώνει στην κυβέρνησή του, ότι μετα τον «τουφεκισμό των 26 συλληφθέντων, από την ελληνική συμμορία» τα πράγματα φαίνονται να βελτιώνονται για τα ελληνικά συμφέροντα.[23]

Ας σημειωθεί, πως το ίδιο ελληνικό σώμα που επιτέθηκε στο χωριό Μάρβιντσι, είχε μπει λίγα εικοσιτετράωρα πριν,[24] στο χωριό Ζορμπάτοβο [Зорбатово / Μικρό Μοναστήρι][25] της Θεσσαλονίκης και είχε σκοτώσει έναν πρόκριτο και τον εξαρχικό παπά.[26]

——————————————————————————————————————————————————-


[1] Κάκκαβος, σ. 98.

[2] Teovo και Tehovo. Τέχοβο(ν) στα ελληνικά. Χριστιανικό χωριό του καζά Βοδενών. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 520 Μακεδόνες (εξαρχικοί και πατριαρχικοί). Το 1926 ο οικισμός μετονομάστηκε Καρυδιά. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου αρκετοί κάτοικοί του κατέφυγαν, σαν πολιτικοί πρόσφυγες, στη Γιουγκοσλαβία.

[3] Sarakinovo. Το βρίσκουμε και σαν Sarakjinovo ή Sarakin. Το Σαρακίνοβο(ν) των ελληνικών κειμένων. Χωριό της περιοχής Μογλενών (Meglen) του καζά Βοδενών και στη συνέχεια του καζά Καρατζά Αμπάτ ή Καρατζόβας. Ο πληθυσμός του το 1912 ήταν περίπου 900 εξαρχικοί Μακεδόνες. Με τη συνθήκη της Νεϊγύ 37 οικογένειες μετανάστευσαν στη Βουλγαρία. Το 1925 το χωριό μετονομάζεται Σαρακηνοί. Το 1928 ζούσαν στο χωριό 750 Μακεδόνες. Το 1949 πολλοί κάτοικοί του κατέφυγαν, σαν πολιτικοί πρόσφυγες, στη Γιουγκοσλαβία.

[4] «Χρόνος» της 13ης Δεκεμβρίου 1904.

Жени од Зорбатово, 19 век Γυναίκες από το Ζορμπάτοβο, 19ος αιώνας

Жени од Зорбатово, 19 век Γυναίκες από το Ζορμπάτοβο, 19ος αιώνας

[5] Baovo και Bahovo. Και Μπάχοβο(ν) στα ελληνικά. Χωριό της περιοχής Μογλενών του καζά Βοδενών και στη συνέχεια του καζά Καρατζά Αμπάτ ή Καρατζόβας. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 1.000 πατριαρχικοί Μακεδόνες. Το 1926 ο οικισμός μετονομάστηκε Πρόμαχοι. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, μερικοί κάτοικοι κατέφυγαν σαν πολιτικοί πρόσφυγες στη Γιουγκοσλαβία.

[6] Dakin, σ. 260.

[7] Κλειδής, σ. 231.

[8] Strumica, Strumdža. Στα ελληνικά κείμενα αναφέρεται ως Στρούμνιτσα και Στρώμνιτζα. Έδρα του ομώνυμου καζά. Πριν τους βαλκανικούς πολέμους κατοικούσαν εδώ περισσότερα από 10.000 άτομα. Οι χριστιανοί Μακεδόνες (πατριαρχικοί, εξαρχικοί, προτεστάντες) και οι μουσουλμάνοι Τούρκοι ήταν οι μεγαλύτερες ομάδες του πληθυσμού. Ακολουθούσαν οι Εβραίοι και οι Τσιγγάνοι. Η πόλη καταστράφηκε από τον ελληνικό στρατό στο δεύτερο βαλκανικό πόλεμο (κάηκαν τότε 1.000 σπίτια και καταστήματα).

[9] «Φιλιππούπολις» της 18ης Νοεμβρίου 1904.

[10] Marvinci, Mravinci, Mravinca, Moravinci. Και στις ελληνικές πηγές Μιραβάντσα ή Μραβέντσα. Χωριό του καζά Δοϊράνης. Το 1910 ζούσαν εδώ 232 εξαρχικοί Μακεδόνες. Στη σερβική απογραφή του 1914 είχε πληθυσμό 184 άτομα.

[11] «Καιροί», 16 Ιανουαρίου 1905.

