ОРАЊЕТО – ΟΡΑΝΙΕΤΟ

[Το όργωμα]

За да не питаш лепче

држи ја рачката на оралото

(Ζα ντα νε πίταςς λέπτσσε

ντ΄ρζζι ια ράτσσκατα οντ οράλοτο)

Για να μη ζητιανέψεις ψωμάκι

κράτα το χερούλι από το αλέτρι

ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΣΥΜΒΛΟΥΛΗ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΟΥ

Η ελληνική μυθολογία λέει ότι σμίξανε ο Ουρανός και η Γη και έδωσαν τον Κρόνο και τη Ρέα, οι οποίοι γέννησαν το Δία, πατέρα των θεών του Ολύμπου.

Η μυθοπλασία αυτή δεν είναι μια τυχαία έμπνευση του δημιουργού λαού, αλλά απόσταγμα της σοφίας του που πηγάζει από εμπειρία εκατοντάδων χρόνων και κατανόησής της εξάρτησής του από τη Γη και τον Ουρανό.

Ο γεωργός αγαπάει και λατρεύει τη γη, γιατί μ΄αυτήν έχει δέσει την επιβίωσή του.

Η πρώτη παραγωγή του ανθρώπου, δηλαδή η δημιουργία υλικών αγαθών, ήταν η γεωργική και μάλιστα ο πρώτος γεωργός ήταν γυναίκα κι αυτό ήταν ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες που έφεραν τότε τη μητριαρχία.

Οι Македонци (Μακεδόνες) ήταν και εν μέρει είναι ακόμη, κατ΄εξοχήν γεωργοκτηνοτροφικός λαός κι αυτό φαίνεται από το ότι είναι φιλειρηνικός λαός και από το ότι έχουν μια λεπτομερέστατη ορολογία στα γεωργικά εργαλεία, στις γεωργικές εργασίες και στην σύνδεση της έναρξης των γεωργικών εργασιών με γιορτές.

Άξιο μελέτης είναι ότι η μέτρηση του χρόνου αναφέρεται σε περιόδους γεωργικών εργασιών, αλλά και τα γενέθλια των παιδιών τους, οι ημερομηνίες των γάμων τους, των βαπτίσεών τους και άλλων επετείων, προσδιορίζονταν με γεωργικές εργασίες. Για παράδειγμα, παντρέυτηκα όταν αλωνίζαμε, γεννήθηκα όταν σκαλίζαμε τα καλαμπόκια, βαφτίστηκα όταν σπέρναμε και άλλα τέτοια.

Απαραίτητα εργαλεία για να γίνει το όργωμα ήταν το орало (όραλο – αλέτρι), ξύλινο μονοκόμματο με μεταλλικό μυτερό τριγωνικό υνί (паличник – πάλιτσσνικ) και υστερότερα το μεταλλικό плуг (πλουγκ – πλούκι) με μεταλλικό τραπεζοειδές υνί.

Το јареви (γιάρεβι – ζυγός) που συνδεόταν μέσω μιας δερμάτινης κατασκευής από δέρμα γουρουνιού (бишеа кожа – μπίσσεα κόζζα), το привој (πρίβοϊ – ζεύγμα) και μια ξύλινη ή μεταλλική περόβη (утреш – ούτρεςς).

(αυτή η σύνδεση του ζεύγματος και τις ξύλινης περόνης ήταν ο γόρδιος δεσμός που ,,έλυσε,, ο Μεγαλέξανδρος).

Τα υποζύγια ήταν συνήθως волови (βόλοβι – βόδια) που έμπαιναν στο ζυγό ανάμεσα σε δύο κάθετες ξύλινες ή μεταλλικές περόνες, τα жегли (ζζέγκλι – ζεύγλες). Το δεξί ακολουθούσε τη бразда (μπράζντα – αυλάκι) που δημιουργούσε το υνί και ήταν το πιο δυνατό.

Το орало (όραλο – αλέτρι), όταν μπήκε πλέον στα εργαλεία το πλούκι, το χρησιμοποιούσαν για αυλάκιασμα (браздење – μπράζντενιε) και για сеење (σέενιε – σπορά) πατάτας (компири, картоли – κόμπιρι, καρτόλι), του καλαμποκιού (пченка – πτσσένκα) και των φασολιών (боб – μπομπ).

