Η εκτέλεση του οπλαρχηγού Μαργαρίτη

Ο οπλαρχηγός Αριστείδης Μαργαρίτης, καταγόμενος από την πόλη Καστοριά [Костур, Касторија],[1] χαρακτηρίζεται σε επιστολή του Παύλου

Δημήτρης Λιθοξόου

Δημήτρης Λιθοξόου

Μελά, προς τον πατέρα του Μιχάλη Μελά, γραμμένη στις 14 Μαρτίου 1897, ως «λαμπρός άνδρας », «αληθινός λεβέντης» που «θα κάνει θαύματα» στη Μακεδονία.[2]

Ένα χρόνο αργότερα ο Μαργαρίτης φαίνεται πως έκανε ένα από τα πρώτα του «θαύματα»: την απαγωγή ενός εμπόρου από την Κλεισούρα, για λύτρα. Οι οθωμανικές αρχές ωστόσο τον ανακαλύπτουν κι έτσι αναγκάζεται να φύγει κυνηγημένος στην Ελλάδα.[3]

Ένα επόμενο «θαύμα» του, είναι η επίθεση που πραγματοποιεί, μαζί οκτώ μισθοφόρους του (που αμείβονται ο καθένας με 2 ½ εικοσόφραγκα το μήνα), εναντίον του μακεδονικού χωριού Τσιρίλοβο ή Τσουρίλοβο [Чурилово / Άγιος Νικόλαος],[4] στις 20 Δεκεμβρίου 1904[5]. Ο οπλαρχηγός Μιχάλης Τσόντος λέει πως τότε ο Μαργαρίτης σκότωσε[6] πέντε κατοίκους του χωριού και έκαψε ένα σπίτι.[7]

Μετά την επίθεση στη Ζαγκορίτσανη, ο Μαργαρίτης με τους άντρες του λημεριάζει στα Καστανοχώρια [Костенарија] και τρομοκρατεί τα χωριά της περιοχής. Στα τέλη Μαρτίου 1905 η δεκαπενταμελής ομάδα του εισβάλλει στο χωριό Έζερετς [Езерец / Πετροπουλάκι].[8] Εκεί πλιατσικολογούν, καίνε σπίτια, βασανίζουν τους χωρικούς και στραγγαλίζουν τους: Βάνγκελ Τόμοφ, Στάβρε Στάβροβσκι, Πέτρε Νικόλοβσκι, Στέργιο Φότεβσκι, Νίκολα Κάρερα, Στέργιο Λιότσο και Λάζο Λιότσο.

Ο Μιχάλης Τσόντος γράφει σχετικά με τους νεκρούς, πως ο Μαργαρίτης αιχμαλώτισε στο Έζερετς επτά, τους οποίους πήρε μαζί του στο βουνό. Από αυτούς ένας τους ξέφυγε, τους άλλους όμως τους τουφέκισε.[9]

Το «Εμπρός», σε κύριο άρθρο το, θα γράψει αργότερα πως ο Μαργαρίτης σκότωσε στο Έζερετς με σκοπό «να αποσπάσει χρήματα».[10] Ο Καούδης υπογραμμίζει την τάση για λαφυραγωγία της συμμορίας του Μαργαρίτη, λέγοντας πως αυτοί «σε όποιο σπίτι έμπαιναν ζητούσαν παράδες, λίρες».[11]

Ο υπολοχαγός Στέφανος Δούκας (καπετάν Μάλλιος) χαρακτηρίζει τα όσα έγιναν στο Έζερετς «αισχρή πράξη».[12]

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης και οι φίλοι και συνεργάτες του, οι Οθωμανικές αρχές

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης και οι φίλοι και συνεργάτες του, οι Οθωμανικές αρχές

Ας σημειωθεί, πως πριν από την εισβολή στο Έζερετς, έχει προηγηθεί επίθεση της ομάδας Μαργαρίτη στα μακεδόνικα χωριά Λουβράδες ή Ολόβραντε [Оловраде / Σκιερό][13] και Οσνίτσανη [Осничани) / Καστανόφυτο].[14] Στο πρώτο χωριό σκότωσαν δυο κατοίκους και έκαψαν τέσσερα σπίτια. Νεκρούς πάντως φαίνεται πως άφησαν φεύγοντας και στο δεύτερο χωριό.[15]

Στις 31 Μαρτίου 1905 ο καπετάν Φιλώτας γράφει, στο ημερολόγιό του,[16] πως μεταξύ των ανδρών των ενόπλων σωμάτων διαδίδεται ότι η ομάδα του Μαργαρίτη πλιατσικολόγησε και βίασε στα ρωμαίικα χωριά Λάνγκα [Лјанга, Л’ка][17] της Καστοριάς και Ζάντσικο [Занцико / Ζώνη][18] της Ανασελίτσας.