[12] Η Εξαρχία χρησιμοποιεί στη λειτουργία τη μεσαιωνική γλώσσα του Κύριλλου και του Μεθόδιου και όχι τη βουλγαρική. Σε μία διαμάχη ανάμεσα στην εφημερίδα «Ζορνίτσα» των βουλγάρων προτεσταντών και στην εφημερίδα «Βουλγαρική Εκκλησιαστική Εφημερίδα» της Σόφιας, η δεύτερη απαντάει στην κατηγορία της πρώτης, για τη μη χρήση της βουλγαρικής γλώσσας στις εξαρχικές εκκλησίες της Μακεδονίας, λέγοντας ότι εκτός από «ιερή», η γλώσσα αυτή είναι κατανοητή από το λαό, κάτι που δε συμβαίνει με τη βουλγαρική. Για τη διαμάχη βλ. εφημερίδα «Φιλιππούπολις» της 17ης Αυγούστου 1904.

[13] Υπεύθυνος για την οργάνωση των ελληνικών ένοπλων σωμάτων της Κεντρικής Μακεδονίας, είναι ο Λάμπρος Κορομηλάς, πρόξενος στη Θεσσαλονίκη. Όπως γράφει ο ίδιος προς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, η δαπάνη συντήρησης αυτών των μισθοφορικών σωμάτων είναι πολύ μεγάλη. «Προσπαθώ» γράφει «να κατεβάσω το μισθό των ανδρών στις δυο λίρες, αλλά είναι πολύ δύσκολο», καθώς αυτοί «είναι φιλάρπαγες και φιλοχρήματοι». Βλ. Προξενείο Θεσσαλονίκης, 1905, έγγραφο 66, 15 Ιανουαρίου.

[14] Ο Dakin (σ. 310) λέει πως ήταν αγροφύλακες (δραγάτηδες) Αλβανοί από την περιοχών των Βοδενών.

[15] Kazandol, Kazandoli, Kizil Doganli, Kazal Duali. Και Κιζίλ Δογανλή στις ελληνικές πηγές. Χωριό του καζά Δοϊράνης. Το 1910 ζούσαν εδώ 905 μουσουλμάνοι Τούρκοι. Στη σερβική απογραφή του 1914 είχε πληθυσμό 864 άτομα.

Баово, Мегленско – Μπάοβο, Μέγκλενσκο

Баово, Мегленско – Μπάοβο, Μέγκλενσκο

[16] Βλ. εφημερίδα «Φιλιππούπολις» 15 Ιανουαρίου 1905. Τον αριθμό των δεκαεπτά νεκρών ανακοινώνει και το «Εμπρός» της 21ης Ιανουαρίου, μόνο που χαρακτηρίζει τους άοπλους χωρικούς ως «λησταντάρτες». Την πλήρη αντιστροφή της αλήθειας επιχειρεί δημοσίευμα της εφημερίδας «Καιροί», της 2ας Φεβρουαρίου 1905, όπου σύμφωνα με αυτό, οι αιχμάλωτοι σκοτώθηκαν κατά λάθος από πυρά τσέτας που επιτέθηκε στο ελληνικό σώμα! Το «Σκριπ», οι «Καιροί» και ο «Χρόνος», δημοσιεύουν τέλος στις 11 Φεβρουαρίου 1905, όσα μεταδίδει το «Πρακτορείο Αθηνών», πως δηλαδή τα θύματα «της ελληνικής συμμορίας» στο Μάρβιντσι ήταν δεκατρείς νεκροί και δύο τραυματίες, όλοι κομιτατζήδες. Το πρακτορείο ταυτόχρονα αρνείται τη συμμετοχή μουσουλμάνων στις τάξεις του ελληνικού σώματος.

[17] Dojran, Pulin, Poleni, Poljanin. Στις ελληνικές πηγές αναφέρεται ως Δοϊράνη, Δοηράνη, Δοβιράνη και Πολυανή. Έδρα του ομώνυμου καζά. Πριν τους βαλκανικούς πολέμους είχε πληθυσμό 7.000 περίπου άτομα. Από αυτούς περίπου 3.000 ήταν Τούρκοι και άλλοι τόσοι χριστιανοί Μακεδόνες (εξαρχικοί, πατριαρχικοί, προτεστάντες και σερβίζοντες). Κατοικούσαν επίσης εδώ αρκετοί Εβραίοι και Τσιγγάνοι. Στη σερβική απογραφή του 1914 είχε πληθυσμό 4.032 άτομα.

[18] Πρόκειται για δύο από τα επτά μέλη μιας ελληνικής ομάδας, που είχαν συλληφθεί στις αρχές Νοεμβρίου 1904 από στρατιωτικό απόσπασμα και είχαν οδηγηθεί στις φυλακές Γευγελής. Ωστόσο ο έλληνας πρόξενος Θεσσαλονίκης δωροδόκησε τις οθωμανικές αρχές, και έτσι αφέθηκαν ελεύθεροι. Βλ. Βακαλόπουλος, σ. 77 και 79.

