СВЕТИ ГЈОРГИ – ΣΒΕΤΙ ΓΚΙΟΡΓΚΙ – ΤΟΥ ΑΗ ΓΙΩΡΓΗ

[Ορόσημο χειμώνα και καλοκαιριού]

Χορτάριασε το γήπεδο
άδειασαν οι παιδικές χαρές,

σκούριασαν τα μονόζυγα
χάθηκαν τα παιδιά.

Η γιορτή του Свети Гјорги – Αγίου Γεωργίου είναι μια γιορτή τοποθετημένη στο εορτολόγιο στις 23 του Требен – Τρέμπεν (Απριλίου) κι αν είναι πριν από το Велигден – Βέλιγκντεν (Πάσχα) γιορτάζεται τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, αν όμως είναι μετά το Πάσχα, γιορτάζεται ανήμερα, δηλαδή στις 23 Απριλίου. Ήταν από πάντα μια από τις αγαπημένες γιορτές των Μακεδόνων, οι οποίοι την ονομάζουν και Гјурѓовден – Γκιούργκιοβντεν (ημέρα του Γκιόργκι). Σημαντική μέρα για όλους τους αγρότες, αφού η φύση έχει φορέσει τα καλά της και είναι στη βόρεια εύκρατη ζώνη η περίοδος της αναπαραγωγικής διαδικασίας, τόσο των φυτών όσο και πολλών ζώων.

Αγροτικές εργασίες, όπως η σπορά ορισμένων καλλιεργούμενων ετήσιων φυτών μαζικής παραγωγής, για παράδειγμα боб-μπομπ (φασόλια), лешта-λέσστα (φακές), слануток-σλανούτοκ (ρεβίθια), пченка-πτσσένκα (καλαμπόκι) και σχεδόν όλα τα κηπευτικά γίνονται σε ημερομηνίες κοντά στο Γκιούργκιοβντεν.

Παλαιότερα, την ημέρα αυτή τελείωνε η зимска – ζίμσκα (χειμερινή) περίοδος και άρχιζε η летна – λέτνα (καλοκαιρινή) περίοδος συμφωνημένης εργασίας βοσκών (главение – γκλαβένιε) και δινόταν το ако – άκο (αμοιβή) για την περίοδο που τελείωνε, δηλαδή τη ζίμσκα. Έτσι, για τον ποιμενικό πληθυσμό αποτελούσε το ορόσημο μεταξύ χειμώνα και καλοκαιριού.

Ο Σβέτι Γκιόργκι, μεγαλομάρτυρας του Православие – Πραβοσλάβιε (Ορθοδοξίας), καταγόταν από την Καππαδοκία, από χριστιανούς γονείς κι έζησε τον τρίτο μ.Χ. αιώνα. Κατατάχτηκε στο  ρωμαϊκό στρατό, όπου διακρίθηκε κι έγινε αξιωματικός. Σε ηλικία 30 ετών, και όταν ήταν αυτοκράτορας ο Διοκλητιανός, συνελήφθηκε ως χριστιανός  κι επειδή αρνήθηκε ν΄αποκηρύξει το χριστιανισμό αποκεφαλίστηκε. Θεωρείται από την εκκλησία ως на заробените ослободител – να ζαρομπένιτε οσλομπόντιτελ (των αιχμαλώτων ελευθερωτής), на сиромасите бранител – να σιρομάσιτε μπράνιτελ (των φτωχών υπερασπιστής) και на болните лекар – να μπόλνιτε λέκαρ (των ασθενούντων ιατρός).

Λαογραφικά, ο Σβέτι Γκιόργκι συνδέθηκε με διάφορους μύθους. Ο κυρίαρχος μύθος τον φέρει ως φονιά του δράκοντα. Σύμφωνα με το μύθο, σε μια πόλη ένας δράκος φυλούσε την πηγή απ΄όπου υδρευόταν η πόλη. Ο δράκος τρεφόταν με ανθρώπινες σάρκες κι έτσι κάθε τόσο με κλήρο οριζόταν, ποιός, θα θυσιαζόταν για να αφήνει το θεριό να έρχεται το νερό στην πόλη. Κάποτε κληρώθηκε η κόρη του βασιλιά.