Ο Κώστας Κλειδής λέει ακόμα πως ο Μαργαρίτης έκλεψε επίσης στο ρωμαίικο χωριό Λόσνιτσα [Лошница / Γέρμας].[19] Για τη συμπεριφορά του δε στο Λέχοβο, αποκαλύπτει ότι οι κάτοικοι του χωριού ειδοποίησαν τους έλληνες καπεταναίους, να μη ξαναμπεί ο Μαργαρίτης στα σπίτια τους, γιατί «θα πιάσουν τα ντουφέκια». Αλλά το χειρότερο για την ελληνική ηγεσία, από όσα έκανε ο Μαργαρίτης και οι δικοί του, είναι ότι αυτοί εγκαταλείπουν τη θέση τους σε μάχη στη

Езерец – Έζερετς – Πετροπουλάκι

Езерец – Έζερετς – Πετροπουλάκι

Λόσνιτσα με στρατιωτικό απόσπασμα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τρεις και να αιχμαλωτισθούν οι υπόλοιποι από την ομάδα του οπλαρχηγού Βαγγέλη Φραγκιαδάκη (Γαλλιανού).[20]

Ο δεσπότης Καστοριάς Καραβαγγέλης δέχεται τις οργισμένες διαμαρτυρίες των ρωμιών χωρικών για τις αθλιότητες του Μαργαρίτη και αυτός ζητάει από τον Βάρδα, να περάσει τον Μαργαρίτη από ανταρτοδικείο και να τον εκτελέσει[21] για παραδειγματισμό, κατηγορώντας τον για ληστείες και βιασμούς στα γύρω χωριά, καθώς «αφαίρεσε από τους χωρικούς χιλιάδες λίρες και με τη βία ατίμασε γυναίκες και νεανίδες».[22]

Το συμβούλιο των ελλήνων αρχηγών, με τη συμμετοχή του Βάρδα και του Μάλλιου, αποφασίζει την εκτέλεση του

Παπα Δράκος

Παπα Δράκος

Μαργαρίτη. Την απόφαση εκτελεί ο Παπα-Δράκος Χρυσομαλλίδης, ο «ανισόρροπος ιερέας»[23], ο πρωταγωνιστής και στο φόνο του αυτονομιστή Κονστάντοφ[24] το Δεκέμβριο του 1904 στο χωριό Λιμπίσεβο ή Λιμπίσοβο [Либишево / Άγιος Ηλίας].[25] Ο Παπα-Δράκος λοιπόν φυτεύει με το όπλο του, μια σφαίρα από πίσω, στο κεφάλι του Μαργαρίτη.[26] Ο
παπάς θέλει στη συνέχεια να σκοτώσει και τους άντρες του οπλαρχηγού, αλλά αυτοί γλυτώνουν με την επέμβαση των άλλων ανταρτών.[27]

————————————————————————————————————–
[1] Kostur, Kastoria, Kesrije, Kastorja. Η Καστοριά ή Καστορία των ελληνικών κειμένων. Έδρα του ομώνυμου καζά. Το 1912 είχε πληθυσμό περίπου 7.400 άτομα. Οι χριστιανοί Ρωμιοί και οι μουσουλμάνοι Τούρκοι ήταν οι μεγαλύτερες κοινότητες της Καστοριάς. Ακολουθούσαν οι ισπανόφωνοι Εβραίοι. Μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες της πόλης είχαν ως μητρική γλώσσα τη μακεδονική, την αλβανική, τη βλάχικη και την τσιγγάνικη.

[2] Ναταλία Μελά, «Παύλος Μελάς», Αθήνα 1964., σ. 83-84.

[3] Όπως σημειώνει ο καπετάν Φιλώτας (Φιλόλαος Πηχιών) στο ημερολόγιό του στις 30 Απριλίου 1905. Βλ. εφημερίδα «Δυτική Μακεδονία», τόπος έκδοσης Καστοριά, 18 Ιανουαρίου 1931.