[19] Grčište. Αναφέρεται επίσης ως Grčišta, Garčište. Το βρίσκουμε σαν Γκέρτσιστα και Γκίρτσιστα στα ελληνικά κείμενα. Χωριό του καζά Γευγελής. Οι κάτοικοί του ήταν χριστιανοί Μακεδόνες (εξαρχικοί και πατριαρχικοί). Στη σερβική απογραφή του 1914 είχε πληθυσμό 426 άτομα.

[20] Bogdanci. Και Μπογδάντσα ή Βογδάντσα στα ελληνικά κείμενα. Οικισμός του καζά Γευγελής. Πριν τους βαλκανικούς πολέμους ζούσαν εδώ 557 οικογένειες χριστιανών Μακεδόνων (135 πατριαρχικών, 350 εξαρχικών, 50 ουνιτών, 22 σερβιζόντων) και 200 οικογένειες μουσουλμάνων (180 Τούρκων και 20 Τσιγγάνων). Στη σερβική απογραφή του 1914 είχε πληθυσμό 3.190 άτομα.

[21] Draganof, σ. 219.

[22] «Καιροί» της 17ης Ιανουαρίου 1905.

[23] Προξενείο Θεσσαλονίκης, 1905, έγγραφο 71, 28 Ιανουαρίου.

[24] Dakin, σ. 310

[25] Zorbatovo, Zorbat. Και Ζορμπάς στα ελληνικά. Χωριό της περιοχής Ρουμλουκίου (Urumluk) του καζά Θεσσαλονίκης. Το 1912 ζούσαν εδώ 230 περίπου χριστιανοί Μακεδόνες (εξαρχικοί και πατριαρχικοί) και 60 Τσιγγάνοι. Μετά το δεύτερο βαλκανικό πόλεμο, 47 εξαρχικοί κάτοικοί του μετανάστευσαν στη Βουλγαρία. Από την άλλη, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ 79 οικογένειες πατριαρχικών προσφύγων. Το 1928 απογράφηκαν 607 άτομα, 303 εκ των οποίων ήτα προσφυγικής καταγωγής. Το 1926 ο οικισμός μετονομάστηκε Μικρό Μοναστήρι και το 1940 Μικρόν Μοναστήριον.

[26] Η εφημερίδα «Εμπρός» γράφει στις 7 Ιανουαρίου 1905, πως έξω από το χωριό Ζορμπάς βρέθηκαν σκοτωμένοι τρεις εξαρχικοί, ένας εκ των οποίων ήταν παπάς. Η «Πρωΐα» της 9ης Ιανουαρίου, επιβεβαιώνει την είδηση για τους φόνους στο Ζορμπά, διευκρινίζοντας πως πρόκειται για πράξη ελληνικού σώματος, οι δε νεκροί είναι ένας ιερέας και δύο πρόκριτοι. Η ίδια εφημερίδα γράφει επίσης πως μια άλλη ελληνική ομάδα σκότωσε δυο κομιτατζήδες στο Ασβεστοχώρι. Η «Φιλιππούπολις» της 18ης Ιανουαρίου διευκρινίζει πως ο πρώτος φόνος στο Ασβεστοχώρι ήταν του Γιώργου Ντέλεφ και πραγματοποιήθηκε στις 4 Ιανουαρίου. Ο δεύτερος φόνος ήταν του νυχτοφύλακα Σταύρου Δημητρόφ και έγινε στις 7 Ιανουαρίου. πατριαρχικών προσφύγων. Το 1928 απογράφηκαν 607 άτομα, 303 εκ των οποίων ήτα προσφυγικής καταγωγής. Το 1926 ο οικισμός μετονομάστηκε Μικρό Μοναστήρι και το 1940 Μικρόν Μοναστήριον.

[26] Η εφημερίδα «Εμπρός» γράφει στις 7 Ιανουαρίου 1905, πως έξω από το χωριό Ζορμπάς βρέθηκαν σκοτωμένοι τρεις εξαρχικοί, ένας εκ των οποίων ήταν παπάς. Η «Πρωΐα» της 9ης Ιανουαρίου, επιβεβαιώνει την είδηση για τους φόνους στο Ζορμπά, διευκρινίζοντας πως πρόκειται για πράξη ελληνικού σώματος, οι δε νεκροί είναι ένας ιερέας και δύο πρόκριτοι. Η ίδια εφημερίδα γράφει επίσης πως μια άλλη ελληνική ομάδα σκότωσε δυο κομιτατζήδες στο Ασβεστοχώρι. Η «Φιλιππούπολις» της 18ης Ιανουαρίου διευκρινίζει πως ο πρώτος φόνος στο Ασβεστοχώρι ήταν του Γιώργου Ντέλεφ και πραγματοποιήθηκε στις 4 Ιανουαρίου. Ο δεύτερος φόνος ήταν του νυχτοφύλακα Σταύρου Δημητρόφ και έγινε στις 7 Ιανουαρίου.

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)