Όταν η κόρη οδηγήθηκε στο δράκο, εμφανίστηκε έφιππος ο Σβέτι Γκιόργκι, σκότωσε το θεριό κι ελευθερώθηκε η βασιλοπούλα.

Ο μύθος παραπέμπει στη μυθολογία του μύθου της Ανδρομέδας και του Περσέα. Εξαιτίας του μύθου, ο Σβέτι Γκιόργκι συνήθως απεικονίζεται από τους αγιογράφους έφιππος και με το δόρυ του να φονεύει το δράκο.

Στα περισσότερα μακεδόνικα χωριά, το κυρίαρχο έθιμο εκείνης της ημέρας είναι εκείνο της крлашка – κ΄ρλασσκα (αιώρας), που γίνεται ανήμερα του Γκιούργκιοβντεν αν είναι μετά το Πάσχα ή τη δεύτερη μέρα του Πάσχα αν είναι πριν.

Ομάδες εφήβων με εφόδια  ортоми – όρτομι (τριχιές), συνήθως από коноп – κόνοπ (κάνναβη), μαξιλάρια, τσουβάλια ή κουρέλια, πήγαιναν και διάλεγαν ένα δέντρο όπου κι έστηναν την κ΄ρλασσκα. Ανέβαινε κάποιος στο δέντρο και σε γωνιά που σχημάτιζε ένα κλαδί με τον κορμό του δέντρου έβαζαν ένα κουρέλι ή τσουβάλι και πάνω σ΄αυτό περνούσαν την τριχιά. Το κουρέλι ή το τσουβάλι έμπαινε για να μην τρίβεται η τριχιά και κοπεί. Όταν περνούσαν την τριχιά από το ένα της άκρο, τραβιόταν από το άκρο αυτό και έτσι κρέμονταν τα δύο άκρα και δένονταν σε κατάλληλο ύψος ώστε να μπορεί ν΄ανεβαίνει και να κάθεται ένα άτομο. Για να μην ,,κόβει,, τους γλουτούς η τριχιά, όταν καθόταν το άτομο να κουνηθεί, έμπαινε ένα μαξιλάρι. Έτσι ολοκληρωνόταν το στήσιμο της κ΄ρλασσκα.

Αυτός ή αυτή που θα κουνιόταν, καθόταν στο μαξιλάρι και κάποιος, συνήθως αγόρι, κινούσε την τριχιά που ήταν δεμένη κάτω από το μαξιλάρι. Οι κινήσεις γίνονταν με κατεύθυνση κάθετη προς το οριζόντιο κλαδί που περνούσε η τριχιά και ο αιωρούμενος έκανε ταλαντώσεις σαν αυτές που κάνει το εκκρεμές του ρολογιού. Το πλάτος της ταλάντωσης αφηνόταν στην επιλογή του αιωρούμενου, ανάλογα με το αν φοβόταν ή όχι.

Εδώ παίζονταν ερωτικά παιχνίδια, δηλαδή γίνονταν από τ΄αγόρια απόπειρες προσέγγισης και είχαμε αποδοχές ή απορρίψεις από τις κοπέλες. Όταν καθόταν κάποια κοπέλα στην κ΄ρλασσκα, αυτός που ενδιαφερόταν για την κοπέλα αυτή προσφερόταν να κινήσει την τριχιά για να γίνει η ταλάντωση, αν δεχόταν η κοπέλα την προσφορά, ήταν μια ένδειξη αποδοχής, αν αρνιόταν, ο νέος δεν είχε ελπίδα, δηλαδή τον απέρριπτε.

Με άλλα λόγια, το έθιμο αυτό ήταν και κάτι σαν νυφοπάζαρο, μια ευκαιρία των νέων να ανιχνεύουν τις προθέσεις μεταξύ τους για ερωτικά παιχνίδια, κάτι σαν το σύγχρονο φλερτ. Δεν ήταν δυνατό όλη η φύση να προετοιμάζεται για την αναπαραγωγική διαδικασία και να μένει αδρανής ο άνθρωπος προς το κάλεσμα αυτό της φύσης, που καθορίζει την ύπαρξή του και την συνέχειά του.