Άλλο εργαλείο ήταν η бранва (μπράνβα – σβάρνα) και τέλος το остен (όστεν – βουκέντρα), που ήταν ένα λεπτό μακρύ ξύλο που στην πιο λεπτή του άκρη είχε ένα шило (σσίλο – κεντρί) και στο άλλο άκρο υπήρχε μια μεταλλική κατασκευή σχήματος Γ, η копрала – κόπραλα. Με τη βουκέντρα, ο орач (όρατςς – γεωργός) μπορούσε να κατευθύνει το υποζύγιο με το κεντρί και να καθαρίζει με τη μεταλλική κατασκευή του κάτω άκρου το υνί από τα χώματα. Μην αδικήσουμε και το  магаренце (μαγκάρεντσε – γαϊδουράκι) που για το γεωργό ήταν το μεταφορικό μέσο των εργαλείων του (αλέτρι, πλούκι, ζυγό), όπως και του λιτού φαγητού του.

Το όργωμα δ γινόταν όπως να ΄ναι. Ένα μέρος που το είχαν ανοίξει και απλώσει, την επόμενη χρονιά το μάζευαν. Ένα χωράφι το όργωναν το καλοκαίρι, το ξαναόργωναν τον Οκτώβρη,  Νοέμβρη το έσπερναν και στην συνέχεια το σβάρνιζαν (бранвање – μπράνβανιε) με τη μπράνβα για να σκεπαστεί το семе (σέμε – σπόρος).

Όταν μετά το есенско (έσενσκο – φθινοπωρινό) όργωμα προκύπτανε μεγάλοι σβόλοι (грутки – γκρούτκι), ακολουθούσε σβάρνισμα για να ακολουθήσει η σπορά και πάλι σβάρνισμα. Ο σπόρος επιλεγόταν από το γεωργό και πολλές φορές ο γεωργός τον μούλιαζε σε διάλυμα από син камен (σιν κάμεν – γαλαζόπετρα).

Ορισμένα нивја (νίβια – χωράφια) τα έσπερναν όχι για να τα θερίσουν, αλλά για να τα βοσκήσουν με τα πρόβατα (асоли – άσολι). Μερικές φορές, όταν φύτρωνε το σπαρτό πολύ πυκνό, έβαζαν για λίγο μικρά ζώα (πρόβατα, γίδια) να το βοσκήσουν κι έτσι το αραίωναν.

Όταν διαπίστωναν ότι το σπαρτό δεν πάει καλά, το πιθανότερο από εξάντληση του εδάφους, μετά από βροχή έριχναν λίπασμα.

Όταν οι γεωργοί διαπίστωναν ότι ένα χωράφι δεν αποδίδει, τότε εφάρμοζαν το угар (ούγκαρ – αγρανάπαυση), δηλαδή το όργωναν και το άφηναν να ,,ξεκουραστεί,, ένα χρόνο.  Στο χρόνο ,,ανάπαυσης,, φύτρωναν αγριόχορτα κι ανάμεσά τους πολλά ψυχανθή κι έτσι το έδαφος εμπλουτιζόταν με αζωτούχα (χλωρολίπανση).

Οι γεωργοί μας δεν αγνοούσαν την αμειψισπορά (εναλλαγή καλλιέργειας εκ περιτροπής αγρωστώδους με ψυχάνθες).

Ο τρόπος που λιπαίναν τα χωράφια τους ήταν με гној (γκνόι – κοπριά) που μετέφεραν στα χωράφια τους, τα απόθεταν κατά σωρούς (буништа – μπούνισστα) για να ωριμάσουν (ζύμωση) και στην συνέχεια το σκορπίζαν στο χωράφι. Πολύ πιο απλός τρόπος ήταν να βάζουν τα ζώα να τα κοπρίζουν φτιάχνοντας πρόχειρα ст’рги (στ΄ργκι – γρέκια) για να διανυκτερεύουν τα ζώα κι αυτό γινόταν τα καλοκαίρια. Τα στ΄ργκι σ΄ένα χωράφι κάθε τόσο μετατοπιζόταν και έτσι λίπαιναν όλο το χωράφι.

Ο γεωργός δεν ξεχνούσε κάθε τόσο να φροντίζει το ѕевгар (τζέβγκαρ – καματερικά ζώα), να τα αφήνει να ξεκουραστούν κι αν ήταν καλοκαίρι, να τα ποτίσει. Όταν τα άφηνε να ξεκουραστούν, τα ζωντανά έμεναν ακίνητα, πράγμα που έδειχνε την κούρασή τους. Όταν τα ζώα ξεκουράζονταν, ο γεωργός έβρισκε την ευκαιρία να φάει κάτι και να σβήσει τη δίψα του.

Οι γεωργοί έλεγαν πως το υποζύγιο συμπαθούσε περισσότερο τον καπνιστή γεωργό από τον μη καπνιστή, γιατί ο καπνιστής σταματούσε κάθε τόσο για κάπνισμα, οπότε αυτά αναπαύνταν.

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ  ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)