[4] Čurilovo και Čerilovo. Το Τσιρίλοβο(ν) των ελληνικών κειμένων. Χωριό της περιοχής Πόπολε του καζά Καστοριάς. Στο τέλος της οθωμανικής περιόδου είχε πληθυσμό περίπου 400 άτομα. Από αυτά τα 2/3 ήταν χριστιανοί Μακεδόνες και το 1/3 μουσουλμάνοι Τούρκοι. Φαίνεται πως την περίοδο των βαλκανικών πολέμων οι μουσουλμάνοι εγκαταλείπουν το χωριό. Επίσης δώδεκα εξαρχικές οικογένειες μεταναστεύουν στη Βουλγαρία με τη συνθήκη της Νεϊγύ. Προπολεμικά ζούσαν στο Τσιρίλοβο 150 Μακεδόνες. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, οι μισοί κάτοικοί του εγκαταλείπουν τα σπίτια τους. Το 1955 ο οικισμός μετονομάζεται Άγιος Νικόλαος.

[5] Ο Dakin (σ. 260) αναφέρει το φόνο «εξαρχικών» στο Τσουρίλοβο, το Δεκέμβριο του 1904. Η ημερομηνία 20 Δεκεμβρίου, προσδιορίζεται από πληροφορία που δημοσιεύει η εφημερίδα «Σάλπιγξ» της Λάρισας στις 30 Δεκεμβρίου 1904. Εκεί λέγεται ακόμα πως ο οπλαρχηγός Αριστείδης Μαργαρίτης και οι οπαδοί του σκότωσαν πέντε κομιτατζήδες στο Τσουρίλοβο και αιχμαλώτισαν άλλους τρεις, τους οποίους τουφέκισαν αργότερα.

[6] Φαίνεται πως τους τρεις Μακεδόνες τους σκότωσαν μέσα στο χωριό και τους άλλους δύο τους πήραν μαζί τους αιχμάλωτους και τους

Манастир на Цирилово – Μοναστήρι του Τσιρίλοβο

Манастир на Цирилово – Μοναστήρι του Τσιρίλοβο

εκτέλεσαν μετά, σύμφωνα με όσα γράφει το «Εμπρός» της 16ης Δεκεμβρίου 1904. Τα ίδια περίπου δημοσιεύονται στις εφημερίδες «Καιροί» και «Χρόνος» στις 13 Απριλίου 1905.

[7] Αρχείο Τσόντου-Βάρδα, φάκελος 6.

[8] Ezerec. Το Έζερετς ή Εζερέτσι των ελληνικών κειμένων. Χριστιανικό χωριό της περιοχής Καστανοχωρίων (Kostenarija) του καζά Καστοριάς. Το 1912 υπήρχαν εδώ περίπου 210 εξαρχικοί Μακεδόνες. Το 1926 μετονομάστηκε Πετροπουλάκι και το 1928 Πετροπουλάκιον. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, οι περισσότεροι κάτοικοί του έγιναν πολιτικοί πρόσφυγες.

[9] Αυτά γράφει ο Μιχάλης Τσόντος προς τον ξάδελφό του Γιώργο Τσόντο (Βάρδα), σε επιστολή του από τα Χανιά με ημερομηνία 10 Μαρτίου 1939. Βλ. Αρχείο Τσόντου-Βάρδα, φάκελος 6.

[10] «Εμπρός» της 30ης Αυγούστου 1905.

[11] Καούδης, σ. 95.

[12] Σε επιστολή του προς το Γιώργο Τσόντο, με ημερομηνία 1η Μαΐου 1905. Βλ. Βάρδας, τ. Α’, σ. 124.

[13] Olovrade. Αναφέρεται ακόμα ως Luvrada, Lavaradi, Longrad, Lovradi, Lovaradi, Golovrade. Στις ελληνικές πηγές εμφανίζεται σαν

Градот Костур тогаш – Η πόλη Κόστουρ/Καστοριά τότε

Градот Костур тогаш – Η πόλη Κόστουρ/Καστοριά τότε

Λουβράδες ή Λοβράδες. Χριστιανικό μακεδονικό χωριό της περιοχής Καστανοχωρίων (Kostenarija) του καζά Καστοριάς. Οι κάτοικοί του συμμετείχαν το 1903 στην επανάσταση του Ίλιντεν. Σε αντίποινα ο οθωμανικός στρατός έκαψε το χωριό. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 170 εξαρχικοί Μακεδόνες. Με τη συνθήκη της Νεϊγύ, επτά οικογένειες μετανάστευσαν στη Βουλγαρία. Το 1928 ο οικισμός μετονομάστηκε Σκιερόν. Στην απογραφή του ίδιου έτους, είχαν απομείνει εδώ 22 άτομα. Τα επόμενα χρόνια ο τόπος ερήμωσε.