Όλο αυτό το ανοιξιάτικο, ερωτικό ουσιαστικά, παιχνίδι της κ΄ρλασσκα των εφήβων, το συνόδευαν και με τραγούδια ,,πειραχτικά,, που κατά κανόνα εκτελούνταν χορωδιακά.

Όταν στην κ΄ρλασσκα καθόταν κόρη, ένα από τα τραγούδια που ακουγόταν και απευθυνόταν προς αυτήν ήταν:

Ој момиче мамино цуцино

на Велигден родено

на Ѓурѓовден крстено

лично ти име туриле

лично ти име момиче

ој момиче мамино цуцино

фустано шо го носиш

кој ти го купи

-Е море лудо и младо

фустано шо го носам

купи ми го татко твој

шо ќе ми стане свекор мој.

-Ој ти момиче мамино црвено

шамијата шо носиш

кој ти га купи.

-Е море лудо и младо

шамија шо га носа

купи ми га мајка ти

шо ќе ми стане свекрва.

(σε μετάφραση)

Κόρη της μάνας χαϊδεμένη

το Πάσχα γεννημένη

του Αη Γιώργη βαφτισμένη.

Όνομα διαλεχτό σου έδωσαν

ωραίο τ΄όνομα σου κόρη.

Κόρη της μάνας χαϊδεμένη

το φουστάνι που φορείς

ποιός στο ΄χει αγοράσει

-Ε τρελέ και νεαρέ

το φουστάνι που φορώ

ο πατέρας σου μου τ΄αγόρασε

που σύντομα πεθερός μου θα ΄ναι.

Ροδοκόκκινη της μάνας κόρη

τη μαντίλα που φορείς

ποιός στην έχει αγοράσει

-Ε τρελέ και νεαρέ

τη μαντίλα που φορώ

η μάνα σου μου την αγόρασε

που σύντομα πεθερά μου θα γίνει.

Εάν στην κ΄ρλασσκα βρισκόταν αγόρι, τότε ένα τραγούδι που ακουγόταν ήταν και το παρακάτω:

Од гранка на гранка лудо

од гранка и ако падниш

не ќе се удриш лудо.

Таа ќе те пречека лудо

у широкио фустан.

(σε μετάφραση)

Από κλαδί σε κλαδί

κι αν πέσεις απ΄το κλαδί

δε θα χτυπήσεις παλικάρι.

Η καλή θ΄απλώσει

το φαρδύ της φουστάνι

και θα σε δεχτεί.

Φρόντιζαν οι λαϊκοί Μακεδόνες στιχουργοί να προσαρμόζουν ανάλογα τους στίχους και να προκύπτουν πολλές φορές τραγούδια για τις ανάγκες της στιγμής. Βλέποντας τις αντιδράσεις του αιωρούμενου ή της αιωρούμενης καταλάβαινε ο ενδιαφερόμενος ή η ενδιαφερόμενη αν το πρόσωπο ανταποκρινόταν.

Το συνηθισμένο φαγητό την ημέρα εκείνη ήταν машко јагне – μάσσκο ιάγκνε (αρσενικό αρνάκι) και φρέσκο κρεμμυδάκι.

ΑΙΓΑΙΑΤΗΣ  ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Κατηγορίες

Ευχαριστούμε θερμά τους Μακεδόνες οικονομικούς μας μετανάστες σε Αυστραλία, Καναδά και δυτική Ευρώπη, όπως και τους φίλους μας απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, για την οικονομική στήριξη της έκδοσης της Нова Зора. Благодариме - Μπλαγκοντάριμε


ALPHA BANK

Account 852 00 2101 031390

IBAN: GR47 0140 8520 8520 0210 1031 390

BIC: CRBAGRAA

Μηνιαίες Εκδόσεις

Македонска Ризница
  • ,ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΩΝ
    РАЗГЛЕДУВАЊЕ НА ПРЕТХОДНИ БРОЕВИ
  • 2016 (147)
  • 2015 (416)
  • 2014 (404)
  • 2013 (377)
  • 2012 (372)
  • 2011 (323)
  • 2010 (202)