[14] Sničeni και Osničani. Στα ελληνικά Οσνίτσανη και Οσνίτσανι. Χριστιανικό χωριό της περιοχής Καστανοχωρίων (Kostenarija) του καζά Καστοριάς. Το 1903 συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 580 Μακεδόνες (εξαρχικοί και Πατριαρχικοί). Στη συνέχεια σαράντα οικογένειες μετανάστευσαν στη Βουλγαρία. Το 1927 ο οικισμός μετονομάστηκε Καστανόφυτον. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, πολλοί κάτοικοί του αναγκάστηκαν να περάσουν τα σύνορα και να γίνουν πολιτικοί πρόσφυγες.

[15] Το φύλλο του «Εμπρός» της 11ης Απριλίου 1905, γράφει πως το σώμα του καπετάν Αριστείδη σκότωσε συνολικά πέντε άτομα στα δύο χωριά, ενώ από το Έζερετς απήγαγε δέκα άτομα.

[16] Βλ. εφημερίδα «Δυτική Μακεδονία» της 8ης Ιουνίου 1931.

[17] Langa ή Ljanga ή L’ka. Η Λάγγα ή Λάγκα (επίσημη ονομασία) των ελληνικών κειμένων. Χριστιανικό χωριό του ναχιγιέ Χρούπιστα (Hrupišta) του кαζά Καστοριάς. Το 1912 κατοικούσαν εδώ περίπου 510 πατριαρχικοί Ρωμιοί (Κατσαούνηδες).

[18] Zansko και Zanciko. Ζάνσκο και Ζάντσικον στις ελληνικές πηγές. Χωριό του καζά Ανασελίτσας. Οι κάτοικοί του ήταν πατριαρχικοί Ρωμιοί. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 560 άτομα. Το 1927 ο οικισμός μετονομάζεται Γερακοχώριον και το 1928 Ζώνη.

[19] Lošnica. Και Λόσνιτσα στα ελληνικά έγγραφα. Πατριαρχικό χωριό του ναχιγιέ Κλεισούρας του καζά Καστοριάς. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 870 πατριαρχικοί Ρωμιού. Το 1928 μετονομάστηκε Γέρμας.

[20] Κλειδής, σ. 195, 243, 282.

[21] Ο Καραβαγγέλης είχε πει στην Πηνελόπη Δέλτα πως ζήτησε τότε «την καταδίκη σε θάνατο του ελεεινού» Μαργαρίτη, αλλά το απόσπασμα αυτό απαλείφτηκε από την έκδοση των απομνημονευμάτων του. Την πληροφορία αποκάλυψε η δημοσιογραφική ομάδα του «Ιού», σε αφιέρωμα για το «Μακεδονικού Αγώνα», στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», στις 22 Φεβρουαρίου 1998.

[22] Βάρδας, τ. Α’, σ. 112.

[23] Ο χαρακτηρισμός είναι του Λάκη Πύρζα. Βλ. Καραβίτης, σ. 935.

[24] Λιθοξόου, σ. 116.

[25] Libiševo και Libišovo. Λιμπίσοβο(ν) και Λιμπίστοβον στις ελληνικές πηγές. Χριστιανικό μακεδονικό χωριό του καζά Καστοριάς (περιοχή Καστανοχωρίων) και στη συνέχεια του καζά Ανασελίτσας. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 320 άτομα. Το 1927 ο οικισμός μετονομάστηκε Αϊλιάς και το 1949 Άγιος Ηλίας.

[26] Ο φόνος του Μαργαρίτη διχάζει στη συνέχεια τους Έλληνες. Το «Εμπρός» του Καλαποθάκη, ανακοινώνει την εκτέλεσή του στις 3 Μαΐου 1905, κατηγορώντας τον για συνεργασία με τον εχθρό. Την επόμενη όμως μέρα αναιρεί την κατηγορία για προδοσία και γράφει πως εκτελέστηκε γιατί «πίεζε και εκβίαζε για χρηματισμό τους χωρικούς των ελληνικών χωριών». Αντίθετα το «Άστυ» της 7ης Μαΐου 1905 δημοσιεύει την επιστολή ενός αντάρτη, που χαρακτηρίζει τον Παπα-Δράκο «δολοφόνο» του καπετάν Αριστείδη, και την πράξη «βδελυρό έγκλημα», ενώ η εφημερίδα «Σάλπιγξ» της Λάρισας (στις 8.5.1905) θεωρεί «άδικη την τιμωρία του οπλαρχηγού», που έλαβε χώρα στη θέση «Παλιοκοζάνη», μεταξύ των οικισμών Σιάτιστα και Κόνσκο.

[27] Βάρδας, τ. Α’, σ. 114.

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)